Türk Eğitim Sisteminde Okulların Denetimine İlişkin Okul Müdürlerinin Görüşleri: Bir Durum Çalışması

Öz

Türk eğitim sisteminde okulların denetim sürecini okul müdürlerinin görüşleri aracılığıyla incelemeyi amaçlayan bu araştırma, nitel araştırma modellerinden durum çalışması deseninde yürütülmüştür. Okul, incelenen durumun sınırlarını belirlerken denetim süreci ise incelenen durumun kendisini oluşturmaktadır. Araştırmanın çalışma grubu amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ve maksimum çeşitlilik örneklemesi ile oluşturulmuştur. Bu kapsamda görev süresi 10 yıl ve üzerinde olup ilkokul, ortaokul ve lise kademelerinde görev yapan 15 okul müdürü ile yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veriler, araştırmacılar tarafından geliştirilen yarıyapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Toplanan veriler içerik analizi ile analiz edilmiş, bulguların sunumunda bazı betimsel istatistiklere yer verilmiştir. Araştırmada; okullarda denetimin sembolik anlamının kontrol olduğu, rehberlik rolünün ideale ilişkin bir beklenti olarak kaldığı, olan denetim ile olması gereken denetim arasındaki farkın sorumluluğunun yalnızca okul müdürlerine bırakıldığı dönemde daha da derinleştiği ve denetime ilişkin uygulama biçimlerinin okul müdürleri arasında bireysel olarak önemli ölçüde farklılaştığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Bu sonuçlara dayalı olarak da denetimin rehberlik yönünü ön plana çıkaracak uygulamaların hayata geçirilmesi, okul müdürlerinin denetim yeterliklerinin geliştirilmesi ve denetimi sosyolojik bir olgu olarak ele alan araştırmalar yürütülmesi gibi birtakım öneriler sıralanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• denetim
• eğitim denetimi
• okullarda denetim
• öğretim denetimi

Views of School Principals on School Supervision in The Turkish Education System: A Case Study

Öz

This research, which aims to examine the process of school supervision in the Turkish Education System through the views of school principals, was conducted in the case study design, one of the qualitative research models. While the school determines the boundaries of the situation under investigation, the supervision process constitutes the situation under investigation itself. The study group of the research was formed with criterion sampling and maximum variation sampling, which are purposive sampling methods. In this context, face-to-face interviews were conducted with 15 school principals who have been in office for ten years or more and who work at primary, secondary, and high school levels. Data were collected through a semi-structured interview form developed by the researchers. The collected data were analyzed with content analysis and some descriptive statistics were included in the presentation of the findings. The research concluded that the symbolic meaning of supervision in schools is control, the guidance role remains an expectation of the ideal, the gap between the supervision that exists and the supervision that should exist deepens even more in the period when its responsibility is left solely to school principals, and the application methods regarding supervision differ significantly among school principals individually. Based on these results, some recommendations were listed, such as implementing practices that will highlight the guidance aspect of supervision, developing the supervision competencies of school principals, and conducting research that considers supervision as a sociological phenomenon.

Anahtar Kelimeler

• supervision
• educational supervision
• school supervision
• instructional supervision

Kaynakça

1. Ağaoğlu, S., & Ağaoğlu Y. S. (2020). Okul müdürlerinin okul denetim sorumlulukları. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 15(1), 219-226.
2. Akın, T., & Töremen, F. (2016). Etkili teftişin engelleri konusunda okul yöneticilerinin görüşlerinin değerlendirilmesi. Millî Eğitim, 45(209), 5-33. https://izlik.org/JA84DW46JJ
3. Aküzüm, C. (2012). Türkiye’de ilköğretim okullarında eğitim denetimi: Bir meta-sentez çalışması [Yayımlanmamış doktora tezi]. Fırat Üniversitesi.
4. Alkan, B. B., & Sinan, A. (2020). Veri toplama yöntemlerinde geçerlik ve güvenirlik. Ş. Ş. Erçetin (Ed.), Araştırma teknikleri (ss. 63-82) içinde. Nobel Akademik Yayıncılık.
5. Altınok, V., Tezel, M., & Güngör, S. (2020). Okullarda denetimin gerekliliği üzerine öğretmen görüşleri. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 40(1), 225-253.
6. Altun, M., Şanlı, Ö., & Tan, Ç. (2015). Maarif müfettişlerin, okul müdürlerinin denetmenlik görevleri hakkındaki görüşlerinin incelenmesi. Turkish Studies, 10(3), 79-96.
7. Atay, Ç. & Sarpkaya, R. (2023). Liselerdeki yöneticilerin ve öğretmenlerin görüşlerine göre denetim uygulamaları. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 57, 1076-1103. https://doi.org/10.53444/deubefd.1214933
8. Aslanargun, E., & S. Göksoy. (2013). Öğretmen denetimini kim yapmalıdır? Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6, 98–121. https://doi.org/10.12780/UUSBD177

9. Aydın, İ. (2023). Öğretimde denetim (10. bs.). Pegem Akademik Yayıncılık.
10. Aydın, B., Günbey, M., & Kara E. (2020). İlk defa görevlendirilen okul müdürlerinin karşılaştıkları sorunlar. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 1194-1205.
11. Balyer, A., & Özcan, K. (2020). School principals’ instructional feedback to teachers: Teachers’ views. International Journal of Curriculum and Instruction, 12, 295-312.
12. Barr, A. S. (1935) Expressing the scientific spirit through better supervision. The Journal of Educational Research, 29(1), 47-54, https://doi.org/10.1080/00220671.1935.10880549
13. Baykan, S. Y., & Nuhoğlu, H. (2024). Türkiye’de okul yöneticileri konusunda yazılan lisansüstü tezlerdeki eğilimler (2015-2020). Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(1), 48-65. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1117490
14. Bilgin Dikmen, M., & Göksoy, S. (2021). Ortaokul müdürlerinin yürüttükleri ders denetimi uygulamalarında karşılaştıkları sorunlar ve çözüm önerileri. Ekev Akademi Dergisi, 86, 351- 384.
15. Birel, F. K., & Çevik, M. S. (2020). Nitel araştırma desenleri. Ş. Ş. Erçetin (Ed.), Araştırma teknikleri (ss. 63-82) içinde. Nobel Akademik Yayıncılık.
16. Birel, F. K., & Erçek, M. K. (2019). Okul müdürlerinin ders denetimine ilişkin görüşleri. Uluslararası Liderlik Çalışmaları Dergisi: Kuram ve Uygulama, 2(3), 169–177. https://izlik.org/ JA89CA64YZ
17. Bozkurt, B. (2023). Okul yöneticilerinin denetim olgusuna ilişkin metaforik algıları. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama. 14(27), 1-24. https://doi.org/10.58689/eibd.1194654
18. Bursalıoğlu, Z. (2015). Okul yönetiminde yeni yapı ve davranış (19. bs.). Pegem Akademik Yayıncılık.
19. Bülbül M. (2020). Eğitimde teftiş sistemi ve politikaları (Politika Notu No. 2020/13). İLKE İlim Kültür Eğitim Vakfı.
20. Can, E., & Gündüz, Y. (2019). Eğitimin denetimi uzmanlığı gerektirir mi? Millî Eğitim, 48(221), 187-205.https://izlik.org/JA72YS23YT
21. Caspi, J., & Reid, W. J. (2002). Educational supervision in social work: A task-centered model for field ınstruction and staff development. Columbia University Press. https://doi.org/10.7312/ casp10852
22. Ceylan, M., & Can, S. (2019). Evaluation of teachers’ views on school managers’ classroom supervision. Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry, 10(4), 490-510. https://doi. org/10.17569/tojqi.624748
23. Creemers, B. P., & Scheerens, J. (1994). Developments in the educational effectiveness research programme. International Journal of Educational Research, 21(2), 125-140. https://doi. org/10.1016/0883-0355(94)90028-0
24. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry & research design (3th ed.). Sage Publications. Dikici, E. (2022). Kültür aktarımı açısından okulların işlevi üzerine bir derleme. International Social Sciences Studies Journal, 8(93), 80-87.
25. Dönmez, B., & Demirtaş, Ç. (2018). Okul müdürlerinin ders denetimi görevlerine ilişkin okul müdürleri ve öğretmenlerin görüşleri (Adıyaman ili örneği). Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 29, 454-478. https://doi.org/10.14520/adyusbd.379209
26. Duykuluoğlu, A. (2018). Lise müdürlerinin ders denetim görevlerine ilişkin öğretmen görüşleri. Kastamonu Education Journal, 26(6), 2081-2090. https://doi.org/10.24106/kefdergi.2370
27. Erçetin, Ş. (1997). Millî Eğitim Bakanlığında teftiş hizmetlerinin yeniden düzenlenmesi. Eğitim ve Bilim, 21(104), 64-73.
28. Glanz, J. (1994, March). History of educational supervision: Proposal and prospects [Paper presentation]. Annual Meeting of the Council of Professors of Instructional Supervision, Chicago, IL, United States. http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED369178.pdf
29. Glickman, C. D., Gordon, S. P., & Ross Gordon, J. M. (2001). Supervision and instructional leadership (5th ed.). Allyn & Bacon.
30. Göl, İ. (2021). Okul yöneticilerinin ders denetim sürecinin incelenmesi. Uluslararası Liderlik Eğitimi Dergisi, 5(2), 59-79. https://dergipark.org.tr/tr/pub/uled/issue/67399/1012354
31. Gönülaçar, Ş. (2018). Eğitim denetiminde dönüşüm sancısı. Eğitime Bakış, 43, 88-97.
32. Görgülü, D., ve Küçükali, R. (2023). Türkiye’deki denetim uygulamalarına ilişkin okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin görüşlerinin incelenmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(38), 514- 538. https://doi.org/10.35675/befdergi.1273899
33. Gündüz, Y., & Coşkun, K. (2011). Teftiş uygulamalarının öğretmenlerde yarattığı stres düzeyinin incelenmesi. Journal of Uludag University Faculty of Education, 24(2), 367-388.
34. Güvenç, B. (1994). İnsan ve kültür (6. bs.). Remzi Kitabevi.
35. Ingle, W. K., & Clark Lindle, J. (2019). A policy and political history of educational supervision. In S. J. Zepeda, & J. A. Ponticell (Eds.), The Wiley handbook of educational supervision (pp. 17–44). John Wiley.
36. İş, E. (2023). Türkiye’de öğretimsel denetime eleştirel yaklaşım: Öğretmenin öğretimsel denetimi nasıl olmalı. Journal of History School, 62, 70-96.
37. Kalita, S. (2017). Theoretical perspectives of educational supervision. International Journal of Advanced Educational Researc, 2(5). 129-132.
38. Kaplan, İ. (2016). Maarif müfettişlerinin sınıf/ders denetimi görevlerinden muaf tutulmalarına ilişkin görüşleri. Yaşadıkça Eğitim, 30(1), 43-60.
39. Kaya, A., Dilekçi, Ü., & Limon, İ. (2023). Öğretmenlerin perspektifinden okul müdürlerinin ders denetimi: Bir olgubilim çalışması. Millî Eğitim, 52(238), 1331-1360. https://doi. org/10.37669/milliegitim.1131067
40. Kazak, E., & Yüksel, M. (2022). Ders denetiminin okul müdürü ve denetmenler tarafından yapılmasına ilişkin okul müdürü ve öğretmenlerin görüşleri. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(2), 19-37. https://dergipark.org.tr/tr/pub/amauefd/1
41. Kel, M. A., & Akın, U. (2021). Değişim sürecindeki eğitim denetimi: Müfettişler, okul yöneticileri ve öğretmenlerin görüşleri. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 19(1), 219-243. https://doi. org/10.37217/tebd.851827
42. Keith, S. (1989). Improving support services for rural schools: A management perspective (World Bank Discussion Paper No. 302). World Bank Publications.
43. Koç, M. H. (2018). Okul müdürleri tarafından yapılan öğretmen denetimlerine ilişkin ilkokul müdürlerinin görüşleri. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 48, 91-110.
44. Koç, İ., & Akın, U. (2020). Okul müdürlerinin yaptıkları ders denetimlerinin olumlu ve olumsuz yönleri: Öğretmenlerin görüş ve önerileri, Turkish Studies, 15(1), 261-288. https://dx.doi. org/10.29228/TurkishStudies.24978
45. Koçak, S., & Memişoğlu, S. P. (2020). Okul müdürlerinin denetiminin öğretmenlerin mesleki gelişimine etkisi. Kastamonu Education Journal, 28(2), 806-819. http://doi:10.24106/ kefdergi.697229
46. Koşar, S., & Buran, K. (2019). Okul müdürlerinin ders denetim faaliyetlerinin öğretimsel liderlik bağlamında incelenmesi. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 7(3), 1232-1265.
47. Kurum, G., & Çınkır, Ş. (2017). Cehennemde evlilik: Türkiye’de eğitim denetiminin birleştirilmesi üzerine maarif müfettişlerinin görüşleri. Eğitim ve Bilim, 42(192). http://dx.doi.org/10.15390/ EB.2017.7288
48. Marzano, R. J., Frontier, T. & Livingston, D. (2011). Effective supervision: Supporting the art and science of teaching. ASCD.
49. Memduhoğlu, H. B., & Mazlum, M. M. (2014). Bir değişim hikâyesi: Eğitim denetmenlerine ilişkin metaforik algılar. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(1), 28-47.
50. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2th ed.). Sage Publications.
51. Millî Eğitim Bakanlığı Rehberlik ve Denetim Başkanlığı ile Maarif Müfettişleri Başkanlıkları Yönetmeliği. (2014). T.C. Resmî Gazete (29009), 24 Mayıs 2014. Erişim tarihi: 21 Şubat 2025, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/05/20140524-18.htm
52. Millî Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Yönetmeliği (2022). T.C. Resmî Gazete (31765), 1 Mart 2022. Erişim tarihi: 21 Şubat 2025, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/03/20220301-9. htm
53. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024a). Millî eğitim istatistikleri örgün eğitim 2023-2024. https://sgb.meb. gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_10/11230736_meb_istatistikleri_orgun_egitim_2023_2024. pdf
54. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024b). 2025 yılı bütçe sunuş konuşması. https://sgb.meb.gov.tr/yayinlarimiz/ yayin/137
55. OECD (2024). Education at a glance 2024: OECD indicators. OECD Publishing. https://doi. org/10.1787/c00cad36-en.
56. Öner, Ö., & Türkoğlu, M. E. (2020). Eğitim denetimi alanındaki lisansüstü tezlerin incelenmesi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(39), 1265-1285.
57. Özan, M. B., & Nanto, Z. (2018). Okul yöneticilerinin gözünden geçmişten günümüze denetim. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(2), 19-37.
58. Pehlivan, İ. (1997). Cincinnati Üniversitesi yönetici yetiştirme akademisi: Okul müdürü yetiştirmede farklı bir yaklaşım. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 9(9), 83-96.
59. Reed, R. J., & Mallory, J. C. (1986). The power of clinical supervision: Some theoretical considerations. Teacher Education Quarterly, 13(3), 72–79. http://www.jstor.org/stable/23474682
60. Sergiovanni, T. J. & Starratt R. J. (2002). Supervision as professional development and renewal, in Supervision: A redefinition (7th ed.). McGraw Hill.
61. Sullivan, S. & Glanz, J. (2015). Okullarda eğitim ve öğretimi geliştiren denetim: Strateji ve teknikler (A. Ünal, Çev). Anı Yayıncılık.
62. Taş, H. (2023). Türk eğitim sisteminde denetim alt sisteminin yapılanma sorunsalı ve bir model önerisi. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, 14(27), 169-196.
63. Taşer, S. (2019). Tanzimat’tan Cumhuriyet’e öğretmen yetiştiren kurumlarda eğitim yönetimi ve denetimi (2. bs.). Pegem Akademik Yayıncılık.
64. Taymaz, H. (2011). Okul yönetimi (10. bs.). Pegem Akademik Yayıncılık.
65. Taymaz, H. (2015). Eğitim sisteminde teftiş: Kavramlar, ilkeler, yöntemler (8. bs.). Pegem Akademik Yayıncılık.
66. Tosun, A., & Ordu, A. (2020). Okul yöneticilerine göre değişen denetim uygulamaları: Karşılaştırmalı bir analiz. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 48, 303-320. https://doi:10.9779/ pauefd.544220
67. Tura, B. (2019). Supervision and chaos in the Turkish education system. In Ş. Ş. Erçetin & N. Potas (Eds.), Chaos, Complexity and Leadership 2017: Explorations of Chaos and Complexity Theory 5 (pp. 183-199). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3- 319-89875-9_16
68. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. (1982). T.C. Resmî Gazete, (17863), 9 Kasım 1982. Erişim tarihi: 14 Şubat 2025, https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/anayasa/
69. Uğurlu, C. T. (2014). Current problems in terms of supervision process of school principals` views. Hacettepe University Journal of Education, 29(3), 184-196.
70. Usta, M. E., & Özyurt, D. (2021). Yönetici ve öğretmen görüşlerine göre okul denetiminde yaşanan sorunlar ve çözüm önerileri. Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(7), 35-61.
71. Yeşil, D., & Kış, A. (2015). Okul müdürlerinin ders denetimine ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2(3), 27-45.
72. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. bs.). Seçkin Yayıncılık.
73. Zepeda, S. J. (2017). Instructional supervision: Applying tools and concepts (4th ed.). Routledge.