Harezmi Eğitim Modeli’ne Yönelik Ölçme ve Değerlendirme Yaklaşımı: Bir Gömülü Kuram Çalışması

Yıl 2026, Cilt: 55 Sayı: 249, 33 - 68, 01.02.2026

İsmail Karakaya , Gökhan Gümüş

https://doi.org/10.37669/milliegitim.1574890

Öz

Harezmi Eğitim Modeli kapsamında eğitim paydaşlarının gelişimlerini izlemeye yönelik çeşitli
ölçme ve değerlendirme çalışmaları bulunsa da modelde ölçme ve değerlendirme sürecinin
bütüncül ve net bir şekilde nasıl yürütüleceğine dair daha kapsamlı çalışmalara ihtiyaç vardır. Bu
amaçla çalışma Harezmi Eğitim Modeli’nin ölçme ve değerlendirme yaklaşımlarının yürütülmesine
yönelik kuramsal bir model önermek için oluşturulmuştur. Bu kapsamda bu araştırma sürecinde
nitel veri analizi yöntemlerinden gömülü teori kullanılmıştır. Araştırma sürecinde ilgili model
konusunda uzman olan 3 akademisyen (Prof. Dr.), 1 bilim uzmanı (Yüksek Lisans Tezi Yazarı) ve 4
koordinatör (MEB) olmak üzere 8 katılımcıdan oluşan katılımcı grubu ile çalışılmıştır. Oluşturulan
çalışma grubuyla Delphi Tekniği temelli nitel görüşmeler yapılmıştır. Yapılan nitel görüşmeler
süresince araştırmacılar tarafından geliştirilen yarı-yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır.
Bu görüşmeler sonucunda 13 saatlik görüme kayıtları (görüntüsü-ses) elde edilmiştir. Elde
edilen kayıtlar transkript edilerek Nvivo yazılımına aktarılmıştır. Araştırmacılar tematik analiz
adımlarını kullanarak ses-görüntü ve transkript kayıtlarını inceleyerek kodlamalar yapmışlardır.
Araştırma sürecinde iki kodlayıcı ile çalışılmıştır. Araştırma sürecinde Gerçek Değer, Tutarlılık,
Tarafsızlık ve Uygulanabilirlik kanıtları sunulmuştur. Elde edilen sonuçlar incelendiğinde
Harezmi Eğitim Modeli’nin ölçme ve değerlendirme süreçlerine yönelik ilkeler, ölçme araçları,
ölçme ve değerlendirme odağı, ölçülecek yapı, roller ve riskler olmak üzere altı alt tema üzerinde
ele alınabileceği görülmüştür. Bu sonuçlar Harezmi Eğitim Modeli’nin ölçme ve değerlendirme
süreçlerinde politika belirleyicilerin, yöneticilerin ve uygulayıcıların ilke odaklı olması, sürece ve
ürüne yönelik ölçme değerlendirme aşamalarının planlanması, kullanılacak araçlarda yenilikçi
ölçme araçlarının kullanılması, paydaşların sürece uygun rollerle dâhil edilmesi ve olası risklerin
göz önüne alınması gerekliliğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Harezmî Eğitim Modeli , ölçme ve değerlendirme , gömülü kuram

Assessment and Evaluation Approach for the Harezmi Education Model: A Grounded Theory Study

Öz

Although there are several assessment and evaluation practices aimed at monitoring the
development of educational stakeholders within the scope of the Harezmi Education Model, there
is still a need for comprehensive efforts to clarify how these processes should be implemented in a
holistic and systematic way. This study aims to propose a theoretical model for the implementation
of assessment and evaluation approaches within the Harezmi Education Model. To achieve this,
the grounded theory method, one of the qualitative data analysis techniques, was employed. The
participant group consisted of eight individuals: three academic experts (Professors), one research
specialist (Master’s thesis author), and four coordinators from the Ministry of National Education.
Qualitative interviews were conducted using the Delphi Technique, supported by a semi-structured
interview form developed by the researchers. A total of 13 hours of audio-visual data were collected
and transcribed, then analyzed using NVivo software. Thematic analysis was conducted by two
coders. Evidence for credibility, consistency, neutrality, and applicability was ensured throughout
the research process. Findings revealed that the assessment and evaluation processes of the
Harezmi Education Model can be structured under six sub-themes: principles, measurement tools,
focus of evaluation, constructs to be measured, roles, and risks. The results highlight the necessity
for policymakers, administrators, and practitioners to adopt a principle-based approach, design
both process- and product-oriented evaluation stages, use innovative tools, assign context-specific
roles to stakeholders, and consider potential risks within the model’s implementation.

Anahtar Kelimeler

Harezmî Education Model , assessment and evaluation , grounded theory

Kaynakça

• Abrahams, L., Pancorbo, G., Primi, R., Santos, D., Kyllonen, P., John, O. P., & De Fruyt, F. (2019). Social-emotional skill assessment in children and adolescents: Advances and challenges in personality, clinical, and educational contexts. Psychological Assessment, 31(4), 460–473. https:// doi.org/10.1037/pas0000591
• Arık, R. S., & Kezer, F. (2010). Content analysis of the principles books in the field of measurement and evaluation published in Turkey and in the world. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 9, 1400-1406. https:// doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.12.341
• Baker, E. L., & Alkin, M. C. (1973). Formative evaluation of instructional development. AV Communication Review, 21(4), 389-418.
• Basadur, M., Pringle, P., Speranzini, G., & Bacot, M. (2000). Collaborative problem solving through creativity in problem definition: Expanding the pie. Creativity and Innovation Management, 9(1), 54-76. https://doi. org/10.1111/1467-8691.00157
• Başol, G., Çakan, M., Kan, A., Özbek, Ö. Y., Özdmir, D., & Yaşar, M. (2013). Eğitimde ölçme ve değerlendirme. Pegem Akademi Yayıncılık.
• Baturay, M. H., & Daloğlu, A. (2010). E-portfolio assessment in an online English language course. Computer Assisted Language Learning, 23(5), 413-428. https://doi.org/10.1080/09588221.2010.520671
• Baykul, Y. (1992). Eğitim sisteminde değerlendirme. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(7), 95-94.
• Bowlus, A. J., Mori, H., & Robinson, C. (2016). Ageing and the skill portfolio: Evidence from job based skill measures. The Journal of the Economics of Ageing, 7, 89-103. https://doi.org/10.1016/j.jeoa.2016.02.003
• Burns, M. K. (2008). What is formative evaluation?. Minnesota Center for Reading Research, 1-6.
• Ceylan, Ö., Öğten, M., Tüfekçi, V., & Yurttaş, M. Ö. (2020). öğrencilerin harezmi eğitim modeline yönelik metaforik algılarının belirlenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 49(225), 227-251.
• Chernyshenko, O., & Stark, S. (2016). Mobile Psychological Assessment F. Drasgow (Ed.) . In Technology and testing: Improving educational and psychological measurement. (pp. 206-216).
• Çıkrıkçı, N. (2022). Öğrenme, öğretim ve değerlendirme arasındaki ilişkiler. N. Çıkrıkçı (Ed.), Eğitimde ölçme ve değerlendirme (s. 18-20) içinde. Tercan Matbacılık.
• Çimen, A., & Gülseçen, S. (2022). Harezmi Eğitim Modeli verisindeki gizli desenlerin ortaya çıkarılması. Turkish Studies-Educational Sciences, 17(6), 1395-1920. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.62099
• Çimşir, S., Polat, R. D., Çaça, Ş., & Kocaman, H. (2022). İlkokul 3. sınıf öğrencilerinin ve velilerinin Hârezmî eğitim modeli’ne ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Edebiyat Dilbilim Eğitim ve Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 1(1), 131-144.
• Davis, M. H., & Ponnamperuma, G. G. (2005). Portfolio assessment. Journal of Veterinary Medical Education, 32(3), 279-284.
• Djambong, T., & Freiman, V. (2016). Task-based assessment of students’ computational thinking skills developed through visual programming or tangible coding environments. [Oral presentation].International Conference on Cognition and Exploratory Learning in Digital Age (CELDA), Mannheim, Germany.
• Dogan, A. (2020). Algorithmic thinking in primary education. International Journal of Progressive Education, 16(4), 286-301.
• Doleck, T., Bazelais, P., Lemay, D. J., Saxena, A., & Basnet, R. B. (2017). Algorithmic thinking, cooperativity, creativity, critical thinking, and problem solving: exploring the relationship between computational thinking skills and academic performance. Journal of computers in education, 4, 355-369. https://doi.org/10.1007/s40692-017-0090-9
• Ercan, İ., & Kan, İ. (2006). Ölçme ve ölçmede hata. Eskişehir Teknik Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 7(1), 51-56.
• Erdem, Ş., & Eminoğlu Küçüktepe, S. (2024). Harezmi eğitim modeli uygulanan okullardaki öğretmenlerin modele yönelik görüşleri. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 60(60), 207-226. https://doi.org/10.15285/maruaebd.1498995
• Esen Aygun, H., & Sahin-Taskin, C. (2017). Teachers’ views of social-emotional skills and their perspectives on social-emotional learning programs. Journal of Education and Practice, 8(7), 205-215.
• Eseryel, D., Law, V., Ifenthaler, D., Ge, X., & Miller, R. B. (2014). An investigation of the interrelationships between motivation, engagement, and complex problem solving in game-based learning. Journal of Educational Technology and Society, 17(1), 42–53.
• Fuchs, L. S., Fuchs, D., Hamlett, C. L., Walz, L., & Germann, G. (1993). Formative evaluation of academic progress: How much growth can we expect? School Psychology Review, 22(1), 27-48. https://doi.org/10.1080 /02796015.1993.12085636
• Gee, J. P. (2003). What video games have to teach us about learning and literacy. Computers in Entertainment (CIE), 1(1), 20. https://doi. org/10.1145/950566.950595
• Glaser, B.G., & Strauss, A.L. (2006). The discovery of grounded theory strategies for qualitative research. Aldine Transaction.
• Güler, N. (2011). Eğitimde ölçme ve değerlendirme. Pegem Akademik Yayıncılık.
• Hayes, A. F., & Krippendorff, K. (2007). Answering the call for a standard reliability measure for coding data. Communication methods and measures, 1(1), 77-89. https://doi.org/10.1080/19312450709336664
• Koçoğlu, E. (2018). Türkiye’de pilot uygulama sürecinde olan harezmi eğitim modelinin alan uzmanlarının görüşleri doğrultusunda analizi. Electronic Turkish Studies, 13(19), 1187-1200. http://dx.doi.org/10.7827/ TurkishStudies.14050
• Luecht, R. M. (2015). Computer-based test delivery models, data, and operational implementation issues. In F. Drasgow (Ed.), Technology and testing: Improving educational and psychological measurement (pp. 179–205). Routledge.
• McMullan, M., Endacott, R., Gray, M. A., Jasper, M., Miller, C. M., Scholes, J., & Webb, C. (2003). Portfolios and assessment of competence: a review of the literature. Journal of advanced nursing, 41(3), 283-294. https:// doi.org/10.1046/j.1365-2648.2003.02528.x
• Ministry of National Education of the Republic of Türkiye. (2023). Harezmi Eğitim Modeli Çerçeve Metni. 22 Nisan 2024 tarihinde https://ogm.meb. gov.tr/www/hrezm-egitim-modeli/icerik/1867 adresinden erişilmiştir.
• Mislevy, R. J., Corrigan, S., Oranje, A., DiCerbo, K., Bauer, M. I., Von Davier, A., & John, M. (2016). Psychometrics and game-based assessment. In F. Drasgow (Ed.), In Technology and testing: Improving educational and psychological measurement (pp. 23-48). Routledge.
• Noble, H., & Smith, J. (2015). Issues of validity and reliability in qualitative research. Evidence-based nursing, 18(2), 34-35. https://doi.org/10.1136/ eb-2015-102054
• Osburn, H. K., & Mumford, M. D. (2006). Creativity and planning: Training interventions to develop creative problem-solving skills. Creativity Research Journal, 18(2), 173-190. https://doi.org/10.1207/ s15326934crj1802_4
• Redman, E. (2024, 11-14 April). An Introduction to Creating Video Games for Measurement: From Design to Analysis [Oral presentation]. NCME Annual Meeting, Philadelphia, USA.
• Reiss, M. J., & Abrahams, I. (2015). The assessment of practical skills. School Science Review, 357, 40-44.
• Robinson, P., & Ross, S. (1996). The development of task-based assessment in English for academic purposes programs. Applied Linguistics, 17(4), 455-476. https://doi.org/10.1093/applin/17.4.455
• Sax, G. (1980). Principles of educational and psychological measurement and evaluation. Wadsworth Press.
• Schmidt, F. L., & Hunter, J. E. (1999). Theory testing and measurement error. Intelligence, 27(3), 183-198. https://doi.org/10.1016/S0160- 2896(99)00024-0
• Seçer, T. (2021). Harezmi eğitim modelini uygulayan öğretmenlerin model hakkındaki görüşlerinin belirlenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Tokmak, A. (2023). Harezmi eğitim modelinin problem çözme becerisinin geliştirilmesine etkisi. Millî Eğitim Dergisi, 52(1), 437-456. https://doi. org/10.37669/milliegitim.1309222
• Weston, C., McAlpine, L., & Bordonaro, T. (1995). A model for understanding formative evaluation in instructional design. Educational technology research and development, 43(3), 29-48. https://doi.org/10.1007/ BF02300454
• Yaghoubi, A., & Mobin, M. (2015). Portfolio assessment, peer assessment and writing skill improvement. Theory and Practice in Language Studies, 5(12), 2504.
• Yaşar, M. (2011). Ölçme ve Değerlendirmenin Önemi. S. Tekindal (Ed.). Ölçme ve Değerlendirme (s. 2-8) içinde. Pegem Akademik Yayıncılık
• Yavuz, O., Yavuz, Y., Özyürek, H., & Boral, D. (2019). Harezmi eğitim modeli’nin özel yetenekli öğrencilerin yaratıcılık becerilerine etkisi. In Congress Proceedıngs, 2019, 73-82.
• Yazıcı, E. (2022). Sıfırdan başlayarak algoritma ve programlama öğrenme. Hiperlink Yayınları.
• Yıldız, G., & Çakmak, E. K. (2019). Zenginleştirilmiş e-değerlendirme sisteminin ders başarısına etkisi ve öğrenci memnuniyetinin incelenmesi. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 5, 106-139.
• Yundayani, A., & Ardiasih, L. S. (2021). Task-based material design for academic purposes: Learners’ English writing skill improvement. Studies in English Language and Education, 8(1), 258-275.
• Yurdagül, H., (2005, Eylül). Ölçek geliştirme çalışmalarında kapsam geçerliği için kapsam geçerlik indekslerinin kullanılması [Sözlü sunum]. XIV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi, Denizli, Türkiye.