Epistemik Jeopolitik: Panama Kanalı’nda ABD-Çin Rekabeti ve İstihbarat Faaliyetleri

Öz

Bu çalışma, insan eliyle inşa edilmiş stratejik bir suyolu olan Panama Kanalı’nı merkeze alarak, stratejik suyollarının 21. yüzyıldaki anlamını yeniden değerlendirmektedir. Geleneksel jeopolitik yaklaşımlar, kanallar ve boğazları çoğunlukla ticaret hacmi, enerji taşımacılığı ve askerî kapasite gibi maddi unsurlar üzerinden analiz etmiştir. Ancak günümüzde bu alanların, bilginin üretimi, algının yönlendirilmesi ve meşruiyetin inşası gibi bilişsel süreçler üzerinden de şekillendiği görülmektedir. Bu makale, güç mücadelesinin yalnızca maddi faktörlerle açıklanamayacağını; aynı zamanda hakikatin nasıl tanımlandığı, hangi anlatıların meşru kabul edildiği ve rızanın hangi mekanizmalarla üretildiği üzerinden de biçimlendiğini ileri sürmektedir. Bu doğrultuda stratejik suyolları, fiziksel geçiş hatlarının ötesinde, anlam üretimi ve söylem inşasının kesiştiği “epistemik düğüm noktaları” olarak ele alınmaktadır. Çalışma, nitel araştırma tasarımı çerçevesinde kavramsal çözümleme ve karşılaştırmalı analiz yöntemlerini kullanarak, Panama Kanalı’nın tarihsel gelişimi ile Çin’in Latin Amerika’daki liman ve altyapı yatırımlarını incelemekte; bu süreçleri ABD’nin güvenlik ve caydırıcılık temelli stratejileriyle birlikte değerlendirmektedir. Bu doğrultuda makale, “epistemik jeopolitik” kavramını tamamlayıcı bir analitik çerçeve olarak önererek, stratejik suyollarının yalnızca maddi rekabet alanları değil, aynı zamanda küresel güç mücadelesinin bilişsel ve kavramsal boyutlarının şekillendiği alanlar olduğunu ortaya koymakta ve literatüre kavramsal bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Epistemik Jeopolitik
• İstihbarat Operasyonları
• Stratejik Suyolları
• Bilişsel Savaş
• Hegemonya Mücadelesi

Etik Beyan

“Epistemik Jeopolitik: Panama Kanalı’nda ABD-Çin Rekabeti ve İstihbarat Faaliyetleri” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Bu araştırma da etik kurul kararı zorunluluğu bulunmamaktadır. Çatışma Beyanı: Çalışmada herhangi bir potansiyel çıkar çatışması söz konusu değildir. Finansman: Bu çalışma için herhangi bir kurum veya kuruluştan destek alınmamıştır. Yapay Zeka ve Türleri Kullanım Beyanı: Bu makalenin yazımında yapay zeka ve türleri kullanılmamıştır. Veri Paylaşım Beyanı: Bu çalışmanın verilerini bulguların doğrulanması amacıyla makul bir talep üzerine “etik ilkeler ve yayın politikası”nın ilgili kısmında belirtilen şartlara göre paylaşabileceğimi beyan ederim.

Epistemic Geopolitics and Intelligence Warfare: The Cognitive Conflict Between China and the U.S. Over the Panama Canal and Strategic Waterways

Öz

This study re-examines the meaning of strategic waterways in the 21st century by focusing on the Panama Canal as a man-made strategic maritime passage. Traditional geopolitical approaches have generally analyzed canals and straits through material factors such as trade volume, energy transportation, and military capacity. However, in the contemporary era, these spaces are increasingly shaped by cognitive processes, including the production of knowledge, the management of perception, and the construction of legitimacy. The article argues that power struggles cannot be explained solely through material factors; rather, they are also shaped by how truth is defined, which narratives are considered legitimate, and how consent is produced. In this context, strategic waterways are conceptualized not merely as physical transit routes, but as “epistemic nodes” where meaning production and discursive construction intersect. Adopting a qualitative research design, the study employs conceptual analysis and comparative methods to examine both the historical development of the Panama Canal and China’s contemporary port and infrastructure investments in Latin America. These processes are analyzed alongside the United States’ security-and deterrence-oriented strategies. Within this framework, the article proposes “epistemic geopolitics” as a complementary analytical approach, demonstrating that strategic waterways are not only arenas of material competition but also spaces where the cognitive and conceptual dimensions of global power struggles are shaped. In doing so, the study offers a conceptual contribution to the literature.

Anahtar Kelimeler

• Epistemic Geopolitics
• Intelligence Operations
• Strategic Waterways
• Cognitive Warfare
• Hegemonic Competition

Etik Beyan

During the writing process of the study “Epistemic Geopolitics and Intelligence Warfare: The Cognitive Conflict Between China and the U.S. Over the Panama Canal and Strategic Waterways” scientific rules, ethical and citation rules were followed. No falsification was made on the collected data and this study was not sent to any other academic publication medium for evaluation. Ethics Committee Permission is not required. Declaration of Conflict: There is no potential conflict of interest in the study. Funding: No funding was received from any institution or organization for this study. Statement of Use for Artificial Intelligence and Its Types: Artificial intelligence and its various types were not used in the writing of this article. Data Sharing Statement: I declare that, upon reasonable request for the purpose of verifying the findings, I can share the data of this study according to the conditions specified in the relevant section of the "ethical principles and publication policy".

Kaynakça

1. Ameringer, C. D. (1966). Philippe Bunau-Varilla: New light on the Panama Canal treaty. Hispanic American Historical Review, 46(1), 28-52. doi: 10.1215/00182168-46.1.28
2. Apostolopoulou, E., & Pizarro, A. (2025). Contesting the anticipated infrastructural city: A grounded analysis of Silk Road urbanization in the multipurpose port terminal in Chancay, Peru. Annals of the American Association of Geographers, 115(1), 223-241. doi: 10.1080/24694452.2024.2415718
3. Asia Times. (2025, March 15). Beijing calls Li Ka-shing a ‘traitor’ in Panama ports deal.
4. Baisotti, P. (2022). Economy, inequalities, and cities: Chinese influence in Latin America. In P. Baisotti (Ed.), New global cities in Latin America and Asia: Welcome to the twenty-first century (pp. 275-296). Ann Arbor: University of Michigan Press.
5. Berg, R. C. (2025, April 16). Advancing U.S.-Panama security cooperation. CSIS.
6. Biese, T. (2025, April 4). JTF-Bravo completes PANAMAX-Alpha Phase 0 2025. U.S. Southern Command News.
7. Camacho, S. (2025, February 19). The crisis Trump is causing in Panama will reach far into Latin America. Carnegie Endowment for International Peace.
8. Chavez Rodriguez, Y. E., & Mohlin, M. (2023). The Panama Canal - China’s illusive chess piece: What China’s presence in the Panama Canal may mean for regional and global security. Defense & Security Analysis, 39(4), 467-488. doi: 10.1080/01495933.2023.2219190

9. Clark, J. (2020). Reframing deindustrialization. International Journal of Urban Sciences, 24(sup1), 29-35. doi: 10.1080/12265934.2020.1843524
10. Coy, P. G., & Hedeen, T. (2005). A stage model of social movement co-optation: Community mediation in the United States. The Sociological Quarterly, 46(3), 405-435.
11. Crowley, M., & Correal, A. (2025, February 2). In Panama, Rubio says China threatens canal, demanding ‘immediate’ action. The New York Times.
12. Dönmez, G. (2021). Devlet ve istihbarat metodolojisine giriş (6. baskı). İstanbul: Ötüken Neşriyat.
13. Duran, X., & Bucheli, M. (2017). Holding up the empire: Colombia, American oil interests, and the 1921 Urrutia- Thomson Treaty. The Journal of Economic History, 77(1), 92-122. doi: 10.1017/S0022050717000105
14. Ellis, R. E. (2022, March 31). China’s role in Latin America and the Caribbean (Testimony before the U.S. Senate). CSIS.
15. Ellis, R. E. (2024). China’s advance in the Caribbean. Washington, DC: The Wilson Center.
16. Espinoza, J. (2024, May 16). Chinese ports in Panama come under new management. CSIS.
17. Financial Times. (n.d.). CK Hutchison to invite ‘major’ Chinese investor for $23bn Panama ports deal.
18. Fleary, K. M., & Ye, C. (2017). Huawei leapfrogging system integration with TSTT. SAGE Open, 1-14. doi: 10.1177/2158244017697769
19. Grant, R. L. (1991). Operation Just Cause and the U.S. policy process. Santa Monica, CA: RAND.
20. Gramsci, A. (1971). Selections from the prison notebooks. New York: International Publishers.
21. Im, H. B. (1991). Hegemony and counter-hegemony in Gramsci. Asian Perspective, 15(1), 123-156.
22. Kern, S. (2000). Modernism and time: The logic of abundance in literature, science, and culture, 1880-1930 (pp. 108-146). Cambridge: Cambridge University Press. doi: 10.1017/CBO9780511485299.005
23. Kissinger, H. (2012). On China. New York: Penguin Books.
24. Lenin, V. I. (1963). Imperialism, the highest stage of capitalism: A popular outline. Moscow: Progress Publishers.
25. Morgenthau, H. J. (1948). Politics among nations: The struggle for power and peace. New York: Alfred A. Knopf.
26. Nye, J. S. (2004). Soft power: The means to success in world politics. New York: Public Affairs.
27. Panovski, A. (2023, December 9). What did Francis Bacon mean by “Knowledge is power”? The Collector.
28. Ribe, N. M. (1997). Cartesian optics and the mastery of nature. Isis, 88(1), 42-61.
29. Yu, H. (2024). Understanding China’s Belt and Road Initiative. Singapore: Springer Nature. doi: 10.1007/978-981- 99-9633-9