Literary Works and Songs in Social Studies Teaching: A Mixed-Method Study

Öz

Conducted to identify the literary works used by primary school teachers in social studies instruction and to explore their perspectives on the use of songs, this study employed a mixedmethods multiphase design. The quantitative component used a survey method, gathering data from 120 primary school teachers selected through criterion sampling. In the qualitative component, textbooks were examined through document analysis; a phenomenological design was used to explore the views of teachers who used songs, while a case study design was employed to examine the reasons given by those who did not. The findings showed that primary school teachers most frequently used proverbs/aphorisms, stories/short stories, songs/ folk songs, and documentaries in social studies instruction. Literary works in social studies textbooks were found to be limited in both variety and number. Teachers who incorporated songs into their lessons used them primarily to support the teaching of topics related to the social sciences and during the attention-getting stage of the lesson. They emphasized that songs should be appropriate to the social context, lesson topics, and learning outcomes, identifying their main benefit as promoting lasting learning. Reasons for not using songs included an inability to relate songs to lesson topics, a teacher-centered teaching style, an exam-oriented approach to education, and an insufficient musical repertoire.

Anahtar Kelimeler

• social studies
• primary school teacher
• Literary work
• song

Etik Beyan

We declare that this study complied with the rules outlined in the Higher Education Institutions Scientific Research and Publication Ethics Directive and that we have not engaged in any actions contrary to scientific research and publication ethics. We also declare that all authors contributed to the study, that there is no conflict of interest among the authors, and that all ethical violations are the sole responsibility of the authors. Ethics committee approval for the study was obtained from the Kırşehir Ahi Evran University Social and Human Sciences Scientific Research and Publication Ethics Committee, with decision number 2022/08/08, dated October 20, 2022.

Sosyal Bilgiler Öğretiminde Edebi Ürünler ve Şarkılar: Bir Karma Yöntem Araştırması

Öz

Sınıf öğretmenlerinin sosyal bilgiler öğretiminde yararlandıkları edebî ürünleri belirlemek ve şarkı kullanımına yönelik görüşlerini ortaya koymak amacıyla gerçekleştirilen bu araştırma, karma yöntem ve çok aşamalı desenle tasarlanmıştır. Nicel boyutta tarama yöntemi kullanılmış ve ölçüt örneklemeyle belirlenen 120 sınıf öğretmeninden veri toplanmıştır. Nitel boyutta ise ders kitapları doküman incelemesiyle, şarkı kullanan öğretmenlerin görüşleri olgubilim, kullanmayanların gerekçeleri durum çalışması deseniyle incelenmiştir. Bulgular, sınıf öğretmenlerinin sosyal bilgiler öğretiminde en çok atasözleri/özdeyişler, hikâyeler/öyküler, şarkılar/türküler ve belgesellerden yararlandığını göstermiştir. Sosyal bilgiler ders kitaplarında ise edebî ürünlerin tür ve sayı bakımından sınırlı olduğu belirlenmiştir. Derslerinde şarkı kullanan öğretmenlerin, şarkıları çoğunlukla sosyal bilimlere yönelik konuların öğretimini güçlendirmek amacıyla ve dersin dikkat çekme aşamasında kullandıkları görülmüştür. Öğretmenler, şarkıların toplumsal yapıya, dersin konu ve kazanımlarına uygun olması gerektiğini vurgulamış ve en önemli faydasını kalıcı öğrenme sağlaması olarak değerlendirmiştir. Şarkıları ders konularıyla ilişkilendirememe, öğretmen merkezli öğretim tarzı, sınav odaklı eğitim anlayışı ve müzik dağarcığının yetersizliği ise şarkı kullanmama gerekçeleri olarak belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• sosyal bilgiler
• sınıf öğretmeni
• edebi ürün
• şarkı

Etik Beyan

Bu çalışmada Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nde belirtilen kurallara uyulduğunu ve bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı eylemlere dayalı hiçbir işlem yapmadığımızı beyan ederiz. Aynı zamanda tüm yazarların çalışmaya katkıda bulunduğu, yazarlar arasında herhangi bir çıkar çatışmasının bulunmadığını, tüm etik ihlallerde tüm sorumluluğun makale yazarlarına ait olduğunu beyan ederiz. Çalışmanın etik kurul onayı Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu’ndan 20/10/2022 tarihli 2022/08/08 karar numaralı izini ile alınmıştır.

Kaynakça

1. Açık, Ü. (2014). 6. ve 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarında çocuk edebiyatı ürünlerin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Adnan Menderes Üniversitesi.
2. Akyürek-Tay, B., & Çakmak, M. A. (2020). BİLSEM'deki özel yetenekli öğrencilerde ve örgün eğitimdeki öğrencilerde bant karikatürleriyle desenlenmiş örnek olay yönteminin sosyal bilgiler dersinde başarıya etkisi. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 14(33), 146-172. https://doi.org/10.29329/mjer.2020.272.7
3. Almerico, G. M. (2013). Linking children’s literature with social studies in the elementary curriculum. Journal of Instructional Pedagogies, 11, 1-13. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1097148. pdf
4. Ayantaş, T. (2023). İlkokul sosyal bilgiler 4. sınıf ders kitabı. Ferman Yayıncılık.
5. Ayyılmaz, A. M. (2016). Sosyal bilgiler öğretiminde eğitsel müzik kullanımının öğrencilerin akademik başarıları ve derse yönelik tutumları üzerindeki etkileri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.
6. Başkale, H. (2016). Nitel araştırmalarda geçerlik, güvenirlik ve örneklem büyüklüğünün belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 23-28.
7. Bedir, G., & Akkurt, A. (2012). Şarkılarla coğrafya öğretimi. Doğu Coğrafya Dergisi, 17(28), 303- 316.
8. Beldağ, A., & Aktaş, E. (2016). Sosyal bilgiler öğretiminde edebî eser kullanımı: nitel bir çalışma. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 953-981. https://doi.org/10.17556/ jef.72887

9. Biçer, H. (2019). Sosyal bilgiler öğretiminde biyografi kullanımının öğrencinin akademik başarısına ve derse karşı tutumuna etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kütahya Dumlupınar Üniversitesi.
10. Bilgin, N. (2014). Sosyal bilimlerde içerik analizi. Siyasal Kitabevi.
11. Büyükkavas-Kuran, Ş., & Ersözlü, Z. N. (2009). Sınıf öğretmenlerinin çocuk edebiyatına ilişkin görüşleri. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(1), 1-17.
12. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020) Bilimsel araştırma yöntemleri. (29. bs). Pegem Akademi.
13. Cantürk, A., & Yeşiltaş, E. (2022). Sosyal bilgiler dersinde hatırat kullanımına ilişkin öğretmen görüşleri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(4), 1338-1363. https://doi.10.17240/aibuefd.2022.22.74506-1162521
14. Cartledge, G., & Kiarie, M. W. (2001). Through literature for children and adolescents. Teaching Exceptional Children, 34(2), 40-47.
15. Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry & research design: Choosing among five approaches. SAGE Publications.
16. Creswell, J. W. (2020). Eğitim araştırmaları: Nicel ve nitel araştırmanın planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi. (H. Ekşi, Çev.). Edam Yayınları. (Orijinal çalışma 2012’de yayımlandı).
17. Çelik, T. (2023). Edebî unsurlarla sosyal bilgiler öğretimi. S. Karabatak & M. Karabatak (Ed.ler), Eğitim & Bilim III (ss. 157-180) içinde. Efe Akademi Yayınları.
18. Çelikkaya, T., & Esen, Z. (2017). Değerler eğitiminde atasözü, deyim ve özdeyişlerin sosyal bilgiler programındaki yeri. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(9), 35-56.
19. Çiçek, N. (2023). Classroom teachers’ experiences regarding the use of songs in life science course. International Journal of Life Science and Social Studies Education (IJLSSSE), 1(1), 95-117. https://doi.org/10.29329/ijlssse.2023.1074.04
20. Değirmenci-Toraman, K. (2018). Sözlü ve yazılı edebî ürünlerin sosyal bilgiler dersi öğretiminde akademik başarı, tutum ve kalıcılığa etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
21. Demir, H. (2020). Sosyal bilgiler dersinde eğitsel şarkı kullanımının akademik başarı ve kalıcılık üzerine etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Tokat Gazi Osman Paşa Üniversitesi.
22. Demirci, M. (2022). Sosyal bilgiler ders kitaplarında verilen edebî ürünlerin öğretmen görüşlerine göre incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.
23. Deveci, H. (2005). Sosyal bilgiler dersinde gazete kullanımı. The Turkish Online Journal of Educational Technology, 4(3), 159-166.
24. Eğitim Bilişim Ağı. (2023). İlkokul 4. sınıf sosyal bilgiler ders kitabı. https://www.eba.gov.tr/
25. Edgington, W. D. (1998). The use of children’s literature in middle school social studies: What research does and does not show. The Clearing House, 72(2), 121-125. https://doi. org/10.1080/00098659809599609
26. Giorgi, A. (1997). The theory, practice, and evaluation of the phenomenological method as a qualitative research procedure. Journal of Phemomenological Psychology, 28(2), 235-260. https://doi.org/10.1163/156916297X00103
27. Gökdemir, S. (2019). 7. sınıf sosyal bilgiler dersinde türkülerle değerler eğitimi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
28. Guzzetti, B. J., Kowalinski, B. J., & McGowan, T. (1992). Using a literature-based approach to teaching social studies. Journal of Reading, 36(2), 114-122.
29. Gülüm, K., & Ulusoy, K. (2008). Sosyal bilgiler dersinde göç konusunun işlenişinde halk türkülerinin kullanılması (örnek bir çalışma). Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 7(26), 112-127.
30. Hardwick, S. A. (2017). Ethical principles and character traits in children’s literature [Unpublished doctoral dissertation]. Capella University.
31. İbret, B. Ü., Avcı, E. K., Karabıyık, Ş., Güleş, M., & Demirci, M. (2017). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşlerine göre değerlerin öğretiminde edebî ürünlerin kullanımı. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(9), 104-124.
32. İlter, I. (2014). Çocuk edebiyatı aracılığıyla sosyal bilgilerin matematikle bütünleştirilmesi. International Journal of Human Sciences, 11(2), 1117-1138. https://doi.org/10.14687/ijhs. v11i2.2839
33. Karagözoğlu, N. (2020). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin dinlediği şarkıların sözlerinin değerler eğitimi açısından incelenmesi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi (ASEAD), 7(8), 56-78.
34. Kartal, A. (2020) İlkokulda sosyal bilgiler eğitimi konulu çalışmalara genel bakış: Bir meta sentez çalışması. Eğitim ve Bilim, 45(203), 1300-1337. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2020.8678
35. Kavcar, C. (2017). Edebiyat ve eğitim. Anı Yayıncılık.
36. Kaymakçı, S. (2013). Sosyal bilgiler ders kitaplarında sözlü ve yazılı edebî türlerin kullanım durumu. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 20, 230-255.
37. Landis, J. R., & Koch, G. G. (1977). The measurement of observer agreement for categorical data. Biometrics, 33(1), 159-174. https://doi.org/10.2307/2529310
38. Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4), 563-575. Levstik, L. S. (1995). Narrative constructions: Cultural frames for history. The Social Studies, 86(3), 113-116. https://doi.org/10.1080/00377996.1995.9958381
39. Mays, N., & Pope, C. (2000). Qualitative research in health care: Assessing quality in qualitative research. BMJ, 320(7226), 50-52. https://doi.org/10.1136/bmj.320.7226.50
40. McGowan, T., & Guzzetti, B. (1991). Promoting social studies understanding through literaturebased instruction. The Social Studies, 82(1), 16-21. https://doi.org/10.1080/00377996.1991 .9958300
41. Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. Jossey-Bass.
42. Miles, M. B., & Huberman, M. (1994). Qualitative data analysis: A sourcebook of new methods. Sage Publications.
43. Millî Eğitim Bakanlığı. (2017). Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmen Strateji Belgesi - Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlikleri. https://oygm.meb.gov.tr/www/ogretmenlik-meslegi-genelyeterlikleri/ icerik/486
44. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Sosyal bilgiler öğretim programı. https://mufredat.meb.gov.tr/ ProgramDetay.aspx?PID=354
45. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024) Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ortak metin. https://tymm.meb.gov.tr/ ortak-metin
46. National Council for the Social Studies. (2022). What is social studies? https://www.socialstudies. org/
47. Nelson, L., & Nelson, T. (1999). Lerarning history through children literature. ERIC Digest.
48. Ocak, G. (2019). Bilimsel araştırmalarda kullanılan veri toplama yolları. G. Ocak (Ed.), Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (ss. 218-273) içinde. Pegem Akademi Yayıncılık.
49. Oruç, Ş. (2009). Sosyal bilgiler 6. sınıf ders kitaplarında edebî ürünler. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(2), 9-24.
50. Özensoy, A. U. (2022). Sosyal bilgiler öğretiminde seyahatnamelerin kullanılması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 21(81), 43-60. https://doi.org/10.17755/esosder.959041
51. Özer, H. (2016). Sosyal bilgiler öğretiminde edebî ürünlerin kullanımı ve değer aktarımındaki katkılarına yönelik öğretmen adaylarının görüşleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi.
52. Öztürk, C., Otluoğlu, R., & Keskin, S. C. (2024). Sosyal bilgiler öğretiminde edebî ürünler ve yazılı materyaller (7. bs.). Pegem Akademi Yayıncılık.
53. Pektaş, S. (2022). İlkokul eğitiminde ve sosyal bilgiler dersinde Barış Manço şarkılarının kullanılabilme durumları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi.
54. Pektaş, S., & Tay, B. (2024). Sınıf öğretmenlerine göre Barış Manço şarkılarının sosyal bilgiler eğitiminde kullanılabilirliği. Trakya Eğitim Dergisi, 14(3), 1742-1763.
55. Satır, Ö. C. (2009). İlköğretim sürecinde çocuklara seslenen şarkıların dil ve anlatım yönünden değerlendirilmesi. Journal of International Social Research, 2(9), 387-394.
56. Savage, M. K., & Savage, T. V. (1993). Children’s literature in middle school social studies. The Social Studies, 84(1), 32-36. https://doi.org/10.1080/00377996.1993.9956244
57. Selanik-Ay, T. (2020). Sosyal bilgiler öğretiminde dijital öyküleme ile efsanelerden yararlanma: Nitel bir araştırma. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(4), 1623-1638. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2020.20.58249-613142
58. Sever, S. (2015). Çocuk edebiyatı ve okuma kültürü. Tudem Yayınları.
59. Sevinç, A. (2018). 5. sınıf sosyal bilgiler dersinde yazılı edebî ürün kullanımına yönelik öğretmen ve öğrenci görüşleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fırat Üniversitesi.
60. Sidekli, S., & Coşkun, İ. (2014). Türkü: Sosyal bilgiler öğretiminde yeni bir yaklaşım. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(1), 27-38.
61. Sömen, T., & Göksu, M. M. (2017). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin derslerinde sözlü ve yazılı edebî ürünleri kullanmaları durumu. Turkish Studies, 12(18), 561-576. http://dx.doi.org/10.7827/ TurkishStudies.12267
62. Sönmez, V. (1999). Sosyal bilgiler öğretimi ve öğretmen kılavuzu. MEB Yayınları.
63. Sözer, E. (1998). Sosyal bilimler kapsamında sosyal bilgilerin yeri ve önemi. İçinde G. Can (Ed.), Sosyal bilgiler öğretimi (ss. 3–13). Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları.
64. Streubert, H. J., & Carpenter, D. R. (2011). Qualitative research in nursing. (5th ed). Lippincott Williams & Wilkins.
65. Şentürk, M. (2020). Sosyal bilgiler dersinde eğitici çizgi roman ve eğitici çizgi film kullanımının öğrencilerin tutum, motivasyon ve akademik başarılarına etkileri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.
66. Takak, T., & Kabapınar, Y. (2022). Sınıf öğretmenlerinin öğrenme ortamlarında çağdaş Türk çocuk edebiyatı öykülerine yer verme durumları: Edebiyatın sınıfa yansıması. International Primary Education Research Journal, 6(2), 119-139. https://doi.org/10.38089/iperj.2022.104
67. Tay, B. (2022). Sosyal bilgiler dersinde kültürel miras eğitimi. İçinde Ö. G. Bayır & T. S. Ay. (Ed.ler), İlk ve ortaokullarda uygulama örnekleriyle sosyal bilgiler öğretimi (ss. 259- 278) içinde. Vizetek.
68. Tekgöz, M. (2005). İlköğretim 7. sınıf sosyal bilgiler dersinde edebiyat temelli öğretimin öğrenci başarısına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çukurova Üniversitesi.
69. Thurmond, V. A. (2001). The point of triangulation. Journal of Nursing Scholarship, 33(3), 253-258. https://doi.org/10.1111/j.1547-5069.2001.00253.x
70. Toker, A. (2022). Sosyal bilimlerde nitel veri analizi için bir kılavuz. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 51, 319-345. https://doi.org/10.30794/pausbed.1112493
71. Topçu, E., & Kaymakçı, S. (2018). Sosyal bilgiler öğretiminde menkıbelerin kullanılma durumuna ilişkin öğretmen görüşleri. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(1), 281-305 https://doi.org/10.17556/erziefd.400021
72. Tuncer, M. (2020). Nicel araştırma desenleri. B. Oral & A. Çoban (Ed.ler), Kuramdan uygulamaya eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (ss. 205-227) içinde. Pegem Akademi Yayıncılık.
73. Tüysüz, S. (2020). İlkokul sosyal bilgiler 4 ders kitabı. Tuna Matbaacılık.
74. Uçarkuş, E., & Bingöl, K., T. (2022). Sosyal bilgiler 4. sınıf öğretim programındaki değerlerin öğretimine yönelik örnek çocuk edebiyatı eserleri. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42(2), 1497-1534. https://doi.org/10.17152/gefad.989833
75. Ünal, O. (2018). Sosyal bilgiler dersinde eğitici çizgi roman kullanımının öğrenci başarısı ve tutumuna etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Akdeniz Üniversitesi.
76. Ünlü, İ. (2016). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin ders materyali olarak edebî ürün kullanımına yönelik görüşleri. International Journal of Eurasia Social Sciences, 7(22) 120-136.
77. Ünlüer, G. (2018). Sosyal bilgiler dersinde kültür öğretiminde türkülerden yararlanma. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(1), 581-594.
78. Waller, L., & Edgington, W. D. (2001) Using songs to help teach the civil war. The Social Studies, 92(4), 147-150. https://doi.org/10.1080/00377990109603993
79. Yeşilbursa, C., & Sabancı, O. (2015). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının sosyal bilgiler öğretiminde edebî ürünlerin kullanımına yönelik görüşleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(36), 19-33.
80. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
81. Yıldırım, M. (2017). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin derslerinde edebî ürün kullanma durumları (Erzurum örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.