Bir Anne, Bir Kadın, Bir Hükümdar: Kazan’dan Moskova’ya Süyün Bike’nin Mücadelesi

Öz

XV. yüzyıl Rusya’nın Moğol hakimiyetinden kurtulup siyasi birliğini kurmaya başladığı, Altın Orda Hanlığının ise parçalanma sürecine girdiği bir dönemdir. Bu süreçte Altın Orda Devletinin mirasçısı konumundaki çeşitli hanlıklar ortaya çıktı, bunlardan birisi de 1437 yılında bağımsızlığını ilan eden Kazan Hanlığıdır. 1547’de Rusya’nın başına geçen IV. İvan’ın merkeziyetçi ve yayılmacı politikasının ilk hedefi Kazan Hanlığı oldu.  Hem iç karışıklıklar hem de dış tehditlerle karşı karşıya kalan Kazan'ın yönetiminde önemli bir idareci olan Süyün Bike, kadın lider olarak öne çıkmaktadır. Zor bir dönemde devlet idaresini üstlenmiş güçlü bir yönetici olan Süyün Bike, Ruslara karşı verdiği bağımsızlık mücadelesi ile dikkat çeken bir cesaret örneği gösterdi. Kazan Hanlığının bağımsızlığını korumak adına verdiği mücadelede büyük bir irade ortaya koysa da Rus Çarlığının giderek artan askeri ve siyasi baskısı karşısında oğlu ile Rus yönetimine esir düştü. Oğlunu elinden alan Ruslar, onun adını ve dinini değiştirerek bir annenin yaşayabileceği en büyük acılardan birini yaşamasına sebep oldu. Esareti, oğlundan koparılması onun hem bir anne olarak yaşadığı derin hüznü hem de bir kadın lider olarak karşılaştığı zorlukları gözler önüne sermektedir. Süyün Bike’nin sıkıntılarla dolu hayatı, kadın liderliğinin, anneliğin ve siyasi direnişin iç içe geçtiği nadir tarihsel örneklerden biridir. Bu çalışma, XVI. yüzyılda Kazan Hanlığının son dönem yöneticilerinden olan Süyün Bike’nin hayatını, yönetim sürecinde iç siyasi gelişmeleri ve Rusya ile ilişkileri çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Özellikle Süyün Bike'nin kadın yönetici olarak iktidara gelişi, karşılaştığı siyasi ve toplumsal sorunlar, Rusya’ya esir olarak gönderilmesi, bir anne olarak evladından koparılması, hanlığın yıkılış sürecindeki durumu ele alındı. Bir kadın lider olarak yaşadığı deneyimler, Süyün Bike’yi tarihsel açıdan özel ve dikkat çekici bir konuma yerleştirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kazan Hanlığı
• Süyün Bike
• IV.İvan
• Rusya

Etik Beyan

“Bir Anne, Bir Kadın, Bir Hükümdar: Kazan’dan Moskova’ya Süyün Bike’nin Mücadelesi” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Bu araştırma da etik kurul kararı zorunluluğu bulunmamaktadır. Çatışma Beyanı: Çalışmada herhangi bir potansiyel çıkar çatışması söz konusu değildir. Finansman: Bu çalışma için herhangi bir kurum veya kuruluştan destek alınmamıştır. Yapay Zeka ve Türleri Kullanım Beyanı: Bu makalenin yazımında yapay zeka ve türleri kullanılmamıştır. Veri Paylaşım Beyanı: Bu çalışmanın verilerini bulguların doğrulanması amacıyla makul bir talep üzerine “etik ilkeler ve yayın politikası”nın ilgili kısmında belirtilen şartlara göre paylaşabileceğimi beyan ederim.

A Mother, a Woman, a Ruler: The Struggle of Süyün Bike from Kazan to Moscow

Öz

The 15th century was a period during which Russia began to free itself from Mongol domination and establish political unity, while the Golden Horde entered a phase of fragmentation. During this process, various khanates emerged as successors to the Golden Horde, one of which was the Kazan Khanate, which declared its independence in 1437. In 1547, Ivan IV (Ivan the Terrible) ascended to the Russian throne, and the Kazan Khanate became the first target of his centralist and expansionist policies. Amid internal turmoil and external threats, a significant figure in Kazan’s administration was Süyün Bike, who stood out as a female leader. Taking on the responsibilities of governance in a time of great difficulty, Süyün Bike demonstrated remarkable courage in her struggle to preserve the independence of the Kazan Khanate. Although she showed great determination in resisting Russian pressure, she ultimately fell captive to the expanding Russian Empire along with her son. The Russians took her son, changed his name and religion, subjecting her to one of the greatest sorrows a mother can endure. Her captivity and separation from her son reflect not only the deep grief she experienced as a mother but also the challenges she faced as a female leader. Süyün Bike’s life, marked by hardship, represents a rare historical example in which female leadership, motherhood, and political resistance are deeply intertwined. This study aims to examine the life of Süyün Bike, one of the final rulers of the Kazan Khanate in the 16th century, within the context of domestic political developments and relations with Russia. Particular focus is given to her rise to power as a female ruler, the political and societal challenges she encountered, her captivity by Russia, her forced separation from her child, and her role during the fall of the Khanate. Her experiences as a female leader place Süyün Bike in a unique and noteworthy position in history.

Anahtar Kelimeler

• Kazan Khanate
• Süyün Bike
• Ivan IV
• Russia

Etik Beyan

During the writing process of the study “A Mother, a Woman, a Ruler: The Struggle of Süyün Bike from Kazan to Moscow” scientific rules, ethical and citation rules were followed. No falsification was made on the collected data and this study was not sent to any other academic publication medium for evaluation. Ethics Committee Permission is not required. Declaration of Conflict: There is no potential conflict of interest in the study. Funding: No funding was received from any institution or organization for this study. Statement of Use for Artificial Intelligence and Its Types: Artificial intelligence and its various types were not used in the writing of this article. Data Sharing Statement: I declare that, upon reasonable request for the purpose of verifying the findings, I can share the data of this study according to the conditions specified in the relevant section of the "ethical principles and publication policy".

Kaynakça

1. Acar, K. (2009). Orta Çağ’dan Sovyet Devrimi’ne Rusya. İletişim Yayınları.
2. Acar, S. (2013). Kazan Hanlığı-Moskova Knezliği Siyasi İlişkileri (1437-1552). Türk Tarih Kurumu.
3. Ahmerov, A. (2009). Kazan Tarihi. (F. Ünal, Haz.). Karadeniz Dergisi Yayınları.
4. Akbaba, D. E. (2015). Nogay Türklerine Genel Bir Bakış. Yeni Türkiye 80, 313-319.
5. Ascher, A. (2020). Kısa Rusya Tarihi. (Y. Alogan, Çev.). Say Yayınları.
6. Ataç, A. M. (1953). Rusya Tarihi (Türkler ve Komşularıyla Münasebetleri). Gnkur. Bşk. Yayınları.
7. Atlasi, H. (2004). Kazan Hanlığının Çöküşü ve Süyün Bike. (H. Coşkunarslan, Çev). Kömen Yayınları.
8. Belirtilmemiş. (1328). Kazan Hanlığının Son Günleri. Türk Yurdu 19, 575-580.

9. Bushkovitch. P. (2020). Rusya’nın Kısa Tarihi. (M. Doğan, Çev.). Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
10. Grousset, R. (2006). Bozkır İmparatorluğu, Atiila-Cengiz Han-Timur. (Dr. M.R. Uzmen, Çev.). Ötüken Yayınları.
11. Hosking, G. (2011). Rusya ve Ruslar (Erken Dönemden 21.Yüzyıla). (K. Acar, Çev.). İletişim Yayınları.
12. İnalcık, H. (1996). Giray. TDV İslam Ansiklopedisi C. XIV, 76-78.
13. Kamalov, İ. (2007). Tatar Prensesi Süyümbike ve Kazan’ın Ruslar Tarafından Ele Geçirilmesi. Avrasya Fatihi Tatarlar. Kaknüs Yayınları.
14. Khodarkovsky, M. (2021). Türkistan ve Avrasya Steplerinde Rus Yayılmacılığı (Bir Sömürge İmparatorluğunun oluşumu 1500-1800). (M. A. Koç, Çev.). Selenge Yayınları.
15. Kocabaş, S. (1989). Kuzey’den Gelen Tehdit Tarihte Türk-Rus Mücadelesi. Vatan Yayınları.
16. Kurat, A. N. (1987). Rusya Tarihi (Başlangıcından 1917’ye kadar). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
17. Kurat, A. N. (1972). IV-XVIII. Yüzyıllarda Karadeniz Kuzeyindeki Türk Kavimleri ve Devletleri. Türk Tarih Kurumu.
18. Kurat, A. N. (2002). Kazan Hanlığı (1437-1556). Türkler. VIII, 441-452. Yeni Türkiye Yayınları.
19. Kuş, A. (2018). Bir Fransız Gezgininin Kaleminden Kırım Tatarları: Nogaylar. XVIII. Türk Tarih Kongresi C. X. 129- 150. Türk Tarih Kurumu.
20. Meram, A. K. (1969). Türk-Rus İlişkileri Tarihi. Kitaş Yayınları.
21. Novoselyskiy, A. A. (2011). XVII. Yüzyılın Birinci Yarısında Moskova Devletinin Tatarlarla Mücadelesi. (K. Ortaylı, Çev.). Türk Tarih Kurumu.
22. Nye, J. S. (2005). Yumuşak Güç, Dünya Siyasetinde Başarının Yolu. (R. İ. Aydın, Çev). Elips Kitap.
23. Onmuş, H. (1966). XVI. Yüzyılda Kazan Hanlığında Kırım-Kasım- Astarhan Sülaleleri Devresi (1521-1557). İstanbul.
24. Ostrowski, D. (2002). Kazan Hanlığı'nda İdarî Yapı. Türkler.VIII, 453-459. Yeni Türkiye Yayınları.
25. Pelenski, J. (1974). Russia and Kazan Conquest and Imperial Ideology (1438-1560). Paris.
26. Rami, İ. (2023). XX. Yüzyıl Başı Tatar Edebiyatında Süyümbike Hanbike İmgesi. Mutad, X(2), 745-762.
27. Riasanovsky, N. V. Ve Steinberg, M. D. (2016). Rusya Tarihi Başlangıçtan Günümüze. (F. Dereli, Çev). İnkılap Yayınevi.
28. Saray, M. (1989). Altın Orda Hanlığı. TDV İslam Ansiklopedisi C.II. 535-540.
29. Saray, M. (1998). Türk-Rus Münasebetlerinin Bir Analizi. Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
30. Satıcıoğlu, H. (2021). Tataristan’daki Süyün Bike ve Azerbaycandaki “Bakü Kız” Kuleleri Kaynaklı Ortaya Çıkan Efsaneler Üzerine Bir İnceleme. Bişkek Gumanitardyk Universiteti Carçysy, 130-133.
31. Tansü, Y., Çerkezoğlu, S. (2020). Yeni Çağda Bir Türk Devleti: Kazan Hanlığı Üzerine. Türkoloji(100), 100-119.
32. Taymas, A. B. (1966). Kazan Türkleri -Türk Tarihinin Hazin Yaprakları-. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
33. Togan, A. Z. V. (1912). Türk ve Tatar Tarihi. Kazan.
34. Togan, A. Z. V. (1981). Umumi Tür Tarihine Giriş. C.I. Enderun Yayınları.
35. Togay, M. F. (1942). Sevim Bike. Türk Amacı Dergisi, Sayı 1. 22-29.
36. Topsakal, İ. (2021). Rus Misyoner Kaynaklarına Göre Rus Çarlığı ve Türkler (1552-1917). Ötüken Yayınları.
37. Türkoğlu, İ. (1988). Kazan Hanlığı. TDVİA, 25.136-138. İstanbul.
38. Urmançe, F. İ. (2002). Liro-Epos Tatar Srednego Povolj’ya: Osnovnıye Problemı y İzuçeniya Bayitov. Kazan. Tatarskoye Knijnoye İzdatel’stvo.
39. Üçok, B. (2011). İslam Devletlerinde Türk Naibeler ve Kadın Hükümdarlar. Bilge Kültür Sanat.
40. Vernadsky, G. (2021). Rusya Tarihi. (D. Mızrak, E. Ç. Mızrak, Çev.). Selenge Yayınları.
41. Yakubovskiy, A Yu. (1976). Altın Ordu ve Çöküşü. (H. Eren, Çev.). Milli Eğitim Basımevi.
42. Yarullina, R. (2009). Tatar Rivayetlerinde Kazan Şehri. (Ç. Z. Çetin, Çev). Karadeniz Black Sea. 126-130.
43. Zaitsev, İ. V. (2002). Astrahan Hanlığı. Türkler.VIII, 460-465. Yeni Türkiye Yayınları.