THE MEDIATING ROLE OF IRRATIONAL BELIEFS IN THE RELATIONSHIP BETWEEN SELF-ORIENTED PERFECTIONISM AND FUTURE VISION

Öz

Adolescence, future visions, perfectionism, self-oriented perfectionism, irrational beliefs

KENDİNE YÖNELİK MÜKEMMELİYETÇİLİK İLE GELECEK VİZYONLARI ARASINDAKİ İLİŞKİDE AKILCI OLMAYAN İNANÇLARIN ARACILIK ROLÜ

Öz

Bu çalışmanın amacı, ergenlerde kendine yönelik mükemmeliyetçilik ile gelecek vizyonları arasındaki ilişkide akılcı olmayan inançların aracılık rolünü incelemektir. Araştırmanın bu amacına ulaşabilmek için Hatay/Antakya merkezde Anadolu, İmam Hatip ve Özel Liseye devam eden 136 kız (yaş, X ̅= 15,3), 121 erkek (yaş, X ̅= 15,2) toplam 257 ergenden yüz yüze veri toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak Gelecek Vizyonları Ölçeği, Çocuk/Ergen Mükemmeliyetçilik Ölçeği, Akılcı Olmayan İnançlar Ölçeği ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Veriler üzerinde betimsel, korelasyonel, çoklu doğrusal regresyon ve aracılık analizi yapılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre bağımlı değişken gelecek vizyonları ile bağımsız değişken kendine yönelik mükemmeliyetçilik ve aracı değişken akılcı olmayan inançlar arasında negatif yönlü, bağımsız değişken kendine yönelik mükemmeliyetçilik ve aracı değişken akılcı olmayan inançlar arasında da pozitif yönlü anlamlı ilişkilerin olduğu görülmüştür. Araştırmanın asıl amacına yönelik elde edilen bulgulara göre ergenlerde kendine yönelik mükemmeliyetçilik ile gelecek vizyonları arasındaki ilişkideki toplam etki anlamlıyken, akılcı olmayan inançların aracı değişken olarak dahil olmasıyla bu iki değişken arasındaki ilişkideki doğrudan etki anlamsız hale gelmiştir. Bu bağlamda, nihai olarak ergenlerin kendilerine yönelik mükemmeliyetçilik ile gelecek vizyonları arasındaki ilişkide akılcı olmayan inançların aracılık rolünün olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Elde edilen bulgular literatür çerçevesinde tartışılarak yorumlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Ergenlik
• gelecek vizyonları
• mükemmeliyetçilik
• kendine yönelik mükemmeliyetçilik

Kaynakça

1. Arslan, C., Oral, T., & Karababa, A. (2018). Examination of secondary school students’ hope levels in terms of anxiety, depression and perfectionism. Education and Science, 43(194). https://doi.org/10.15390/EB.2018.6592
2. Akça, M. Ş., Korkmaz, O., & Alkal, A. (2018). Gelecek Vizyonları Ölçeği Türkçe Formu geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kariyer Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 1(1), 1-21.
3. Artıran, M., & Şeker, A. (2020). Otomatik düşüncelerin yordayıcılığı: Umut ve umutsuzluk farkı. Electronic Journal of Social Sciences, 19(73). https://doi.org/10.17755/esosder.488733
4. Baş, A. U., & Siyez, D. M. (2014). Çocuk ve Ergen Mükemmeliyetçilik Ölçeği'nin Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. İlköğretim Online, 9(3), 898-909. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ilkonline/issue/8594/106882
5. Bayram, S. B. (2019). Ergenlerin mükemmeliyetçilik özellikleri ve akademik alanda arzuların ertelenmesi ile akademik stres arasındaki ilişkinin incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(35), 41-55.
6. Bölükbaşı, A., & Kırdök, O. (2019). The Mediating role of future orientation in the relationship between career adaptability and life satisfaction in high school students. Education and Science, 44(200), 77-91.
7. Browne C. M., Dowd E.T. & Freeman A. (2020). Rational and irrational beliefs and psychopathology. In David D., Lynn S.J. & Ellis A. (Eds). Rational and irrational beliefs research, theory, and clinical practice. (149-172). NY: Ocford University Press.
8. Bu, X., Gai, X., Zhang, P., Yu, X., & Zhang, C. (2025). Associations between hopelessness, negative thinking styles, and depression in Chinese adolescents: A large-sample cross-sectional study. BMC Psychology, 13(1), 1-12. https://doi.org/10.1186/s40359-025-03549-4

9. Buluş, M., & Polat, C. (2023). Statistical power analysis with pwrss r package. Journal of Kirsehir Education Faculty, 24(3).
10. Cegala, D. J. (1981). Interaction involvement: A cognitive dimension of communicative competence. Communication Education, 30(2), 109-121. https://doi.org/10.1080/03634528109378460
11. Chang, E. C., & Bridewell, W. B. (1998). Irrational beliefs, optimism, pessimism, and psychological distress: A preliminary examination of differential effects in a college population. Journal of Clinical Psychology, 54(2), 137-142. https://doi.org/10.1002/(SICI)1097-4679(199802)54:2<137::AID-JCLP2>3.0.CO;2-P
12. Cırcır, O., Uzun, K., Tagay, O., Gönültaş, O. (2024). Ergenlerde kariyer kaygısının mükemmeliyetçilik ve çeşitli demografik değişkenlerce yordanabilirliğinin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty(69), 52-79. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1358105
13. Ciminli, A. (2023). Ortaöğretim öğrencilerinin kariyer kaygısının yordayıcıları olarak mükemmeliyetçilik ve meslek seçimine ilişkin akılcı olmayan inançlar. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(1), 35-43. https://doi.org/10.17556/erziefd.1163647
14. Clark, D. A., & Beck, A. T. (2011). Cognitive therapy of anxiety disorders: Science and practice. NY: Guilford Press.
15. Cohen, J. (2013). Statistical power analysis for behavioral science (2nd. Edition). NY: Routledge.
16. Craciun, B. (2013). The efficiency of applying a cognitive behavioral therapy program in diminishing perfectionism, ırrational beliefs and teenagers’ stress. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 84, 274-278. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.06.550 Dacey, J., & Kenny, M. (1997). Adolescent development. Brown & Benchmark Publishers.
17. David, D., Lynn, S. J. & Ellis, A. (2009). Rational and Irrational Beliefs: Research, Theory, and Clinical Practice. Oxford University Press.
18. Demir, Z. (2023). Lise Öğrencilerinin Kariyer Kaygılarında Mesleki Kararsızlık ve Akılcı Olmayan Inançların Rolü (Master's thesis, Kirsehir Ahi Evran University (Turkey).
19. Dennis, J. P., & Wal, V. J. (2010). The Cognitive fexibility inventory: Instrument development and estimates of reliability and validity. Cognitive Therapy and Research, 34(3), 241–253. https://doi.org/ 10.1007/s10608-009-9276-4
20. Ellis, A. (2002). The role of irrational beliefs in perfectionism. In G. L. Flett & P. L. Hewitt (Eds.), Perfectionism: Theory, research, and treatment (pp. 217–229). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/10458-009
21. Ellis, A., & Bernard, M. E. (2006). Rational emotive behavioral approaches to childhood disorders. New York. Springer.
22. Flett, G. L., Hewitt, P. L., & Dyck, D. G. (1989). Self-oriented perfectionism, neuroticism and anxiety. Personality and individual differences, 10(7), 731-735. https://doi.org/10.1016/0191-8869(89)90119-0
23. Flett, G. L., Hewitt, P. L., Blankstein, K. R., & Koledin, S. (1991). Dimensions of perfectionism and irrational thinking. Journal of Rational-Emotive and Cognitive-Behavior Therapy, 9(3), 185-201. https://doi.org/10.1007/BF01061229
24. Flett G.L, Hewitt P.L, Boucher D.J, Davidson L.A & Munro Y. (2000) The child-adolescent perfectionism scale: Development, validation, and association with adjustment. Unpublished manuscript.
25. Flett, G. L., Hewitt, P. L., & Cheng, W. M. W. (2008). Perfectionism, distress, and irrational beliefs in high school students: Analyses with an abbreviated survey of personal beliefs for adolescents. Journal of Rational-Emotive & Cognitive-Behavior Therapy, 26(3), 194-205. https://doi.org/10.1007/s10942-007-0066-1
26. Frost, R.O., Marten, P., Lahart, C., & Rosenblate, R. (1990). The dimensions of perfectionism. Cognitive Therapy and Research, 14, 449-468. https://doi.org/10.1007/BF01172967
27. Galloway, R., Watson, H., Greene, D., Shafran, R., & Egan, S. J. (2022). The efficacy of randomised controlled trials of cognitive behaviour therapy for perfectionism: A systematic review and meta-analysis. Cognitive Behaviour Therapy, 51(2), 170-184. https://doi.org/10.1080/16506073.2021.1952302
28. Ginevra, M. C., Santilli, S., Di Maggio, I., Nota, L., & Soresi, S. (2020). Development and validation of visions about future in early adolescence. British Journal of Guidance & Counselling, 48(2), 155-167. https://doi.org/10.1080/03069885.2018.1550188
29. Ginevra, M. C.; Sgaramella, T. M.; Ferrari, L.; Nota, L.; Santilli, S. & Soresi, S. (2017). Visions about future: A new scale assessing optimism, pessimism, and hope in adolescents. International Journal for Educational and Vocational Guidance, 17, 187-210. https://doi.org/10.1007/s10775-016-9324-z
30. Hayes, A.F. (2009). Beyond Baron and Kenny: Statistical mediation analysis in the New Millennium. Communication Monographs. 46(4), 408–420. https://doi.org/10.1080/03637750903310360
31. Hill, R.V., Zrull, M.C., & Turlington, S. (1997). Perfectionism and interpersonal problems. Journal of Personality Assessment, 69, 1, 81-103. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa6901_5
32. Karababa, A. (2020). The moderating role of hope in the relationship between maladaptive perfectionism and anxiety among early adolescents. The Journal of Genetic Psychology, 181(2-3), 159-170. https://doi.org/10.1080/00221325.2020.1745745
33. Kodan, A. G. S. (2013). Üniversite öğrencilerinde umutsuzluk ve akılcı olmayan inanışlar arasındaki ilişkinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 175-190.
34. Karlukaç, İ., & Ulaş Kılıç, Ö. (2021). Üniversite öğrencilerinin akılcı olmayan inançları ile depresyon, kaygı, umutsuzluk ve stres düzeyleri. Milli Eğitim Özel Eğitim ve Rehberlik Dergisi, 1(2), 95-120
35. Maftei, A., Măirean, C., & Dănilă, O. (2023). what can ı be when ı grow up? parental support and career exploration among teenagers: The moderating role of dispositional optimism. Personality and Individual Differences, 200, 111870. https://doi.org/10.1016/j.paid.2022.111870
36. Mesman, E., Vreeker, A., & Hillegers, M. (2021). Resilience and mental health in children and adolescents: An update of the recent literature and future directions. Current Opinion in Psychiatry, 34(6), 586-592. https://doi.org/10.1097/YCO.0000000000000741
37. Moshman, D. (2005). Adolescent psychological development rationality, morality and ıdentity. Lawrence Erlbaum. New Jersey.
38. Negru‐Subtirica, O., Pop, E. I., Damian, L. E., & Stoeber, J. (2021). The very best of me: longitudinal associations of perfectionism and ıdentity processes in adolescence. Child Development, 92(5), 1855-1871. https://doi.org/10.1111/cdev.13622
39. Pereira, A. T., Cabaços, C., Marques, C. C., Araújo, A. I., & Macedo, A. (2024). Perfectionism and cognitive and emotional reactions to climate change and psychological distress. Sustainability, 16(21), 9221. https://doi.org/10.3390/su16219221
40. Peterson G.W., Sampson J.P., Reardon R.C., Lenz J.G. (1996) Becoming career problem solvers and decision makers: A cognitive information processing approach. Career Choice and Development, 3. 423-475.
41. Rodríguez-Naveiras, E., Morín, L., Aguirre, T., & Borges, Á. (2025). Gender, perfectionism, and long-term goals in adolescents. Quality & Quantity, 1-18. https://doi.org/10.1007/s11135-025-02151-5
42. Santilli, S., Marcionetti, J., Rochat, S., Rossier, J., & Nota, L. (2017). Career adaptability, hope, optimism, and life satisfaction in ıtalian and swiss adolescents. Journal of Career Development, 44(1), 62-76. https://doi.org/10.1177/0894845316633793 Santrock, J. W. (1987). Adolescence: An introduction. Wm C Brown Publishers.
43. Seligman M.E.P. (1992). Learned Optimism: How to Change Your Mind and Your Life, New York. Vintage.
44. Shubert, J., Wray‐Lake, L., & McKay, B. (2020). Looking ahead and working hard: how school experiences foster adolescents’ future orientation and perseverance. Journal of Research on Adolescence, 30(4), 989-1007. https://doi.org/10.1111/jora.12575
45. Simon, P. D., & Tan-Mansukhani, R. (2025). Effects of a hope-based, single session online ıntervention on perfectionist students’ anxiety. International Journal of Developmental Science, 19(1-2), 72-81. https://doi.org/10.1177/2192001X251326197
46. Sorrenti, L., Imbesi, M., Meduri, C. F., Fumia, A., & Filippello, P. (2025). The mediating role of dispositional optimism and perfectionism on the relationship between perceived parental psychological control and support and adolescents’ well-being. European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education, 15(8), 160. https://doi.org/10.3390/ejihpe15080160
47. Strömfors, L., Wilhelmsson, S., Falk, L., & Höst, G. E. (2017). Experiences among children and adolescents of living with spina bifida and their visions of the future. Disability and Rehabilitation, 39(3), 261-271. https://doi.org/10.3109/09638288.2016.1146355
48. Şimşek, M., & Kaya, A. (2019). Lise öğrencilerinin akademik erteleme davranışları ile mükemmeliyetçilik düzeyleri arasındaki ilişkide benlik saygısının aracı rolü. Okul Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 2(2), 95-121.
49. Tabachnick, B.G. & Fidell, L.S. (2019). Using multivariate statistics (7 ed.). Allyn ve Bacon/Pearson Education
50. Tang, X., Wang, M. T., Parada, F., & Salmela-Aro, K. (2021). Putting the goal back into grit: academic goal commitment, grit, and academic achievement. Journal of Youth and Adolescence, 50(3), 470-484. https://doi.org/10.1007/s10964-020-01348-1
51. Tetzner, J., & Becker, M. (2018). Think positive? Examining the impact of optimism on academic achievement in early adolescents. Journal of personality, 86(2), 283-295. https://doi.org/10.1111/jopy.12312
52. Türküm, A. S. (2003). Akılcı olmayan inanç ölçeğinin geliştirilmesi ve kısaltma çalışmaları. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi. Cilt II (19), 41- 47.
53. Türküm, A. S., Balkaya, A. ve Karaca, E. (2005). Akılcı olmayan inanç ölçeğinin lise öğrencilerine uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(23), 77-85.
54. Yarcheski, A., & Mahon, N. E. (2016). Meta-analyses of predictors of hope in adolescents. Western Journal of Nursing Research, 38(3), 345-368. https://doi.org/10.1177/0193945914559545
55. Yerlikaya, İ. (2006). Bilişsel-Davranışçı Yaklaşıma ve hobi terapiye dayalı umut eğitimi programlarının ilköğretim öğrencilerinin umutsuzluk düzeyine etkisi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi.
56. Yıldız, M. A, Baytemir, K., & Demirtaş, A. (2018). Irrational beliefs and perceived stress in adolescents: The role of self-esteem. Journal of Educational Sciences & Psychology, 8(1).