ÖZEL EĞİTİM ÖĞRETMENLERİNİN BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM PROGRAMI VE İŞ BİRLİĞİ KAVRAMINA İLİŞKİN METAFORİK ALGILARI

Öz

Bu araştırmada, özel eğitim okullarında ve özel eğitim sınıflarında görev yapan öğretmenlerin bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) ve iş birliği kavramına ilişkin metaforik algılarını belirlemek amaçlanmıştır. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden olgubilim (fenomenoloji) deseni ile yürütülmüştür. Çalışma grubunu, Ankara ilindeki özel eğitim okullarında ve ilkokul/ortaokul bünyesindeki özel eğitim sınıflarında görev yapan toplam 168 öğretmen oluşturmaktadır. Veriler, çevrimiçi metafor geliştirme formu ile toplanmış; içerik analizi kullanılarak çözümlenmiştir. Kodlamalar iki araştırmacı tarafından bağımsız olarak yapılmış ve Miles & Huberman güvenirlik katsayısı BEP için %91, iş birliği için %88 olarak hesaplanmıştır. Bulgular, öğretmenlerin BEP’e ilişkin 81 farklı metafor, iş birliği kavramına yönelikse 122 farklı metafor ürettikleri görülmüştür. Sonuç olarak öğretmenlerin BEP’i öğretim sürecini yapılandıran bireyselleştirilmiş bir program, iş birliğini ise çok paydaşlı ve bütünleştirici bir süreç olarak algıladıkları anlaşılmıştır. Bu bağlamda elde edilen bulgular, BEP ve iş birliği kavramlarının öğretmen algılarında çoğu zaman bütüncül bir süreçten ziyade ayrı yapılar olarak ele alındığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı
• İş Birliği
• Metafor
• Özel Eğitim Öğretmeni

Etik Beyan

Araştırmanın tüm aşamaları, Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nde yer alan etik ilkelere uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma süresince Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler bölümünde tanımlanan herhangi bir etik ihlale neden olabilecek uygulamaya yer verilmemiştir.

METAPHORICAL PERCEPTIONS OF SPECIAL EDUCATION TEACHERS REGARDING THE INDIVIDUALIZED EDUCATION PROGRAM AND THE CONCEPT OF COLLABORATION

Öz

This study aims to determine the metaphorical perceptions of special education teachers regarding the Individualized Education Program (IEP) and the concept of collaboration. The research was conducted using the phenomenology design, one of the qualitative research methods. The study group consisted of 168 teachers working in special education schools and special education classrooms within primary and lower secondary schools in Ankara. The data were collected through an online metaphor development form and analyzed using content analysis. The data were analyzed using content analysis, and coding was carried out independently by two researchers. Intercoder reliability, calculated through the Miles and Huberman formula, was found to be 91% for IEP and 88% for collaboration. The findings showed that teachers produced 81 different metaphors related to the IEP and 122 different metaphors related to the concept of collaboration. Overall, the results indicate that teachers perceive IEP as an individualized and structured instructional program, while viewing collaboration as a multi-stakeholder, integrative process essential for effective educational practices. In this context, the findings indicate that IEP and collaboration are often perceived by teachers as separate constructs rather than as integrated processes.

Anahtar Kelimeler

• Individualized Education Program
• Collaboration
• Metaphor
• Special Education Teacher

Etik Beyan

The entire research process was conducted in accordance with the ethical principles set forth in the Directive on Scientific Research and Publication Ethics of Higher Education Institutions. Throughout the study, no practices that could constitute an ethical violation as defined in the section on Actions Contrary to Scientific Research and Publication Ethics were engaged in.

Kaynakça

1. Akhanlı, M., Tama, G., & Bülbül, M. (2024). Özel gereksinimli öğrencilerde bireyselleştirilmiş eğitim. International Journal of Social and Humanities Sciences Research, 11(107), 979–988.
2. Alverson, C. Y. (2025). Teamwork to support students with disabilities. Education Sciences, 15(6), 700. https://doi.org/10.3390/educsci15060700
3. Aydın, İ. S. (2011). Türkçe kavramının metaforik algılanma biçimleri. Folklor/Edebiyat, 17(66), 173–182.
4. Bandura, A. (2000). Exercise of human agency through collective efficacy. American Psychological Society, 9(3), 75–78.
5. Bateman, D. F., & Cline, J. L. (2016). A teacher’s guide to special education. ASCD.
6. Batu, S., & Kırcaali-İftar, G. (2010). Kaynaştırma. Kök.
7. Bouillet, D. (2013). Some aspects of collaboration in inclusive education. CEPS Journal, 3(2), 93–108.
8. Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Demirel, F., Karadeniz, Ş., & Çakmak, E. K. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri.

9. Pegem Akademi. Christle, C. A., & Yell, M. L. (2010). Individualized education programs: Legal requirements and research findings. Exceptionality, 18(3), 109–123.
10. Coughlin, S. (2017). Collaborative practices among professionals in special education (Undergraduate honors thesis). University of New Hampshire. https://scholars.unh.edu/honors/336
11. Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.). Siyasal.
12. Çıkılı, Y., Gönen, A., Bağcı, Ö. A., & Kaynar, H. (2020). Özel eğitim öğretmenlerinin BEP hazırlama güçlükleri. OPUS International Journal of Society Researches, 15(1), 5121–5148.
13. Dayı, E., İnce, M., Ataman, S. A., & Aksoy, V. (2024). Türkiye’deki özel eğitim öğretmenlerinin iş birliği çabaları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi. Advance online publication. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.1488696
14. Dayı, E., & Töret, Z. (2021). Özel eğitim öğretmeni adaylarının iş birliğine ilişkin metaforik algıları. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(2), 863–877.
15. Dettmer, P., Thurston, L. P., Knackendoffel, A., & Dyck, N. J. (2009). Collaboration, consultation, and teamwork for students with special needs. Pearson.
16. Diken, İ. H., & Batu, S. (2020). Kaynaştırmaya giriş. In İ. H. Diken (Ed.), İlköğretimde kaynaştırma (ss. 2–23). Pegem Akademi.
17. Donaire, R. M., Hurtada, J. F., & Cagape, W. E. (2024). Effectiveness of individualized education programs. International Journal for Multidisciplinary Research, 6(3). https://www.ijfmr.com/papers/2024/3/20827.pdf
18. Elçi, A. N. (2019). Özel eğitim ve branş öğretmenleri arasındaki iş birliği çalışmaları (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi.
19. Friend, C. (2021). Interactions: Collaboration skills for school professionals (E. Dayı, Çev.). Nobel. Friend, M., & Cook, L. (2010). Interactions: Collaboration skills for school professionals (6th ed.). Merrill/Pearson.
20. Girmen, P. (2007). İlköğretim öğrencilerinin konuşma ve yazma sürecinde metaforların kullanımı (Doktora tezi). Anadolu Üniversitesi.
21. Hallahan, D. P., Kauffman, J. M., & Pullen, P. C. (2022). Exceptional learners (15th ed.). Pearson.
22. Hargreaves, A. (2000). Four ages of professionalism and professional learning. Teachers and Teaching, 6(2), 151–182.
23. Hernandez, S. J. (2013). Collaboration in special education. Online Submission, 3(6), 480–498.
24. Individuals with Disabilities Education Act, 20 U.S.C. § 1400 et seq. (2004). https://www.govinfo.gov/content/pkg/PLAW-108publ446/html/PLAW-108publ446.htm
25. Kargın, T. (2007). Eğitsel değerlendirme ve bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlama süreci. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 8(1), 1–13.
26. Kargın, T. (2022). BEP hazırlama ve bireyselleştirme. In İ. H. Diken (Ed.), Özel eğitime gereksinim duyan öğrenciler ve özel eğitim (ss. 60–87). Pegem.
27. Kuyumcu, Z. (2011). BEP hazırlama sürecindeki öğretmen sorunları (Yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi.
28. Lieberman, A. (1995). Practices that support teacher development. Phi Delta Kappan, 76(8), 591–598.
29. Martin, N. R. (2005). A guide to collaboration for IEP teams. Brookes.
30. Means, J. M. (2023). Parent–teacher collaboration regarding the IEP. Journal of Social Sciences and Business, 2(1), 43–60.
31. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
32. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 30471). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180707-8.htm
33. Millî Eğitim Bakanlığı. (2022). Bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP). Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
34. Mitchell, D., Morton, M., & Hornby, G. (2010). Review of the literature on individual education plans. Ministry of Education.
35. Morgan, H. (2016). Reshaping the role of a special educator into a collaborative specialist. Journal of Invitational Theory and Practice, 22(1), 25–40.
36. Nugent, M. (2005). A rough guide to IEPs. NEPS / European Agency.
37. Öztürk, C. Ç., & Eratay, E. (2010). BEP hakkındaki öğretmen görüşleri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(2), 145–159.
38. Pugach, M. C., & Blanton, L. P. (2009). A framework for collaborative teacher education. Teaching and Teacher Education, 25(4), 575–582.
39. Rashid, S. M. M., & Wong, M. T. (2023). Challenges of implementing the individualized education plan (IEP) for special needs children with learning disabilities: A systematic literature review. International Journal of Learning, Teaching and Educational Research, 22(1), 15–34.
40. Shore, D. W. (2025). Barriers to collaboration in special education (Master’s thesis). Fairfield University. https://digitalcommons.fairfield.edu/etds/14/
41. Strunk, K., Hinkle, A. R., & Thurlow, M. L. (2022). Supporting IEP team decisions. Journal of Special Education Leadership, 35(2), 73–85.
42. Sundeen, T. H., & Alsarawi, A. (2024). Framing the least restrictive environment: The inclusion continuum model. Interchange, 55(4), 429–458.
43. Timperley, H. (2005). Distributed leadership and teacher responsibility. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ728202.pdf
44. Tomlinson, C. A. (2014). The differentiated classroom: Responding to the needs of all learners (2nd ed.). ASCD.
45. Türkiye Cumhuriyeti. (1997, 6 Haziran). 573 sayılı Kanun Hükmünde Kararname: Özel Eğitim Hakkında. Resmî Gazete (Sayı: 23011). http://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/23011_1.pdf
46. Ünlü, E. (2022). Özel eğitime gereksinim duyan çocuklar. In İ. H. Diken (Ed.), Özel eğitime gereksinim duyan öğrenciler ve özel eğitim (ss. 3–17). Pegem.
47. Vaughn, S., & Bos, C. S. (2015). Strategies for teaching students with learning and behavior problems. Pearson.
48. Vuran, S., Bozkuş Genç, G., & Sani Bozkurt, S. (2017). İşbirliği ile BEP geliştirme süreci. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 18(2), 165–184.
49. Yell, M. L., Katsiyannis, A., Ennis, R. P., & Losinski, M. (2018). Present levels, goals, and monitoring. In Handbook of special education.
50. Yener, C., & Dayı, E. (2021). BEP sürecinde uzman-aile iş birliği. Trakya Eğitim Dergisi, 11(1), 76–93.
51. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
52. Yüksel, B., Oğur, Ö., & İşbilir, A. (2020). BEP yeterlikleri. Asya Studies, 4(14), 1–17.