Spor Lisesi Öğrencilerinin Sporda Kaygı Düzeyleri ile Ahlaki Karar Alma Tutumlarının İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, spor lisesi öğrencilerinin sporda kaygı düzeyleri ile ahlaki karar alma tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Araştırma, Bursa ilinde spor liselerinde öğrenim gören 161 kız ve 258 erkek olmak üzere toplam 419 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Veriler; Kişisel Bilgi Formu, Sporda Kaygı Ölçeği-2 ve Altyapı Sporlarında Ahlaki Karar Alma Tutumları Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Bulgular, cinsiyet, spor dalı, spor deneyimi ve sınıf düzeyinin sporda kaygı ve ahlaki karar alma tutumları üzerinde anlamlı farklılaşmalar oluşturduğunu, yaş değişkeninin ise her iki ölçeğin alt boyutlarında anlamlı bir farklılık yaratmadığını göstermiştir. Korelasyon analizi sonucunda, Altyapı Sporlarında Ahlaki Karar Alma Tutumları Ölçeği'nin “Hileyi Benimsemek” alt boyutu puanları ile Sporda Kaygı Ölçeği-2'nin “Konsantrasyon Bozukluğu” alt boyutu puanları arasında düşük düzeyde pozitif yönlü anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, spor lisesi öğrencilerinde sporda kaygı ve ahlaki karar alma tutumlarının belirli boyutlarda birbiriyle ilişkili olduğunu göstermektedir. Ayrıca sporda kaygı düzeyi ve ahlaki karar alma tutumlarının çeşitli bireysel ve sportif deneyim değişkenlerine göre farklılaşması, bu yapıların çok boyutlu etkenlerden etkilendiğine işaret etmektedir. Bu doğrultuda araştırma, spor eğitimi ortamlarında etik değerlere yönelik eğitim uygulamaları ile psikolojik destek çalışmalarının önemine dikkat çekmekte ve spor psikolojisi ile spor ahlakı arasındaki ilişkinin anlaşılmasına katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• spor psikolojisi
• spor liseleri
• sporda kaygı
• ahlaki karar alma tutumları

Examination of Sports High School Students' Anxiety Levels And Moral Decision-Making Attitudes in Sports

Öz

The aim of this study was to examine the anxiety levels and moral decision-making attitudes of sports high school students in sports. A total of 419 team and individual students/athletes of 9th, 10th, 11th and 12th grade students, 161 girls and 258 boys, with an average age of 15.95±1.19 years and 5.45±2.92 years of sports, residing in Bursa and studying at the sports high school were included in the study. In the study, personal information form, anxiety in sport scale-2 and attitudes towards moral decision-making in youth sports scale were used as data collection tools. According to the results obtained, while there is a significant difference in the sub-dimensions of the anxiety in sports scale-2 and in the sub-dimensions of the scale of attitudes towards moral decision-making in infrastructure sports according to the gender of the athletes, the sports branch they are interested in, the sports year and the class variables, there is no significant difference in both scale sub-dimensions in terms of the age variable of the athletes. According to the correlation analysis, it was determined that there was a positive and low level significant relationship between the sub-dimensions of the moral decision-making scale adopting cheating in youth sports and the sub-dimensions of the anxiety scale-2 concentration disorder in sports. As a result, it can be suggested that as athletes' tendency toward cheating increases, the likelihood of experiencing concentration problems also slightly increases. This situation indicates that unethical attitudes may be related to athletes' psychological processes. These results demonstrate that anxiety levels and moral decision-making attitudes in sports are influenced by various individual and environmental factors, emphasizing the importance of ethical education and the necessity of implementing psychological support programs for athletes.

Anahtar Kelimeler

• sport psychology
• sports high schools
• sport anxiety
• moral decision-making attitudes

Kaynakça

1. Alı, Z. A. (2023). Sporda akılcı olmayan performans inançları ile kaygı düzeyi arasındaki ilişkide zihinsel dayanıklılığın aracı etkisinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
2. Arslan, B. (2018). Türkiye’deki bocce ve dart sporcularının ahlaki karar alma tutumlarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bartın Üniversitesi.
3. Aslan, T. V., & Tüfekçi, Ş. (2022). Altyapılarda futbol oynayan sporcuların ahlaki karar alma tutumlarının incelenmesi. İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 9(3), 76-90.
4. Barış, A., & Bingöl, Ş. (2022). Türkiye’deki millî taekwondocuların duygu durumları ve kaygı düzeylerinin araştırılması. Hakkari Review, 6(2), 59-76.
5. Başaran, M. H., Taşğın, Ö., Sanioğlu, A., & Taşkın, A. K. (2009). Sporcularda durumluk ve sürekli kaygı düzeylerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21, 533-542.
6. Bayraktar, M. T. (2022). Altyapılarda futbol eğitimi görmekte olan sporcuların ahlaki karar alma tutumlarında ebeveyn faktörünün incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
7. Bedir, D., Yılmaz, E., Adin, S., & Büyükpolat, A. (2023). Gelişim liginde oynayan futbolcuların mevkilerine göre motivasyon ve kaygı düzeylerinin karşılaştırılması. Spor ve Bilim Dergisi, 1(1), 1-9.
8. Biçer, T. (1997). Doruk performans. Beyaz Yayınları.

9. Bilgin, H. (2023). Profesyonel futbolcularda müsabaka öncesi kaygı düzeyleri ile öfke ifade tarzlarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi.
10. Bronikowska, M., Mouratidou, K., Khorkova, M., & Bronikowski, M. (2023). Moral competence, dilemma discussion, and sports: Unraveling the significance of framework, competitive level, and sporting experience. Physical Education of Students, 27(6), 303-312.
11. Demirci, S. (2020). 14-17 yaş arası sporcularda antrenör-sporcu ilişkisi kalitesinin ahlaki karar alma ve saldırgan davranışları belirlemedeki rolü [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
12. Dikmen, F. (2014). Ahlak, değerler ve eğitimi. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(2), 167-174.
13. Dolenc, P. (2015). Anxiety, self-esteem and coping with stress in secondary school students in relation to ınvolvement in organized sports. Slovenian Journal of Public Health, 54(3), 222.
14. Duman, T. (1991). Türkiye’de ortaöğretimde öğretmen yetiştirme (tarihi gelişimi). MEB Basımevi.
15. Gök, O., & Sarıkol, E. (2023). Spor lisesi öğrencilerinin fair play davranışlarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. Yalova Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 2(1), 70-86.
16. Gümüş, M. (2002). Profesyonel futbol takımlarında puan sıralamasına göre durumluk kaygı düzeylerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
17. Gül, C., & Bingöl, Ş. (2022). Spor liseleri öğrencilerinin sportmenlik algısının incelenmesi. Hakkari Review, 6(2), 46-58.
18. Gündüz, M. (2010). Ahlak sosyolojisi. Anı Yayıncılık.
19. Gürpınar, B. (2014). Altyapı sporlarında ahlaki karar alma tutumları ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması: Bir Türk örnekleminde geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitim ve Bilim, 39(176), 405-412.
20. Kahya, S., & Küçükibiş, H. F. (2022). Sporda kaygı ve optimal performans duygu durumu: Tematik spor lisesi öğrencileri üzerine bir çalışma. Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(12), 113-124.
21. Kangalgil, M., Temel, A., Emre, T., & İnan, T. (2023). Altyapı sporcularının ahlaki karar alma ve ahlaktan uzaklaşma tutumlarının incelenmesi. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 11(29), 14-29.
22. Karadağ, D., & Aşçı, F. H. (2020). Adölesan sporcularda çok boyutlu kaygının değerlendirilmesi: Sporda kaygı ölçeği-2’nin geçerlik ve güvenirliği. Türkiye Klinikleri Spor Bilimleri Dergisi, 12(3), 330-338.
23. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi (23. bs.). Nobel Akademik Yayıncılık.
24. Kavussanu, M. (2008). Moral behaviour in sport: A critical review of the literature. International Review of Sport and Exercise Psychology, 1(2), 124-138.
25. Kayıran, M. (1998). Atatürkçü düşünce ışığında: Çağdaş eğitim. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 14(42), 780-830.
26. Lee, M. J., Whitehead, J., & Ntoumanis, N. (2007). Development of the attitudes to moral decisionmaking in youth sport questionnaire (AMDYSQ). Psychology of Sport and Exercise, 8(3), 369-392. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2006.12.002
27. Syarifatunnisa, S., Ma’mun, A., Anira, A., Nuryadi, N., & Juliantine, T. (2025). Valores morales, de competencia y de estatus en deportes juveniles: Predictores de la actitud ante decisiones morales. Retos, 63, 644–652. https://doi.org/10.47197/retos.v63.111818
28. Şahin, M. (2009). Spor ahlakı ve sorunları. Evrensel Basım Yayın.
29. Şahin, M. (2015). Spor ahlakı ve sorunları. Evrensel Basım Yayın.
30. Türksoy-Işım, A., Güvendi, B., & Toros, T. (2015). Amatör lig futbolcularında sporda ahlaktan uzaklaşma, güdüsel iklim ve karar verme. International Journal of Social Sciences and Education Research, 5(1), 54-62.
31. Weinberg, R.S., & Gould, D. (2015). Foundations of sport and exercise psychology (6th ed.). Human Kinetics.
32. Yıldız, Y., Yıldız, K., & Tutucu, B. (2019, 14 Nisan). Genç sporcuların ahlaki karar alma tutumlarının araştırılması [Sözlü bildiri] 2. Uluslararası Rekreasyon ve Spor Yönetimi Kongresi, Bodrum, Türkiye..
33. Zhang, Y., Quan, H., Bao, Y., & Sun, B. (2024). Influence of stress on athletes’ intuitive moral judgments in sports: The moderating role of self-control. Social Behavior and Personality: An International Journal, 52(5), 12947E-12956E. https://doi.org/10.2224/sbp.12947