Aktan Arym Kubat Sinemasında Ulusal Kimlik

Öz

Bu çalışma, Kırgız sinemasının önde gelen yönetmenlerinden Aktan Arym Kubat’ın filmlerinde ulusal kimliğin nasıl temsil edildiğini ve bu temsilin Sovyet sonrası Kırgızistan’ın kültürel kimlik inşa sürecindeki rolünü incelemektedir. Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından Kırgızistan’ın yaşadığı kapsamlı kültürel ve toplumsal dönüşüm bağlamında, Kubat’ın auteur sineması ulusal kimliğin yeniden tanımlanması ve inşası sürecinde kritik bir rol oynamıştır. Araştırmada nitel metodoloji benimsenmiş, yönetmenin dört önemli uzun metrajlı filmi olan The Light Thief (Svet-Ake), The Adopted Son (Beşkempir), The Chimp (Maimil) ve Centaur (Kentaur) film analizi ve metin analizi teknikleriyle sistematik olarak incelenmiştir. Çalışmanın teorik çerçevesini auteur teorisi ve post-kolonyal sinema çalışmaları oluşturmaktadır. Bulgular, Kubat’ın filmlerinde geleneksel Kırgız kültürü, göçebe yaşam tarzının dönüşümü, post-Sovyet ekonomik geçiş süreci ve küreselleşme karşısında yerel değerlerin korunması temalarının çok boyutlu ve eleştirel bir perspektifle işlendiğini ortaya koymaktadır. Araştırma sonucunda, yönetmenin filmlerinin Kırgız ulusal kimliğini dar milliyetçi bir bakış açısından ziyade evrensel insani değerlerle harmanlayarak çok katmanlı bir şekilde temsil ettiği görülmüştür. Bu özgün yaklaşım, Kubat’ın uluslararası film festivallerinde tanınmasına katkıda bulunmuş ve Sovyet sonrası Orta Asya sinemasında ayırt edici bir konum edinmesini sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

• Aktan Arym Kubat
• Kırgız Sineması
• Ulusal Kimlik
• Post-Sovyet Sinema
• Auteur Sinema

Etik Beyan

“Aktan Arym Kubat Sinemasında Ulusal Kimlik” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Bu araştırma da etik kurul kararı zorunluluğu bulunmamaktadır. Çatışma Beyanı: Çalışmada herhangi bir potansiyel çıkar çatışması söz konusu değildir. Finansman: Bu çalışma için herhangi bir kurum veya kuruluştan destek alınmamıştır. Yapay Zeka ve Türleri Kullanım Beyanı: Bu makalenin yazımında yapay zeka ve türleri kullanılmamıştır. Veri Paylaşım Beyanı: Bu çalışmanın verilerini bulguların doğrulanması amacıyla makul bir talep üzerine “etik ilkeler ve yayın politikası”nın ilgili kısmında belirtilen şartlara göre paylaşabileceğimi beyan ederim.

National Identity in Aktan Arym Kubat’s Cinema

Öz

This study looks at how films by Aktan Arym Kubat show national identity. He is a main director in Kyrgyz cinema. The study also analyzes how this showing affects building cultural identity in post-Soviet Kyrgyzstan. After the Soviet Union broke apart, Kyrgyzstan went through a full cultural and social change. In this setting, Kubat’s films played a big part in changing and rebuilding national identity. The research uses a qualitative method - it inspects four important films by the director: “The Light Thief (Svet-Ake)”, “The Adopted Son (Beşkempir)”, “The Chimp (Maimil)” along with “Centaur (Kentaur)”. The study uses film plus textual analysis to do this. The study’s theory comes from auteur theory and post colonial cinema studies.The findings show that Kubat’s films talk about old Kyrgyz culture and how the nomadic way of life changed; they also discuss the post-Soviet economic shift also keeping local values despite globalization - he approaches these topics from many angles and offers a critical view. The research finds that the director’s films portray Kyrgyz national identity in a complex way. This blends it with shared human values, rather than just showing a narrow national view - this particular way of working helped Kubat become known at world film festivals. It also let him get a specific spot in post-Soviet Central Asian cinema.

Anahtar Kelimeler

• Aktan Arym Kubat
• Kyrgyz Cinema
• National Identity
• Post-Soviet Cinema
• Auteur Cinema

Etik Beyan

During the writing process of the study “National Identity in Aktan Arym Kubat’s Cinema” scientific rules, ethical and citation rules were followed. No falsification was made on the collected data and this study was not sent to any other academic publication medium for evaluation. Ethics Committee Permission is not required. Declaration of Conflict: There is no potential conflict of interest in the study. Funding: No funding was received from any institution or organization for this study. Statement of Use for Artificial Intelligence and Its Types: Artificial intelligence and its various types were not used in the writing of this article. Data Sharing Statement: I declare that, upon reasonable request for the purpose of verifying the findings, I can share the data of this study according to the conditions specified in the relevant section of the "ethical principles and publication policy".

Kaynakça

1. Abdimalikova, C. (2024). Kırgız Sinemasında Mitolojik Unsurların Kullanımı [Doktora Tezi]. Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi.
2. Aktan Arym Kubat (Yönetmen). (1998). The Adopted Son (Beşkempir) [Film].
3. Aktan Arym Kubat (Yönetmen). (2001). The Chimp (Maimil) [Film].
4. Aktan Arym Kubat (Yönetmen). (2010). The Light Thief (Svet-Ake) [Film].
5. Aktan Arym Kubat (Yönetmen). (2017). Centaur (Kentaur) [Film].
6. Aliyeva, A. (2021). Bir Auteur Yönetmen Olarak Aktan Arym Kubat Sineması ve İdeoloji [Yüksek Lisans Tezi]. Kırgızistan Türkiye Manas Üniversitesi.
7. Ansdell, E.M. (2020). First/Last Teacher: Recasting Soviet legacies in contemporary Kyrgyz cinema. The Russian Review, 79(3), 453-473. https://doi.org/10.1111/russ.12274
8. Bradshaw, P. (2011, 28 Temmuz). The Light Thief– review. The Guardian. https://www.theguardian.com/film/2011/jul/28/the-light-thief-film- review

9. Chapron, J. (2010). A Little History of Recent Kyrgyz Cinema. Studies in Russian and Soviet Cinema, 4(2), 210-213.
10. Deshpande, S. ve Mazaj, M. (2018). World Cinema: A Critical Introduction. Routledge.
11. Doraiswamy, R. (2022). Cultural Histories of Central Asia. Routledge/Aakar.
12. Esenov, K. (2011). Kırgız Sinemasında Ulusal Kimlik Temsili. Sinema Araştırmaları Dergisi, 6(2), 112-134.
13. Goff, S. (2023, Mayıs 4). Kyrgyzstan’s Aktan Arym Kubat confronts home truths in This Is What I Remember. Klassiki. https://klassiki.online/aktan- arym-kubat-this-is-what-i-remember-interview/
14. İri, M. (2018). Küreselleşme ve Kırgızistan Sineması: Bir ‘Yabancı Sinema’ Dili Üzerine Okumalar. İletişim Fakültesi Dergisi, 54, 87-106.
15. Karataş, M. S. (2023). Modern Kırgız Sinemasının Başlangıcı: “Selkinçek” Filmi Üzerine. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (11), 1152-1164. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1307338
16. Koryagin, K. (2022). Aktan Arym Kubat’s “Selkinchek”. EastEast. https://easteast.world/posts/603
17. Kubat, A. A. (2025, 3 Nisan). I live among the heroes of my films. UNESCO Courier. https://courier.unesco.org/en/articles/aktan-arym-kubat-i- live-among-heroes-my-films
18. Laruelle, M. (2012). The paradigm of nationalism in Kyrgyzstan. Evolving narrative, the sovereignty issue, and political agenda, Communist and Post-Communist Studies,45(1-2), 39-49.
19. Mack, S. (2014, 14 Mayıs). An analysis of representations of bride- kidnapping in Kyrgyz cinema. University of Graz. https://static.uni- graz.at/fileadmin/rewi-zentren/Reees/Empower/Mack.pdf
20. Markelova, K. (2025, April 3). Aktan Arym Kubat: “I live among the heroes of my films”. UNESCO Courier. https://courier.unesco.org/en/articles/aktan-arym-kubat-i-live- among-heroes-my-films
21. Moldalieva, J. (2010). Kyrgyz Cinema in the Context of Globalization. Central Asian Survey, 29(2), 183-195.
22. Monastireva-Ansdell, E. (2021). Rediscovering National Identity in Post- Soviet Central Asian Cinema. Slavic Review, 80(1), 69-89.
23. Monastireva-Ansdell, E. (2021 ). Electricity within: Islam, pre-Islamic traditions and secular forms of belief in contemporary Kyrgyz cinema. Studies in Russian and Soviet Cinema, 15(2), 153-173. https://doi.org/10.1080/17503132.2021.1906009
24. Pala, E. (2023). Bağımsızlık Öncesi Kırgız Sinemasında Sovyet İdeolojisinin Sunumu [Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi.
25. Quinzane Directors’ Fortnight. (2010). Aktan Arym Kubat [Festival Broşürü]. Cannes Film Festival. Wolfgang W. Werner Public Relations.
26. Rouland, M., Abikeyeva, G. ve Beumers, B. (2013). Cinema in Central Asia: Rewriting Cultural Histories. I.B. Tauris.
27. Sarris, A. (1962). Notes on the Auteur Theory in 1962. Film Culture, 27, 1-8.
28. Shohat, E. ve Stam, R. (1994). Unthinking Eurocentrism: Multiculturalism and the Media. Routledge.
29. Spivak, G. C. (2006). In Other Worlds: Essays in Cultural Politics. Routledge.
30. Tsui, C. (2017, February 23 ). ‘Centaur’: Film review | Berlin 2017. The Hollywood Reporter. https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/centaur- berlin-2017-978950/
31. Tokoeva, C. T. (2021). Kyrgyz kinematografi körköm madaniyatynyn fenomeni katary (Kyrgyz körköm tasmalardıyn misalynda) [Yayımlanmamış doktora tezi]. Kyrgyz Respublikasynyn uluttuk ilimder akademiyası.
32. Tutar, H. (2006). Ulus Devlet Oluşumunda Kırgız Kimliği [Doktora Tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
33. Vitali, V. ve Willemen, P. (2006). Theorising National Cinema. British Film Institute.
34. Weissberg, J. (2017, July 13 ). Film review: ‘Centaur’. Variety. https://variety.com/2017/film/reviews/centaur-review-1202489478/
35. Zholdubai Kyzy, B. (2022). Kırgız Sinemasında Kadın İmajı [Yüksek Lisans Tezi]. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi.