Examining Teacher Turnover in Disadvantaged Schools

Yıl 2026, Cilt: 55 Sayı: 249, 537 - 584, 01.02.2026

Nil Özkan , Emine Önder

https://doi.org/10.37669/milliegitim.1533946

Öz

In this study, it is aimed to determine the causes and consequences of teacher circulation in
disadvantaged schools in line with the views of teachers and educational administrators working
in schools affiliated to the Ministry of National Education in Isparta province and to determine the
solution suggestions that can be developed in this direction. The study is in qualitative research
model and designed in phenomenology design. The study group of the research was determined
as 10 teachers, 8 school administrators and 4 educational administrators by using the criterion
sampling method within the scope of purposeful sampling. İn the study, a semi-structured interview
form was used as a data collection tool and the data obtained were subjected to content analysis
method. According to the results obtained from the research; all of the participants stated that the
teacher turnover rate was very high in the schools where the study was conducted. It has been
observed that the teacher turnover in these schools is caused by many factors such as regionalenvironmental,
student-parent, professional, personal and school-related, and teachers resort to
many methods such as disability, optional appointment, secondment, appointment as administrator
and applying to project schools to change their place of duty. In addition, it was stated that teacher
mobility has negative consequences for students, schools, teachers and administration in general.
Participants’ suggestions for reducing teacher mobility in disadvantaged schools were grouped
under five categories: regional-environmental, school, teaching, economic and legal regulation.
On a category basis, the codes of improving working conditions, making improvements regarding
assignments and appointments, and providing material and moral incentives to teachers working
in these schools came to the fore.

Anahtar Kelimeler

teacher turnover , teacher turnover rate , schools in disadvantaged areas

Dezavantajlı Bölgelerde Bulunan Okullardaki Öğretmen Sirkülasyonunun İncelenmesi

Öz

Bu çalışmada Isparta ilindeki MEB’e bağlı okullarda görev yapan öğretmen ve eğitim yöneticilerinin
görüşleri doğrultusunda dezavantajlı bölgelerde bulunan okullardaki öğretmen sirkülasyonun
nedenleri, sonuçları ve bu yönde geliştirilebilecek çözüm önerilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Çalışma nitel araştırma modelinde olup olgubilim deseninde tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma
grubu, amaçlı örneklem kapsamında yer alan ölçüt örneklem yöntemi kullanılarak 10 öğretmen,
8 okul yöneticisi ve 4 eğitim yöneticisi olarak belirlenmiştir. Çalışmada veri toplama aracı olarak
yarı-yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış ve elde edilen veriler içerik analiz yöntemine
tabi tutulmuştur. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre; çalışmanın yürütüldüğü okullarda
katılımcıların tamamı öğretmen devir hızının çok fazla olduğunu belirtmiştir. Bu okullarda yaşanan
öğretmen sirkülasyonuna bölgesel-çevresel, öğrenci-veli, mesleki, kişisel, okuldan kaynaklı birçok
faktörün neden olduğu ve görev yeri değişimi için öğretmenlerin özür durumu, isteğe bağlı atama,
görevlendirme, yönetici olarak atanma ve proje okullarına başvurma gibi birçok yöntemi tercih
ettiği görülmüştür. Ayrıca öğretmen sirkülasyonunun genel anlamda öğrenci, okul, öğretmen ve
yönetim açısından olumsuz sonuçlar doğurduğu belirtilmiştir. Dezavantajlı okullarda öğretmen
hareketliliğinin azaltılmasına yönelik katılımcıların önerileri; bölgesel-çevresel, okul, öğretmenlik,
ekonomik ve yasal düzenleme olmak üzere beş kategoride toplanmıştır. Kategori bazında çoğunlukla
çalışma koşullarının iyileştirilmesi, atamalar ve tayinlere ilişkin iyileştirmelerin yapılması ve bu
okullarda görev yapan öğretmenlere maddi manevi teşviklerin verilmesi kodları ön plana çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

dezavantajlı okul , öğretmen sirkülasyonu , öğretmen devir hızı

Kaynakça

• Ada, Ş., & Ayık, A. (2009). İlköğretim okullarında oluşturulan okul kültürü ile okulların etkililiği arasındaki ilişki. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 429-446.
• Adnot M., Dee T., Katz V., & Wyckoff J. (2017). Teacher turnover, teacher quality, and student achievement in DCPS. Educational Evaluation and Policy Analysis, 39(1), 54–76. https://doi.org/10.3102/0162373716663646
• Altun, Ö. (2019). Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde görev yapan öğretmenlerin karşı karşıya kaldıkları eğitsel ve sosyal sorunlar [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Altunay, E. (2017). Sınıf yönetiminde öğretmenlerin öğretimsel liderlik rolleri. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(37), 19-44. https://doi.org/10.31795/baunsobed.645166
• Barley, Z. A. (2009). Preparing teachers for rural appointments: Lessons from the mid-continent. The Rural Educator, 30(3), 10-15. https://files.eric. ed.gov/fulltext/EJ869310.pdf
• Barnes, G., Crowe, E., & Schaefer, B. (2007). The cost of teacher turnover in five school districts: A pilot study. Washington: ERIC. https://files.eric. ed.gov/fulltext/ED497176.pdf
• Boyd, D., Lankford, H., Loeb, S., & Wyckoff, J. (2005). Explaining the short careers of high-achieving teachers in schools with low-performing students. American Economic Review, 95(2), 166–171. https://doi. org/10.1257/000282805774669628
• Carver-Thomas, D., and Darling-Hammond, L. (2017). Teacher turnover: Why it matters and what we can do about it. Learning Policy Institute.
• Chen, B., and Zhao, C. (2022). More is less: Homeroom teachers administrative duties and students’ achievements in China. Teaching and Teacher Education, 119, 103857.
• Çelebi, E. (2006, 3 Mayıs). Öğretmen tayinlerine anlaşmalı evlilik engeli. Hürriyet.https://www.hurriyet.com.tr/ogretmentayinlerine-anlasmalievlilik- engeli-4564322Çelikten, M. (2005). Öğretmenlik mesleği ve özellikleri. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(19), 207-237.
• Çelikten, M., Şanal, M., & Yenil, Y. (2005). Öğretmenlik mesleği ve özellikleri. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(19), 207-237
• Doğan, S., Demir, S. B., & Turan, N. (2013). Ücretli öğretmenlik uygulamasının değerlendirilmesi. International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 8(12), 371-390. http://dx.doi. org/10.7827/TurkishStudies.5850
• Dorman, J. (2003). “Testing a model for teacher burnout”. Austrian Journal of Educational & Developmental Psychology, 3, 35 ‐ 47.
• Dreer, B. (2024). Teachers’ well-being and job satisfaction: The important role of positive emotions in the workplace. Educational studies, 50(1), 61-77.
• Dumlu, N. N. (2018). MEB insan kaynakları planlamasındaki sorunlar nelerdir? Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(2), 100-108.
• Eğitim Reformu Girişimi. (2021). ARISE eğitimde eşitsizliğin azaltılması projesi Türkiye ulusal raporu. https://dspace.ceid.org.tr/server/ api/core/bitstreams/58255f60-243e-448f-811a-0bc4affc2813/ content#page=23.16
• Elfers, A. M., Plecki, M. L., & Knapp, M. S. (2006). Teacher mobility: Looking more closely at “the movers” within a state system. Peabody Journal of Education, 81(3), 94-127. https://www.jstor.org/stable/25594719
• Erikson, R. (2020). Inequality of educational opportunity–the role of performance and choice. European Review, 28(S1), S44-S55.
• Erol, M., & Başaran, M. (2020). İlkokul öğrencileri sınıf öğretmeni değişimini nasıl algılıyor? Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi - ENAD, 8(4), 1196- 1213. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.8c.4s.6m
• Eurydice Raporu. (2018). Avrupa’da öğretmenlik kariyeri: Erişim, devamlılık ve destek. EACEA ( Eğitim ve Gençlik Politikası Analizi).
• Feng, L., and Sass, T. R. (2017). Teacher quality and teacher mobilityy. Association for Education Finance and Policy, 396-419. https://files.eric. ed.gov/fulltext/ED529180.pdf
• Fidan, N. (1986). Okulda öğrenme ve öğretme. Pegem Akademi. Flyvbjerg, B. (2011). Case study. Sage handbook of qualitative research, 4, 301- 316.
• Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2011). How to design and evaluate research in education (8th ed.). New York: McGraw Hill.
• Fu, W., Pan, Q., Zhang, C., & Cheng, L. (2022). Influencing factors of Chinese special education teacher turnover intention: Understanding the roles of subject well-being, social support, and work engagement. International Journal of Developmental Disabilities, 68(3), 342-353. https://doi.org/1 0.1080/20473869.2020.1780553
• GAP ve MEB (2018). Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde öğretmen hareketliliği projesi değerlendirme raporu. http://www.gap.gov.tr/gap-mebguneydogu- illeriogretmen-hareketliligi-projesi-sayfa-190.html
• Genç Altundağ, Y., & Önder, E. (27-29 Ekim 2023). Ücretli öğretmenlik uygulamasının eğitim sistemine yansımaları. Beysehir Selçuklu 1st International Conference on Humanity and Social Sciences. Tam metin Bildiri
• Gore, J., Jaremus, F., and Miller, A. (2022). Do disadvantaged schools have poorer teachers? Rethinking assumptions about the relationship between teaching quality and school-level advantage. The Australian Educational Researcher, 49(4), 635-656.
• Gökaslan, M. O. (2018). Öğretmenlerde örgütsel bağlılık, işe gömülmüşlük, işe adanmışlık ve işten ayrılma niyeti ilişkisi: Bir alan çalışması. Türk Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 9(2), 25-46.
• Gönülaçar, Ş. (2016). Türkiye’de öğretmen imajı ve itibarı üzerine bir inceleme. https://www. academia. edu/20607351/T% C3% BCrkiye_de_% C3, 96, C4.
• Grajcevci, A., & Shala, A. (2016). Formal and non-formal education in the new era. Action Researcher in Education, 7(7), 119-130.
• Gür, B., Çelik, Z., Coşkun, İ., & Görmez, M. (2014). 2013’te Eğitim. SETA, 75, 14-16.
• Hacettepe Üniversitesi Raporu. (2017). Türkiye’de öğretmen eğitim ve istihdamı: Mevcut durum ve öneriler. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi.
• Hansen, M., Backes, B., & Brady, V. (2016). Teacher attrition and mobility during the teach for America clustering strategy in Miami-Dade county public schools. Educational Evaluation and Policy Analysis, 38(3), 495-516.
• Ingersoll, R. (2001). Teacher turnover, teacher shortages: An organizational analysis. American Educational Research Journal, 38(3), 499-534.
• Jepsen, C., & Rivkin, S. (2009). Class size reduction and student achievement the potential tradeoff between teacher quality and class size. Journal of Human Resources, 44(1), 223-250.
• Kalman, M., & Gür, I. (2021). Being a teacher in the village from the perspectives of female teachers: Aphenomenological study. E-International Journal of Educational Research, 12(3), 1-27. https://doi.org/10.19160/eijer. 853445
• Kanat, K. (2018). Ücretli öğretmenlik uygulamasına ilişkin öğretmen ve yönetici görüşleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Maltepe Üniversitesi.
• Karakütük, K., Özdoğan Özbal, E., & Türedi, A. (2020). İnsan gücü planlaması kapsamında okullarda norm kadro uygulamalarıyla ilgili okul yöneticileri ve öğretmenlerin görüşleri. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(4), 1866-1880. https://dx.doi.org/10.17240/ aibuefd.2020.20.58249-632617
• Kızıltaş, Y. (2021). Orantısız öğretmen hareketliliği: İki dilli öğrencilerin ağırlıkta olduğu kırsal bölgelerdeki okullarda yaşanan bir sorunun anatomisi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(2), 440-475.
• Kondakçı, Y., Kurtay, M. Z., Oldaç, Y. İ., & Şenay, H. H. (2016). Türkiye’de okul müdürlerinin sosyal adalet rolleri, (ss. 353-361). Pegem Akademi.
• Köse, E. K. (2014). Dezavantajlı okullarda öğretmenlerin örgütsel bağlılıkları ile örgütsel sessizlik arasındaki ilişkiler. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2014(2), 28-36.
• Kubanç, Y., & Şama, E. (2017). Müdür yetkili öğretmenlerin yaşadıkları sorunlara ilişkin görüşleri: Van ili örneği. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 268-285. https://doi.org/10.17240/ aibuefd.2017.17.28551-304634
• Kyriakides, L., Charalambous, E., Creemers, H. P. M., & Dimosthenous, A. (2019). Improving quality and equity in schools in socially disadvantaged areas. Educational research, 61(3), 274-301.
• Maxwell, J. A. (2008). Designing a qualitative study. The SAGE handbook of applied social research methods, 2, 214-253.
• MEB. (2024). Yer değiştirme işlemleri bakımından her ikisi de sözleşmeli personel mevzuatına tabi olarak görev yapan öğretmen eşlerin aile birlikteliğine bağlı iller arası yer değiştirme duyurusu. https://personel.meb.gov.tr/meb_ iys_dosyalar/2024_08/09185223_sozlesmeliailebirligiduyurusuonay.pdf
• Merriam, S.B., & Tisdell, J. E. (2015). Qualitative research: a guide to design and implementation. San Francisco:Jossey-Bass.
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis (2nd Edition). California: Sage Publications.
• MEB (2015). Öğretmen atama ve yer değiştirme yönetmeliği. https://www.mevzuat. gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=20694&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
• MEB (2016). Sözleşmeli öğretmen i̇stihdamına i̇lişkin yönetmelik.https://www.mevzuat. gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=22705&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2017). Öğretmen strateji belgesi (2017–2023).https://oygm. meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_06/09140719_Strateji_Belgesi_Resmi_ Gazete_sonrasi_ilan.pdf
• MEB (2024a). Tebliğler Dergisi Hizmet alanları. https://www.memurlar.net/ common/news/documents/1092697/12195839_2795subat2024.pdf
• MEB (2024b). Genelge 2024/57. https://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/2233.pdf
• Msimanga, M. R. (2020). Teaching and learning in multi-grade classrooms: The LEPO framework. Africa Education Review, 17(3), 123-141.
• Neuman, L. W. (2017). Toplumsal araştırma yöntemleri nitel ve nicel yaklaşımlar (S. Özge, Çev.). Yayınodası.
• Nguyen, T. D., Pham, L. D., Crouch, M., & Springer, M. G. (2020). The correlates of teacher turnover: An updated and expanded meta-analysis of the literature. Educational Research Review, 31, 100355. https://doi. org/10.1016/j.edurev.2020.100355
• Okeke, C. I., & Mtyuda, P. N. (2017). Teacher job dissatisfaction: Implications for teacher sustainability and social transformation. Journal of Teacher Education for Sustainability, 19(1), 54-68.
• Oliver, R. M., Wehby, J. H., & Reschly, D. J. (2011). Teacher classroom management practices: Effects on disruptive or aggressive student behavior. Campbell Systematic Reviews, 7(1), 1-55.
• Ozkan, N., & Toker-Gokce, A. (2024). Challenges, innovations and recommendations for strengthening educational resilience: The post-earthquake experiences of teachers in Kahramanmaraş region. International Online Journal of Educational Sciences, 16(3), 158-174.
• Önder, E., & Güçlü, N. (2014). İlköğretimde okullar arası başarı farklılıklarını azaltmaya yönelik çözüm önerileri. Eğitim Bilimleri Dergisi 40, 109- 132. DOI: 10.15285/EBD.2014409745
• Özdemir, S., & Tınmaz, A. K. (2024). Dezavantajlı bölgelerde yaşanan öğretmen sirkülasyonunun sebepleri, sonuçları ve çözüm önerilerine ilişkin öğretmen ve yönetici görüşleri. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(2), 1212-1242.
• Özgan, H., & Aslan, N. (2008). İlköğretim okul müdürlerinin sözlü iletişim biçiminin öğretmenlerin motivasyonuna etkisinin incelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 190-206.
• Özkan, N. (2024). Resilience in education after the Kahramanmaraş earthquake February 6, 2023: Threats and challenges / 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremi sonrası eğitimde dayanaklılığın incelenmesi. Education & Youth Research, 4(2), 88-110. https://doi.org/10.59041/eyor.1517050
• Özkan, N., & Göktürk, Ş. (2023). Mesleki ve teknik eğitim kurumlarında mesleki eğitim merkezi uygulamasının okul paydaşları açısından incelenmesi. Ulusal Eğitim Dergisi, 3(11), 2153-2175. https://doi.org/10.5281/ zenodo.10420870
• Özkan, N., & Kartal, S. (2024). 11. sınıf Tarih ders kitabında yer alan ülkeye yönelik iç ve dış tehditlerin eğitimin siyasal işlevi açısından incelenmesi. Sinop Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(2), 270-295.
• Özoğlu, M. (2010). Türkiye'de öğretmen yetiştirme sisteminin sorunları. SETA.
• Özoğlu, M. (2015). Mobility-related teacher turnover and the unequal distribution of experienced teachers in Turkey. Educational Sciences: Theory ve Practice, 15(4), 891-909. https://doi.org/10.12738/estp.2015.4.2619
• Özoğlu, M. (2015). Teacher allocation policies and the unbalanced distribution of novice and senior teachers across regions in Turkey. Australian Journal of Teacher Education, 40(10). 16-32 http://dx.doi.org/10.14221/ ajte.2015v40n10.2.
• Palinkas, L. A., Horwitz, S. M., Green, C. A., Wisdom, J. P., Duan, N., & Hoagwood, K. (2015). Purposeful sampling for qualitative data collection and analysis in mixed method implementation research. Administration and Policy in Mental Health and Mental Health Services Research, 42, 533-544.
• Palma-Vasquez, C., Carrasco, D., & Tapia-Ladino, M. (2022). Teacher mobility: What is it, how is it measured and what factors determine it? A scoping review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(4), 2313.
• Petek, H., & Önder, E. (2015). Ortaokulların fırsat ve imkân eşitliği açısından değerlendirilmesi (Burdur il örneği). International Journal of Social Sciences and Education Research, 1(3), 1098-1114.
• PISA, (2022). Türkiye raporu. https://pisa.meb.gov.tr/meb_iys_ dosyalar/2024_03/21120745_26152640_pisa2022_rapor.pdf
• Saldana, J. (2019). Nitel araştırmacılar için kodlama el kitabı (A. Tüfekci Akca, S. N. Şad, Çev.). Pegem Akademi.
• Sancar, Y., Kartal, S., & Öztürk Gübeş, N. (2021). Öğretmenlerin tükenmişlik ve mükemmeliyetçilik düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 156-173.
• Sayıştay Başkanlığı. (2020). Millî Eğitim Bakanlığı 2019 yılı Sayıştay denetim raporu. https://www.sayistay.gov.tr/tr/Upload/62643830/files/raporlar/ kid/2019/Genel_Bütçe_Kapsamındaki_%20Kamu_İdareleri/MILLI%20 EGITIM%20BAKANLIGI.pdf
• SETA. (2017). Dezavantajlı okullar ve sosyal adalet. https://www.setav.org/ egitim-ve-sosyal-politikalar/dezavantajli-okullar-ve-sosyal-adalet
• Sorensen, L. C., & Ladd, H. F. (2020). The hidden costs of teacher turnover. Aera Open, 6(1), 2332858420905812.
• Şahin, A., & Doğan, M. (2021). Öğretmenlerin yer değiştirme istekleri: Nedenler ve tercihler, 12. Uluslararası Eğitim Camiası Sempozyumu Tam Metinleri, Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Tokat.
• Tabcu, G. (2015). Mevsimlik tarım işçilerinin ortaokul çağındaki çocukların eğitim sorunlarının sosyolojik olarak incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Adıyaman Üniversitesi.
• TALIS. (2018). Öğretmen ve okul yöneticileri yanıtları analizi. https://oygm. meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2020_09/10142823_TALIS_RAPORU-. pdf
• Tekingündüz, K. (2017). Ortaokullarda çalışan öğretmenlerin yer değiştirme nedenleri ve yer değiştirmede yöneticilerin rolüne ilişkin öğretmen görüşleri (İstanbul ili Fatih ilçesi örneği). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Kültür Üniversitesi.
• Tosun, A., Ay, M. H., & Koçak, S. (2020). Yönetici gözüyle dezavantajlı okullar: sosyal adaletin sağlanması için çözüm önerileri. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi – Journal of Qualitative Research in Education, 8(3), 980-999. doi: 10.14689/issn.2148-2624.1.8c.3s.9m
• Ushurova, Z., Tösten, R., & Kayra, F. (2023). Öğretmen iş gücü devir hızının (öğretmen sirkülasyonunun) avantaj ve dezavantajları: Siirt örneği. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(1), 159-189 https://dx.doi.org/ 10.17240/aibuefd.2023..-1172429
• White, P., & Smith, E. (2005). What can PISA tell us about teacher shortages?. European Journal of Education, 40(1), 93-112.
• Wubbels, T. (2011). An international perspective on classroom management: What should prospective teachers learn? Teacher Education, 22(2), 113- 131.
• Yazici, L. (2006). Sınıf öğretmenlerinin ilk atama ve yer değiştirmelerinde karşılaştıkları sorunlara ilişkin görüşleri. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İnönü Üniversitesi.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınları.