Mekkî b. Ebî Tâlib’in Sarf ve Nahiv İlmine Dair Bazı Görüşleri
Öz
Bu çalışmada, Mekkî b. Ebî Tâlib (ö. 437/1045)’in sarf ve nahiv ilmi ile alakalı görüşlerine yer verilmiştir. Mekkî, kırâat ve tefsir ilimlerindeki derin bilgi ve yetkinliği ile öne çıkan, bu alanlarda kapsamlı çalışmalarıyla tanınmış bir âlimdir. Ancak onun bazı eserlerinde sarf ve nahiv konularını derinlemesine ele alması, aynı zamanda dilci yönünü de ortaya koymaktadır. Bu eserler, i‘râb yönünden müşkil gibi görünen Kur’ân âyetlerini sarf ve nahiv açısından ele alarak söz konusu işkâli ortadan kaldırmayı hedeflediği Müşkilü iʿrâbi’l-Kurʾân adlı eseri ile kırâat farklılık illetlerini yine sarf ve nahiv konularıyla açıkladığı el-Keşf ʿan vücûhi’l-Kırâʾâti’s-sebʿ ve ʿilelihâ ve hucecihâ adlı eseridir. Mekkî hakkında yapılan çalışmalarda genellikle kırâat ve tefsirci kişiliği ele alınmış, dilci yönüne ise pek değinilmemiştir. Bu çalışmada ise onun mezkûr eserlerinden hareketle sarf ve nahiv ilmi ile alakalı görüşlerine yer vermek suretiyle dilci yönüne temas edilecektir. Bu bağlamda yapılacak çeşitli değerlendirmelerle Mekkî’nin sarf ve nahiv alanındaki ilmî birikimine ışık tutulacaktır
Anahtar Kelimeler
Arap Dili ve Belâgatı, Mekkî b. Ebî Tâlib, Nahiv, Sarf, İ‘râb
Kaynakça
- Abbas, Hasan. en-Nahvü’l-vâfî. Mısır: Dâru’l-Meârif, 19743.
- Esterâbâdî, Necmü’l-eimme Radıyyüddîn Muhammed b. el-Hasen el-Garavî esSemnâkî. Şerhu’ş-şâfiye. thk. Muhammed Muhyiddîn Abdulhamîd. Kahire: 1939.
- Enbârî, Ebü’l-Berekât Kemâlüddîn Abdurrahmân b. Muhammed b. Ubeydillâh. El-İnsâf fî mesâili’l-hılâf beyne’n-nahviyyîn el-Basriyyîn ve’l-Kûfiyyîn. thk. Muhammed Muhiddin Abdulhamîd. Mısır: el-Mektebetu't-Ticâriyye el-Kubrâ, ts.
- Ezherî, Ebü’l-Velîd Zeynüddîn Hâlid b. Abdillâh b. Ebî Bekr el-Vakkâd. Şerhu’t-tasrîh ʿale’t-tavzîh. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 2000.
- Hamevî, Ebû Abdillâh Şihâbüddîn Yâkût b. Abdillâh el-Bağdâdî er-Rûmî. Mu‘cemu’ludebâ. nşr. İhsân Abbâs. Beyrut: Dâru’l Ğarbi’l-İslâmî, 1. Basım, 1993.
- Ferrâ’, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Ziyâd b. Abdillâh el-Absî. Meâni’l-Kur’ân. thk. Muhammed Ali Neccar-Ahmed Yusuf Necati. Beyrut: y.y., 1983.
- Hâşimî, Ahmed b. Mustafâ b. İbrâhim. Kavâ‘idu’l-esâsiyye li’l-lugati’l-‘arabiyye. thk. Muhammed Ahmed Kâsım. Beyrut: Mektebetu’l-Asriyye, 2012.
- İbn Atıyye, Ebû Muhammed Abdülhak b. Galib el-Endelüsî. el-Muharrerü’l-vecîz fî tefsîri’l-kitâbi’l-ʿazîz. Beyrut : Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2016.
- İbn Hallikân, Ebü’l-Abbâs Şemsüddîn Ahmed b. Muhammed b. İbrâhîm b. Ebî Bekr elBermekî el-İrbilî. Vefayâtü’l-âyân ve enbeü ebnâi’z-zaman. thk. İhsan Abbâs. Beyrut: Dâru’s-Sâdır, ts.
- İbn Hişâm, Ebû Muhammed Cemâlüddîn Abdullâh b. Yûsuf b. Ahmed b. Abdillâh elEnsârî el-Mısrî. Şerhu şuzûri’z-zeheb. thk. ‘Abdülganî ed-Dakr. Dimaşk: eşŞeriketu’l-Muttahide li’t-Tevzî’, 1984.