An Examination of Dramatic Conflict Types in the 5th-Grade Turkish Language Textbook within the Framework of Virtue–Value–Action

Abstract

The Virtue–Value–Action Framework plays a fundamental role in students’ individual and social identity development. In Turkish language education, where this process is reflected pedagogically, narrative texts constitute core resources that enable students to experience values and types of conflict within a contextual structure. Accordingly, this study aims to examine the types of dramatic conflict present in the narrative texts included in the 5th-grade Turkish language textbook prepared by the Ministry of National Education for the 2024–2025 academic year and to analyze the relationship between these conflict types and the values presented in the Common Framework Text of the Türkiye Century Education Model Curricula. The study employs document analysis as a qualitative research method, and the data are analyzed through descriptive and content analysis techniques. The analysis process is conducted using the MAXQDA 2022 software. The findings reveal that individual–individual, individual–society, and individual–inner world conflicts display a balanced distribution throughout the textbook. These conflict types are integrated with plot development and character formation and support the transmission of 14 values included in the values framework. However, the values of diligence, privacy, patience, cleanliness, thrift, and aesthetics cannot be associated with dramatic conflict types. This finding indicates the necessity of establishing a more balanced structure within the values framework. Based on the results, it is recommended that textbook developers diversify dramatic conflict types in narrative texts to construct a holistic representation of values aligned with the Virtue–Value–Action Framework.

Keywords

• Turkish education
• textbook
• dramatic conflict
• virtue–value–action framework
• values

5. Sınıf Türkçe Ders Kitabındaki Dramatik Çatışma Türlerinin Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi Bakımından İncelenmesi

Öz

Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi, öğrencilerin bireysel ve toplumsal kimlik gelişiminde temel bir rol üstlenmektedir. Bu sürecin karşılık bulduğu Türkçe dersinde özellikle öyküleyici metinler, öğrencilerin değerleri ve çatışma türlerini bağlam içinde deneyimlemelerine imkân tanıyan temel kaynaklardandır. Dolayısıyla bu araştırma, 2024–2025 eğitim öğretim yılında Millî Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan 5. sınıf Türkçe ders kitabında yer alan öyküleyici metinlerdeki dramatik çatışma türlerini ve bu çatışma türlerini Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni'nde yer alan değerlerle ilişkilendirilmesi bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nitel yöntemlerden doküman analizi kullanılmış; veriler betimsel analiz ve içerik analizi teknikleriyle çözümlenmiştir. Analiz süreci MAXQDA 2022 yazılımı aracılığıyla yürütülmüştür. Bulgular; birey-birey, birey-toplum ve birey-iç dünya çatışmalarının kitap genelinde dengeli bir dağılım gösterdiğini ortaya koymaktadır. Çatışma türlerinin metinlerdeki olay örgüsü ve karakter gelişimi ile bütünleştiği, değerler çerçevesinde yer alan 14 değerin aktarımını destekleyici bir işlev üstlendiği belirlenmiştir. Ancak çalışkanlık, mahremiyet, sabır, temizlik, tasarruf ve estetik değerleri dramatik çatışma türleriyle ilişkilendirilememiştir. Bu durum değerler çerçevesi açısından dengeli bir yapı oluşturulması gerekliliğine işaret etmektedir. Araştırma sonucunda ders kitabı hazırlayıcılarına, öyküleyici metinlerde yer verilen dramatik çatışma türlerini çeşitlendirerek Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi’ne yönelik bütüncül bir değer temsili oluşturmaları önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkçe eğitimi
• ders kitabı
• dramatik çatışma
• erdem-değer-eylem çerçevesi
• değerler

Kaynakça

1. Ak Başoğul, D. (2021). Çocuk kitaplarında çatışma söylemi: Alacağınız Olsun. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 24, 128-145. https://doi.org/10.29000/rumelide.990104
2. Akdağ, A., & Bozgün, K. (2022). İlkokul 4. sınıf Türkçe ders kitabındaki değerlerin incelenmesi. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (REFAD), 2(1), 47-59.
3. Apple, M. W. (2004). Ideology and curriculum (3rd ed.). Routledge Falmer.
4. Armut, M., & Başar, T. (2025). Türkçe 5. sınıf ders kitabındaki etkinliklerin işlev temelli dil yapıları/ söz varlığı ve taksonomik düzeyleri. Millî Eğitim Dergisi, 54(1), 709-758. https://doi. org/10.37669/milliegitim.1710286
5. Avcı, Y. Y. (2015). Türkçe ders kitaplarında drama etkinlikleri. Yaratıcı Drama Dergisi, 10(2), 201– 210. https://doi.org/10.21612/yader.2015.017
6. Aykaç, M. (2009). Türkçe ders kitaplarında önerilen yaratıcı drama etkinliklerinin uygulanabilirliği. Yaratıcı Drama Dergisi, 4(8), 19-34.
7. Bahşi, N., & Gençer, G. (2024). Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerin 21. yüzyıl becerileri bağlamında incelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(2), 394-413. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1433238
8. Baki, Y. (2019). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin değer aktarımı açısından incelenmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 17(37), 109-146. https://doi.org/10.34234/ded.460042

9. Başoğlu, N., & Karabacak, A. (2022). 5. sınıf Türkçe ders kitabının değerler eğitimi bakımından öğretmen görüşlerine göre incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 31, 365-379. https://doi.org/10.29000/rumelide.1221573
10. Booker, C. (2004). The seven basic plots: Why we tell stories. Continuum.
11. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
12. Brady, B., & Lee, L. (1988). The understructure of writing for film and television. University of Texas.
13. Ceylan, M., & Kırcı, A. (2024). Türkçe ders kitaplarının okunabilirlik ve okuduğunu anlama açısından öğrenme güçlüğü bağlamında incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 13(3), 1090-1112. https://doi.org/10.7884/teke.1485761
14. Cihangir, A. (2024). Ortaokul 5. ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki hikâye edici metinlerde ileti ögesinin incelenmesi. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, 8(2), 258-281. https://doi. org/10.15659/jancr.v8i2.165
15. Creswell, J. W. (2016). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün, &S. B. Demir, Çev.). Siyasal Kitabevi.
16. Deniz, K., & Karagöl, E. (2018). Değerler eğitimi açısından ortaokul Türkçe ders kitapları. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(2), 244–255.
17. Dökme, K., & Kızılaslan Tunçer, B. (2022). İlkokul Türkçe ders kitaplarındaki öyküleyici metinlerin değerler yönünden incelenmesi. Millî Eğitim, 51(235), 2085-2106. https://doi.org/10.37669/ milliegitim.880197
18. Durhat, G., & Ökten, C. (2020). Kök değerlerin ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki erdemler temasıyla ilişkisi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(3), 675-693. https://doi.org/10.16916/aded.678498
19. Field, S. (2005). Screenplay: The foundations of screenwriting (Rev. ed.). Delta Trade Paperbacks. Freytag, G. (2008). Freytag’s technique of the drama: An exposition of dramatic composition and art (E. J. MacEwan, Trans.). BiblioBazaar. (Original work published 1863)
20. Geçici, F. (2025). Beşinci sınıf Türkçe ders kitabında dört temel dil becerisi etkinlikleri: İçerik ve nitelik açısından değerlendirme. Millî Eğitim, 54(1), 537-578. https://doi.org/10.37669/ milliegitim.1705342
21. Geçimli, M., & Kayahan Yüksel, D. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi: Güz dönemi 5. sınıf Türkçe ders kitabı bağlamında bir inceleme. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, 8(4), 160-174. https://dx.doi.org/10.30830/tobider.sayi.20.9
22. Güven, S., & Yıldırım, N. (2019). Ortaokul beşinci sınıf Türkçe ders kitabındaki okuma metinlerinin değerler açısından incelenmesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(66), 813-827. https://dergipark.org.tr/tr/pub/usad/issue/45250/559740
23. Halstead, J. M., & Taylor, M. J. (2000). Learning and teaching about values: A review of recent research. Cambridge Journal of Education, 30(2), 169–202. https://doi.org/10.1080/71365714
24. Helvacıoğlu, Y., & Yemenici, A. İ. (2024). 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki hikâyelerin kök değerler açısından incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 43, 64-81. https://doi.org/10.5281/zenodo.14108871
25. Ilgın, H., & Arslan, D. (2012). Türkçe dersinde metinlerle problem çözme öğretiminin öğrencilerin problem çözme becerilerine etkisi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 13(2), 157-176.
26. Karagöl, E., & Yeşilyurt, E. (2025). Yenilenmiş Bloom taksonomisi ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ndeki değerler bağlamında 5. sınıf Türkçe ders kitabı. Anadolu Dil ve Eğitim Dergisi, 3(1), 9-26. https://dergipark.org.tr/tr/pub/aded/issue/79568/1113738
27. Lickona, T. (1991). Educating for character: How our schools can teach respect and responsibility. Bantam Books.
28. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage Publications. McKee, R. (1997). Story: Substance, structure, style, and the principles of screenwriting. HarperCollins.
29. Meydan, H. (2019). Akademide değerler eğitimi: Tezler ve makaleler (1989–2017). Değerler Eğitimi Merkezi Yayınları.
30. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage.
31. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024a). Türkiye yüzyılı maarif modeli öğretim programları ortak metni. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. https://tymm.meb.gov.tr/ortak-metin
32. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024b). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı (5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. https://tymm.meb.gov.tr
33. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024c). Türkçe 5. sınıf ders kitabı (1. kitap). Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.
34. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024ç). Türkçe 5. sınıf ders kitabı (2. kitap). Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.
35. Noble, W. (2011). Conflict, action and suspense: How to pull readers in and carry them along with dramatic, powerful storytelling. Writer’s Digest Books.
36. Nucci, L. P. (2001). Education in the moral domain. Cambridge University Press.
37. Ortaköylü, S., & Ünal, S. (2025). 5. sınıf Türkçe ders kitabının değerler açısından incelenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 54(1), 1129-1172. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1709723
38. Özakman, T. (2020). Oyun ve senaryo yazma tekniği. Bilgi Yayınevi.
39. Sarıkaya, B., & Yavuz, E. (2023). Ortaokul Türkçe ders kitaplarının kök değerler açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 209-224. https://doi. org/10.48066/kusob.1395001
40. Schwartz, S. H. (2012). An overview of the Schwartz theory of basic values. Online Readings in Psychology and Culture, 2(1), 1-11. https://doi.org/10.9707/2307-0919.1116
41. Sever, S. (2021). Çocuk ve edebiyat (11. baskı). Tudem Yayınları.
42. Ulutaş, M. (2018). Dil becerilerinin geliştirilmesinde tiyatro metinlerinden yararlanma. Avrasya Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 2(2), 85-103. https://dergipark.org.tr/tr/pub/adea/ issue/41715/471987