Duygusal Zeka ile Örgütsel Vatandaşlık Davranışı İlişkisi

Öz

Duygusal zekanın, bireyin kendi ve diğer insanların duygu, amaç ve beklentilerini daha iyi anlamasına katkı yapması nedeniyle çalışan davranışlarının şekillenmesiyle ilgili olduğu değerlendirilmektedir. Bu kapsamda, yöneticinin duygusal zekasının çalışanların daha fazla örgütsel vatandaşlık davranışı göstermesi için katkı sağlayacağı beklenmektedir. Bu çalışma ile yöneticinin duygusal zekası ile çalışanların örgütsel vatandaşlık davranışı ilişkisinin açıklanması amaçlanmıştır. Çalışmada nicel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini bir özel okulda çalışan öğretmeler oluşturmaktadır. Değerlendirmeye alınan anket sayısı 295’tir. Araştırmada elde edilen bulgular kapsamında; duygusal zeka ile örgütsel vatandaşlık davranışı arasında zayıf düzeyde (r=,429) anlamlı ve pozitif ilişki olduğu ve duygusal zekanın örgütsel vatandaşlık davranışının boyutları ile ilişkisi kapsamında ise; diğerkamlık boyutu ile çok zayıf düzeyde (r=,173), vicdanlılık boyutu ile çok zayıf düzeyde (r=,235), nezaket boyutu ile zayıf düzeyde (r=,359), centilmenlik boyutu ile zayıf düzeyde (r=,414) ve sivil erdem boyutu ile zayıf düzeyde (r=,287) ilişki olduğu tespit edilmiştir. Bu çalışmada yöneticinin duygusal zekası ve çalışanların örgütsel vatandaşlık davranışı ilişkisinin özel eğitim sektöründe test edilmesi ile literatüre katkı sağlanmaktadır.  

Anahtar Kelimeler

• Duygusal Zeka,Örgütsel Vatandaşlık Davranışı,Diğerkamlık,Vicdanlılık,Nezaket

Kaynakça

1. Acar, A.Z. (2006). “Örgütsel Vatandaşlık Davranışı: Kavramsal Gelişimi ile Kişisel ve Örgütsel Etkileri”, Doğuş Üniversitesi Dergisi, C: 7, No: 1, ss. 1-14.
2. Antony, J.M. (2013). “The Influence Of Emotional Intelligence on Organizational Commitment And Organizational Citizenship Behavior”, International Journal of Social Science & Interdisciplinary Research IJSSIR, C: 2, No: 3, ss. 110-115.
3. Arslan, R., Efe, D. ve Aydın, E. (2013). “Duygusal Zeka ve Örgütsel Bağlılık Arasındaki İlişki: Sağlık Çalışanları Üzerinde Bir Araştırma”, Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, C: 5, No: 3, ss. 169-180.
4. Arslantaş, C. ve Pekdemir, I. (2007). “Dönüşümcü Liderlik, Örgütsel Vatandaşlık Davranışı ve Örgütsel Adalet Arasındaki İlişkileri Belirlemeye Yönelik Görgül Bir Araştırma”, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C: 7, No: 1, ss. 261-286.
5. Aslan, Ş. (2008). “Örgütsel Vatandaşlık Davranışı ile Örgütsel Bağlılık ve Mesleğe Bağlılık Arasındaki İlişkilerin Araştırılması”, Yönetim ve Ekonomi, C :15, No: 2, ss. 163-178.
6. Atalay, C. (2009). Personel Güçlendirmeye Dayalı İnsan Kaynakları Yönetimi İşlevlerinin Örgütsel Vatandaşlık Davranışına Etkisi Ve Eczacıbaşı Topluluğu’nda Bir Araştırma, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Kütahya.
7. Austin, E.J., Saklofske, D.H., Huang, S.H.S. ve Mckenny, D. (2004). "Measurement of Trait Emotional Intelligence: Testing and Cross-Validating a Modified Version of Schutte et al.'s (1998) Measure", Personality and Individual Differences, C: 36, No: 3, ss. 555-562.
8. Avcı, A. (2015). “Örgütsel Vatandaşlık Davranışları: Kavramsal Gelişimi ve Eğitim Örgütleri Açısından Etkileri”, Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, C:12, No: 24, ss. 11-26.

9. Bağcı, Z. (2014). “Duygusal Zeka ve Örgütsel Vatandaşlık İlişkisi”, Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, No: 2, ss. 259-279.
10. Barkslade, K. ve Werner, J.M. (2001). “Managerial Ratings of In-Role Behaviors, Organizational Citizenship Behaviors and Overall Performance: Testing Different Models of Their Relationship”, Journal of Bussiness Research, No: 51, ss. 145-155.
11. Barnard, C.I. (1938). Functions of the Executive, MA: Harvard University Press. Cambridge.
12. Bar-On, R. (1997). Bar-On Emotional Quotient Inventory: EQ-i Technical Manual, Multi-Health Systems Inc.,Toronto.
13. Bar-On, R., Brown, J.M., Kirkcaldy, B.D. ve Thome, E.P. (2000). “Emotional Expression and Implications for Occupational Stress; An Application of the Emotional Quotient Inventory (EQ-i)”, Personality and Individual Differences, No: 28, ss. 1107-1118.
14. Basım, N.H. ve Şeşen, H. (2006). “Otel Çalışanları Açısından Duygusal Zekanın Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Üzerindeki Etkisi”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, C: 61, No: 4,ss. 83-101.
15. Bateman, T.S. ve Organ, D.W. (1983). “Job Satisfaction & Good Soldier: The Relationship Between Affect and Employee Citizenship”, Academy of Mnagement Journal, C: 26, No: 4, ss. 587-595.
16. Blakeley, G.L., Andrews, M.C. ve Fuller, J. (2003). “Are Chameleons Good Citizens? A Longitudinal Study of the Relationship Between Self-monitoring and Organizational Citizenship Behavior”, Journal of Business and Psychology, C: 18, No. 2, ss. 131-144.
17. Bolino, M.C., Turnley, W.H. ve Niehoff, B.P. (2004). “ The Other Side of the Story: Reexamining Prevailing Assumptions about Organizational Citizenship Behavior”, Human Resource Management Review, No: 14, ss. 229-246.
18. Borman, W.C. (2004). “The Concept of Organizational Citizenship”, American Psychological Society, C: 13, No: 6, ss. 238-241.
19. Borman, W.C. ve Motowidlo, S.J. (1997). “Introduction: Organizational Citizenship Behavior and Contextual Performance”, Human Performance, No: 10, ss. 67-69.
20. Boyatzis, R.E. (2009). “Competencies as Behavioral Approach to Emotional Intelligence”, Journal of Management Development, C: 28, No: 9, ss. 749-770.
21. Brief, A.P. ve Motowidlo, S.J. (1986). “Pro-Social Organizational Behaviors”, Academy of Management Review, C: 11, No: 4, s. 710-725.
22. Brown, F.W., Bryant, S.E. ve Reilly, M.D. (2006). “Does Emotional Intelligenceas Measured By the EQ Influence Transformational Leadership and/or Desirable Outcomes?”, Leadership and Organization development Journal, C: 27, No: 5, ss. 330-351.
23. Cartwright, S. ve Cooper, C.L. (2008). The Oxford Handbook of Personnel Psychology, Oxford Books, (Çevrimiçi), https//www.google.com.tr/boks/, 22 Mayıs 2015.
24. Chiang, C.F. ve Hsieh, T.S. (2012). "The Impacts of Perce-ived Organizational Support and Psychological Empowerment on Job Performance: The Mediating Effects of Organizational Citizenship Behavior", International Journal of Hospitality Management, C: 31, No: 1, ss. 180-190.
25. Codier, E. ve Odell, E. (2014). “Measured Emotional Intelligence Ability and Grade Point Average in Nursing Students, Nurse Education Today”, C: 34, No: 4, ss. 608-612.
26. Cote, S. ve Miners, T.H. (2006). “Emotional Intelligence, Cognitive Intelligence and Job Performance”, Administrative Science Quarterly, No: 51, ss. 1-28.
27. Çarıkçı, İ., Kanten, S. ve Kanten, P. (2010). “Kişilik, Duygusal Zeka Ve Örgütsel Vatandaşlık Davranışları Arasındaki İlişkileri Belirlemeye Yönelik Bir Araştırma”, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, No: 11, ss. 41-65.
28. Çelik, M. ve Çıra, A. (2013). “Örgütsel Vatandaşlık Davranışının İş Performansı ve İşten Ayrılma Niyeti Üzerine Etkisinde Aşırı İş Yükünün Aracılık Rolü”, Ege Akademik Bakış, C: 13, No: 1, ss. 11-20.
29. Day, A.L. ve Carroll, S.A. (2004). "Using an Ability-Based Measure of Emotional Intelligence to Predict Individual Performance, Group Performance and Group Citizenship Behaviours", Personality and Individual Differences, C: 36, No: 6, ss. 1443-1458.
30. Demirci, M.K. (2008). İşletmelerde Örgütsel Vatandaşlık Davranışı, Gazi Kitabevi, Ankara. Doğan, S. ve Şahin, F. (2007). “Duygusal Zeka: Tarihsel Gelişimi ve Örgütler İçin Önemine Kavramsal Bir Bakış”, Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C: 16, No: 1, ss. 231-252.
31. Ehrhart, M.G. (2004). “Leadership and Procedural Justice Climate as Antecendents of Unit Level Organizational Citizenship Behavior”, Personnel Psychology, No: 57, ss. 61-94.
32. George, M.J. ve Brief, P.A. (1992). “Feeling Goog-Doing Good: A Conceptual Anlysis of the Mood at WorkOrganizational Spontaneity Relationship”, Psychological Bulletin, C: 112, No: 2, ss. 310-329.
33. Goleman, D. (2000). İşbaşında Duygusal Zeka, Varlık Yayınları, İstanbul.
34. Gürbüz, S. (2006). “Örgütsel Vatandaşlık Davranışı ve Duygusal Bağlılık Arasındaki İlişkilerin Belirlenmesine Yönelik bir Araştırma”, Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, C: 3, No: 1, ss. 48-75.
35. Gürbüz, S. ve Yüksel, M. (2008). “Çalışma Ortamında Duygusal Ceka: İş Performansı, İş Tatmini, Örgütsel Vatandaşlık Davranışı ve Bazı Demografik Özelliklerle İlişkisi”, Doğuş Üniversitesi Dergisi, C: 9, No: 2, ss. 174-190.
36. Izhar, O. (2009). “Organizational Citizenship Behavior in Teaching: The Concequences for Teachers, Pupils and the School”, International Journal of EducatiFonal, No: 23, ss. 275-389.
37. İrmiş, A. ve Gök, E.E. (2008). “Az Gelişmiş Ülkelerde Fason Üretim ve Örgütsel Vatandaşlık Olgusu”, Akademik İncelemeler, C: 3, No: 1, ss. 194-221.
38. Jung, H.S. ve Yoon, H.H. (2012). “The Effects of Emotional Intelligence on Counterproductive Work Behaviors and Organizational Citizenship Behaviors Among Food and Beverage Employees in a Deluxe Hotel”, International Journal of Hospitality Management, C: 31, No: 2, ss. 369-378.
39. Karacaoğlu, K. ve İnce, F. (2013). “Pozitif Örgütsel Davranışın Örgütsel Sinizm Üzerindeki Etkileri: Kayseri İlindeki İmalat sanayi İşletmelerinde Bir Uygulama”, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, C: 18, No: 1, ss. 181-202.
40. Katz, D. (1964). “The Motivational Basis of Organizational Behavior”, Behavioral Science, No. 9, ss. 131-133.
41. Katz, D., ve Kahn, R. L. (1966). The Social Psychology of Organizations, John Wiley, New York.
42. Kaygısız, E. (2013). “Özel Güvenlik Personelinin Örgütsel Vatandaşlık Davranışları”, 3. Ulusal Özel Güvenlik Sempozyumu, Gaziantep, ss. 71-88.
43. Korkmaz, T. ve Arpacı, E. (2009). “Relationship of Organizational Citizenship Behavior with Emotional Intelligence”, Procedia Social and Behavioral Sciences, No: 1, ss. 2432–2435.
44. Köse, S., Kartal, B. ve Kayalı, N. (2003). “Örgütsel Vatandaşlık Davranışı ve Tutuma ilişkin Faktörlerle İlişkisi Üzerine bir Araştırma”, Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, No: 20, ss. 1-19.
45. Kulaklıoğlu, A.S. (2009). “Örgütsel Vatandaşlık Davranışı ve Bilgi Paylaşımı İlişkisi: Bir Uygulama”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Kütahya.
46. Kuruşcu, M. (2017). “Yöneticinin Duygusal Zekası ve Liderlik Tarzının Çalışanların Örgütsel Vatandaşlık Davranışı ile İlişkisi”, (Yayımlanmış doktora tezi), Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
47. Kwnates, C.T., Karam, C.M., Kuo, B.C.H. ve Towson, S. (2008). “Culture's Influence on the Perception of OCB as In-role or Extra-role”, International Journal of Intercultural Relations, C: 32, No: 3, ss. 229-243.
48. MacKenzie, S.B., Podsakoff, P.M. ve Fetter, R. (1993). “The Impact of Organizational Citizenship Behavior on Evaluations of Salaesperson Performance”, Journal of Marketing, C: 57, No: 1, ss. 70-80.
49. Mavroveli, S., Petrides, K.V., Sangareau, Y. ve Furnham, A. (2009). “Exploring the Relationships Between Trait Emotional Intelligence to Objective Sosyo-Emotional Outcomes in Childhood”, British Journal of Educational Psychology, No: 9, ss. 259-272.
50. Mayer, J.D. ve Salovey, P. (1990). “Emotional Intelligence”, Imagination, Cognition and Personality, C: 9, ss. 185-211.
51. Mayer, J.D. ve Salovey, P. (1993). “The Intelligence of Emotional Intelligence”, Intelligence, Cognition and Personality, No: 17, ss. 433-442.
52. Mikolojczak, M. ve Limunet, O. (2008). “TEQ and the Cognitive Appraisal of Strssfull Events: An Exploratory Study”, Personality and Individual Differences,No: 44, ss. 144-153.
53. Moorman, H.R. ve Blakeley, G.L. (1995). “Individualism-Collectivism as an Individual Difference Predictor of Organizational Citizenship Behavior”, Journal of Organizational Behavior, No: 16, ss. 127-142.
54. Morrison, E.W. (1994). “Role Definitions and Organizational Citizenship Behavior: The Importance of the Employee's Perspective”, Academy of Management Journal, C: 37, No: 6, ss. 1543-1567.
55. Organ, D.W. (1988). Organizational Citizenship Behavior: The Good Soldier Syndrome, Lexington Books, Lexington, MA.
56. Organ, D.W. ve Ryan, K. (1995). “A Meta-Analytic Review of Attitudinal and Dispositional Predictors of Organizational Citizenship Behavior”, Personnel Pshchology, No: 48, ss. 775-802.
57. Organ, D.W. (1997). “Organizational Citizenship Behavior: It's Construct Clean-up Time”, Human Performance, C: 10, No: 2, ss. 85-97.
58. Organ, D.W., Podsakoff, P.M. ve Mackenzie, S.B. (2006). Organizational Citizenship Behavior: Its Nature, Antecendents and Concequences, Sage Publications.
59. Örücü, E. ve İzci, Ç. (2015). “Otel Çalışanları Açısından Duygusal Zekanın Örgütsel Vatandaşlık davbranışı Üzerindeki Etkisi”, Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, No: 45, ss. 31-47.
60. Özaslan, B.C., Acar, A.B. ve Acar, A.C. (2009). “Duygusal Zekâ ve Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Arasındaki İlişkinin İncelenmesine Yönelik Bir Araştırma”, Yönetim Dergisi, C: 20, No: 64, ss. 98-111.
61. Özdamar, K. (2002), Paket Programlar İle İstatiksel Veri Analizi, Kaan Kitabevi, Eskişehir. Özler, N.D.E. (2015). Örgütsel Davranışta Güncel Konular, Ekin Basın Yayın Dağıtım, Bursa.
62. Özyer, K. ve Alıcı, İ. (2015). “Duygusal Zeka ile Örgütsel Bağlılık ve Örgütsel Vatandaşlık Davranışı İlişkisi Üzerine Ampirik Bir Araştırma”, Zeitschrift für die Welt der Türken-ZfWT, C: 7, No: 1, ss. 69-85.
63. Podsakoff, P.M., MacKenzie, S.B. ve Hui, C. (1993). Organizational Citizenship Behaviors and managerial Evaluations of Employee Performance: A Review and Sugestions for Future Research, In Research in
64. Personel and Human Resources Management, (Gerald R. Ferris and K.M. Rowland, Greenwich), JAI Press, ss. 1-40.
65. Podsakoff, P.M. ve MacKenzie, S.B. (1994), “Organizational Citizenship Behaviors and Sales Unit Effectiveness”, Journal of Marketing Research, No:31, ss. 351-363.
66. Podsakoff, P.M., Mackenzie, S.B., ve Bommer, W.H. (1996). “Transformational Leader Behaviors and Subtitutes for Leadership as Determinants of Employee Satisfaction, Commitment, Trust and Organizational Citizenship Behaviors”, Journal of Management, No: 22, ss. 259-298.
67. Podsakoff, P.M., Mackenzie, S.B., Paine, J.B. ve Bachrach, D.G. (2000). “Organizational Citizenship Behaviors: A Critical Review Of The Theoretical and Empirical Literature and Suggestions For Future Research”, Journal of Management, C: 26, No: 3, ss. 513-563.
68. Redman, T. ve Snape, E. (2005). “I to Wed: The Role of Consciouness Transformation in Compassion and Altruism”, Journal of Management Studies, C: 42, No: 2, ss. 915-932.
69. Robbins, S. (2005). Organizational Behavior, Upper Saddle River, Pearson Prentice Hall, New Jersy. Sabuncuoğlu, Z. ve Tüz, M. (2008). Örgütsel Psikoloji, Alfa Basım Yayım, Bursa.
70. Schnake, M. (1991). “Organizational Citizenship A Review, Proposed Model and Research Agenda”, Human Relations, C: 44, No: 7, ss. 735-759.
71. Schutte, N.S., Malouff, J.M., Hall, L.E., Haggerty, D.J., Cooper, J.T., Golden, C.J. ve Dornheim, L. (1998). “Development and Validation of a Measure of Emotional Intelligence”, Personality and Individual Differences, C: 25, No: 2, ss. 167-177.
72. Schutte, N.S. ve Loi, N.M. (2014). “Connections Between Emotional Intelligence and Workplace Flourishin”, Personality and Individual Differences, No: 66, ss. 134-139.
73. Shore, L.M., Barksdale, K. ve Shore, T.H. (1995). “Managerial Perceptions of Employee Commitment to the Organization”, Academy of Management Journal, C: 38, No: 6, ss. 1593-1615.
74. Smith, C.A., Organ, D.W., ve Near, J.P., (1983). “Organizational Citizenship Behavior: Its Nature and Antecedents”, Journal of Applied Psychology, No: 68, ss. 653-663.
75. Şenturan, Ş. (2014). Örnek Olaylarla Örgütsel Davranış, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş., İstanbul.
76. Tambe, S. ve Shanker, M. (2014). “A Study of Organizational Citizenship Behavior (OCB) and Its Dimensions: A Literature Review”, Internationa Research Journal of Business and Management-IRJBM, No: 1, ss. 67-73.
77. Tatar, A., Tok, S. ve Saltukoğlu, G. (2011). “Gözden Geçirilmiş Schutte Duygusal Zekâ Ölçeği’nin Türkçe’ye Uyarlanması ve Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi”, Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, C: 21, No: 4, ss. 325-338.
78. Ünsar, A.S. ve Dinçer, D. (2013). “Duygusal Zekanın İşten Ayrılma Eğilimine Etkisi: Bir Alan Araştırması”, Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, No: 7, ss. 55-66.
79. Van Dyne, L., Graham, W.J. ve Dienesch, M.R. (1994). “Organizational Citizenship Behavior: Construct Redefinition, Measurement and Validation”, Academy of Management Journal, C: 37, No: 4, ss. 765-802.
80. Van Scotter, J.R., Motowidlo, S.J. ve Cross, T.C. (2000). “Effects of Task Performance and Contextual Performance on Systemic Rewards”, Journal of Applied Psychology, C: 85, No: 4, ss. 526-535.
81. Vey, M.A. ve Campbell, J.P. (2004). “ln-Role or Extra-Role Organization al Citizenship Behavior: Which Are We Measuring?”, Human Performance, C: 17, No: 1, ss. 119-135.
82. Webb, C.A., Schwab, Z.J., Kipman, M., Weiner, M.R. ve Killgore, W.D.S. (2013). “Convergent and Divergent Validity of Integrative Versus Mixed Model Measures of Emotional Intelligence”, Intelligence, C: 41, No: 3, ss. 149-156.
83. Williams, L.J. ve Anderson, S.E. (1991). “Job Satisfaction and Organizational Commitment as Predictors of Organizational Citizenship and In-Role Behaviors”, Journal of Management, C: 17, No: 3, ss. 601-617.
84. Williams, S. ve Shiaw, W.T. (1999). “Mood and Organizational Citizenship Behavior: The Effects of Positive Affect on Employee OCB Intentions”, The Journal of Psychology, C: 13, No: 6, ss. 656-668.