Lafzın Manaya Tek Olarak Vazʿ Edilişi Açısından Fıkıh Usûlündeki Umûm Sîgaları

Lafızlar konusu, fıkıh usulünün en önemli ve en kapsamlı konularından birini temsil etmektedir. Bu konunun önemi, dini metinleri ve şerʿî hükümlere götürecek kavilleri doğru bir şekilde anlama ve yorumlamadaki temel ve vazgeçilmez rolüne dayanmaktadır. Özellikle Kur’an-ı Kerim ve hadis metinlerinin anlaşılması ve yorumlanması sürecinde, lafızların doğru kategorize edilmesi ve anlaşılması büyük önem arz etmektedir. Usulcüler vazʿ açısından lafızları âm, hâs ve müşterek olmak üzere üç kısma ayırmaktadır. Bunlardan âm ve hâs lafızlar, vazʿın tekliği açısından incelenirken müşterek ise vazʿın çokluğu açısından incelenmektedir. Bu ayrımlar, fıkıh usulünde hükme medâr olabilen metinlerin yorumlamanın temel taşını oluşturduğu ve metodolojik açıdan büyük önem taşıdığı için oldukça önemlidir. Lafızlar vazʿın tekliği açısından incelendiğinde mantıksal ilkeler gereği, aynı lafız, aynı bağlam ve kullanımda hem umûm hem de husûs ifade etmeyeceğinden âm lafızların kapsamı ve özellikleri tam olarak kavrandıktan sonra, geriye kalan tüm lafızlar kendiliğinden hâs lafızlar kategorisinde değerlendirilmektedir. İşte bu çalışma vazʿ itibariyle umûm ifade eden lafızları tespit etme amacı güderek bunu gerçekleştirmiş ve hepsini özel bir sınıflandırma ile gruplamıştır.

The topic of expressions represents one of the most important and comprehensive subjects in usul al-fiqh. The importance of this subject lies in its fundamental and indispensable role in correctly understanding and interpreting religious texts and legal rulings. Particularly in the process of understanding and interpreting the Quran and hadith texts, the correct categorization and comprehension of expressions is of great importance. Scholars who deal with the science of usul al-fiqh divide expressions into three categories in terms of their initial assignment of meaning: al-ʻĀmm expressions, al-Khāṣṣ expressions, and al-Mushtarak expressions. Among these, while al-ʻĀmm expressions and al-Khāṣṣ expressions are examined in terms of their initial and single assignment of meaning, al-Mushtarak expressions are examined in terms of their multiple assignments of meaning. These distinctions are very important as they form the cornerstone of interpreting texts that can serve as the basis for rulings in Islamic legal theory and are methodologically significant. When expressions are examined in terms of their initial and single assignment of meaning, according to the principles of logic, since the same expression cannot be accepted as both al-ʻĀmm expressions and al-Khāṣṣ expressions in the same context and usage, after the scope and characteristics of al-ʻĀmm expressions are fully comprehended, all remaining expressions automatically fall into the category of al-Khāṣṣ expressions. This study has achieved its aim of identifying expressions that convey al-ʻUmūm in terms of their initial assignment of meaning and has grouped all of them through a special classification.