Orta Çağ’da Akdeniz Havzası’nda Müslüman Devletler Tarafından Kullanılan Savaş Gemileri: Şînî, Tarîde ve Harrâka Örneği

Bu araştırma, İslâm tarihinde stratejik bir güç olarak ortaya çıkan donanmanın, özellikle şînî, tarîde ve harrâka türü savaş gemileri üzerinden Orta Çağ’da üstlendiği askerî rollerini incelemektedir. Aynı zamanda Müslümanların denizcilik teknolojisine katkılarını ve Batı ile etkileşimini ortaya koymayı hedeflemektedir. Araştırma, Orta Çağ İslâm savaş gemilerine odaklanarak tarihî kaynaklardan elde edilen verileri dönemsel askerî stratejiler ışığında analiz etmektedir. Karşılaştırmalı bir yaklaşım benimsenmiş; İslâm ve Avrupa donanmaları teknik ve stratejik açıdan değerlendirilmiştir. Şînî, tarîde ve harrâka gibi savaş gemileri üzerine yapılan çalışmalardaki kaynak eksikliği ve bu gemi türlerinin askerî-stratejik öneminin literatürde sınırlı biçimde ele alınması, bu araştırmanın özgün katkısını oluşturmaktadır. Çalışma, donanma tarihi bağlamında İslâm medeniyetinin etkisini yeni bir bakış açısıyla değerlendirmektedir. Araştırma ile şînî, tarîde ve harrâkaların savunma, saldırı ve lojistik açıdan donanmanın çekirdeğini oluşturduğu; İslâm donanmasının, teknik ve stratejik açıdan Avrupa donanmalarıyla benzerlikler gösterdiği, Müslümanların denizcilik teknolojisinde dönemin şartlarına göre önemli gelişmeler kaydettiği ve denizcilik kültürüne kalıcı izler bıraktığı tespit edilmiştir.

This research examines the military roles of the navy, which emerged as a strategic power in Islamic history, in the Middle Ages, especially through the warships of the shīnī, tarīda and harrāqa types. It also aims to reveal the contributions of Muslims to maritime technology and their interaction with the West. The research focuses on medieval Islamic warships and analyzes data obtained from historical sources in the light of periodic military strategies. A comparative approach was adopted; Islamic and European navies were evaluated from a technical and strategic perspective. The lack of resources in studies on warships such as shīnī, tarīda and harrāqa and the limited treatment of the military-strategic importance of these ship types in the literature constitute the original contribution of this research. The study evaluates the influence of Islamic civilization in the context of naval history from a new perspective. The research has determined that the shīnī, tarīda and harrāqa formed the core of the navy in terms of defense, attack and logistics; that the Islamic navy showed similarities with the European navies in terms of technique and strategy; that Muslims made significant advances in maritime technology according to the conditions of the period and left permanent marks on maritime culture.