Dergimiz, bilimsel yayıncılık süreçlerinin dürüstlük, şeffaflık, tarafsızlık, bağımsızlık ve hesap verebilirlik ilkeleri doğrultusunda yürütülmesini benimsemektedir. Dergimizde yayımlanan çalışmaların Araştırma ve Yayın Etiği ilkelerine uygun olması esastır.

Dergimiz yayın etiği politikalarını oluştururken Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından yayımlanan Ethical Guidelines for Peer Reviewers ve Code of Conduct and Best Practice Guidelines for Journal Editors ilkelerini esas almaktadır.

1. Yazarların Etik Sorumlulukları

Yazarlar, çalışmalarının bilimsel ve etik bütünlüğünden sorumludur. Dergiye çalışma gönderen yazarların aşağıdaki ilkelere uyması beklenmektedir:

1.1. Özgünlük ve yayın durumu

• Dergiye gönderilen çalışmalar özgün olmalıdır.
• Çalışma daha önce yayımlanmamış veya başka bir dergide değerlendirme sürecinde olmamalıdır.
• Aynı araştırma sonuçları, önemli ölçüde aynı içerikle birden fazla makale şeklinde yayımlanmamalıdır.
• Başka çalışmalardan alınan fikir, bilgi, veri, ifade, şekil ve tablolar uygun biçimde kaynak gösterilerek kullanılmalıdır.
• İntihal, kendinden intihal, mükerrer yayın ve yanıltıcı kaynak kullanımı kabul edilmez.

1.2. Araştırma verilerinin doğruluğu

• Yazarlar sundukları verilerin doğru ve güvenilir olmasından sorumludur.
• Veri uydurma (fabrication), veri çarpıtma (falsification) veya araştırma sonuçlarını yanıltıcı biçimde sunma kabul edilmez.
• Bulgular, araştırmanın sonuçlarını olduğundan farklı gösterecek biçimde seçilmemeli veya değiştirilmemelidir.

1.3. Yazarlık

• Yazar olarak belirtilen kişiler çalışmaya anlamlı bilimsel katkıda bulunmuş olmalıdır.
•  Çalışmaya anlamlı katkıda bulunmayan kişiler yazar olarak gösterilmemelidir.
• Çalışmaya önemli katkı sağlayan kişilerin yazarlık hakkı göz ardı edilmemelidir.
• Tüm yazarlar makalenin son hâlini onaylamalı ve çalışmanın bütünlüğünden sorumluluk taşımalıdır.

1.4. Etik kurul ve araştırma izinleri

• Etik kurul izni gerektiren araştırmalarda gerekli izinler araştırma başlamadan önce alınmalıdır.
• Etik kurul adı, karar tarihi ve sayısı aday makalenin ilk-son sayfasında ve yöntem bölümünde belirtilmeli, etik kurul kararını gösteren belge makalenin başvurusuyla birlikte sisteme yüklenmelidir. Araştırmaya katılan bireylerin hakları, mahremiyeti ve güvenliği korunmalıdır.
• Derleme makaleler için etik kurul onayı istenmez. Bununla birlikte etik kurul kararı gerektirmeyen makalelerde de, etik kurul kararının gerekmediği, makalenin ilk-son sayfasında ve yöntem bölümünde belirtilmelidir.
• Gerekli durumlarda bilgilendirilmiş gönüllü onam alınmalıdır.

1.5. Çıkar çatışması ve finansal destek

• Yazarlar çalışmayı etkileyebilecek mevcut veya potansiyel çıkar çatışmalarını beyan etmelidir.
• Araştırmaya sağlanan finansal destekler ve çalışmaya katkıda bulunan kurum veya kuruluşlar açıkça belirtilmelidir.

1.6. Fikrî mülkiyet ve telif

• Başka araştırmacılara ait fikir, eser, veri, ölçek, görsel ve diğer materyaller uygun biçimde kullanılmalı ve gerekli izinler alınmalıdır.
• Telif hakkına tabi materyaller için ilgili hak sahiplerinden gerekli izinler alınmalıdır.

2. Yazarların Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımına İlişkin Etik Sorumlulukları

Yapay zekâ ve yapay zekâ destekli araçların araştırma ve yayın süreçlerinde kullanılması durumunda aşağıdaki ilkeler geçerlidir:

• Yapay zekâ araçları yazar olarak gösterilemez. Çalışmanın nihai içeriğinden ve bilimsel sorumluluğundan insan yazarlar sorumludur.
• Yazarlar, yapay zekâ araçlarını kullandıkları durumlarda kullanımın niteliğini ve kapsamını derginin belirlediği biçimde açıklamalıdır.
• Yapay zekâ tarafından oluşturulan metin, veri analizi, görsel, tablo, kod veya diğer içerikler yazarlar tarafından kontrol edilmeli ve doğrulanmalıdır.
• Yapay zekâ araçlarının ürettiği hatalı, uydurma veya doğrulanamayan bilgi ve kaynakların makaleye aktarılmasından yazarlar sorumludur.
• Yapay zekâ kullanımı, intihal, veri uydurma, veri çarpıtma veya başka bir araştırma ve yayın etiği ihlalini gerekçelendirmek için kullanılamaz.
• Yazarlar, gizli araştırma verilerini, kişisel verileri, yayımlanmamış makaleleri veya üçüncü kişilere ait gizli bilgileri uygun olmayan yapay zekâ araçlarına aktarmamalıdır.
• Yapay zekâ araçlarının kullanımı, yazarların bilimsel değerlendirme ve karar verme sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

3. Hakemlerin Etik Sorumlulukları

Hakemler, bilimsel değerlendirme sürecinin tarafsızlığı ve güvenilirliğinin korunmasından sorumludur.

3.1. Tarafsızlık ve nesnellik

• Hakemler çalışmaları yalnızca bilimsel ölçütler temelinde değerlendirmelidir.
• Kişisel, akademik, kurumsal veya diğer önyargılar değerlendirmeyi etkilememelidir.
• Yazarların kurumu, akademik unvanı, cinsiyeti, milliyeti, dini veya diğer kişisel özellikleri değerlendirme kararını etkilememelidir.

3.2. Uzmanlık

• Hakemler yalnızca yeterli uzmanlığa sahip oldukları çalışmaların değerlendirilmesini kabul etmelidir.
• Çalışmanın değerlendirilmesi için gerekli uzmanlığa sahip olmadıklarını düşündüklerinde editörü bilgilendirmelidirler.

3.3. Çıkar çatışması

• Hakemler, değerlendirdikleri çalışma ile ilgili kişisel, akademik, mesleki veya finansal çıkar çatışmaları bulunması durumunda editörü bilgilendirmelidir.
• Çıkar çatışmasının değerlendirmeyi etkileyebileceği durumlarda hakemlik görevi kabul edilmemelidir.

3.4. Gizlilik

• Hakemlik sürecinde kendilerine gönderilen makaleler ve bunlara ilişkin bilgiler gizli tutulmalıdır.
• Makale içeriği editörün izni olmadan üçüncü kişilerle paylaşılmamalıdır.
• Hakemler, değerlendirme sırasında elde ettikleri yayımlanmamış fikir, veri veya yöntemleri kendi çalışmalarında kullanmamalıdır.

3.5. Değerlendirme raporları

• Hakem raporları açık, yapıcı, gerekçeli ve bilimsel ölçütlere dayalı olmalıdır.
• Kişisel, küçümseyici veya saldırgan ifadeler kullanılmamalıdır.
• Hakemler, değerlendirme sürecini yazarları kişisel olarak eleştirmek veya kendi çalışmalarına gereksiz atıf yaptırmak amacıyla kullanmamalıdır.

3.6. Etik ihlallerin bildirilmesi

• Hakemler, değerlendirme sırasında intihal, veri uydurma, veri çarpıtma, mükerrer yayın veya başka bir araştırma/yayın etiği ihlali konusunda makul bir şüpheye sahip olduklarında durumu editöre bildirmelidir.

3.7. Zamanında değerlendirme

• Hakemler kabul ettikleri değerlendirmeyi belirlenen süre içinde tamamlamalı; bunu yapamayacaklarını düşündüklerinde editörü mümkün olan en kısa sürede bilgilendirmelidir.

4. Hakemlerin Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımına İlişkin Etik Sorumlulukları

• Hakemler, kendilerine değerlendirme amacıyla gönderilen gizli makale metnini veya makalenin önemli bölümlerini, derginin açık izni olmaksızın üretken yapay zekâ araçlarına yüklememelidir.
• Hakemler yapay zekâ tarafından oluşturulan değerlendirmeyi kendi bilimsel değerlendirmelerinin yerine kullanmamalıdır.
• Yapay zekâ araçlarından yararlanılması durumunda hakem, nihai değerlendirme raporunun doğruluğundan ve içeriğinden kendisi sorumludur.
• Yapay zekâ araçları aracılığıyla elde edilen öneriler, değerlendirme sürecinin gizliliğini, tarafsızlığını veya güvenilirliğini tehlikeye atmamalıdır.

5. Editörlerin Etik Sorumlulukları

Editörler, derginin bilimsel niteliğinin ve yayın etiğinin korunmasından sorumludur.

5.1. Adil ve tarafsız karar verme

• Yayın kararları makalenin bilimsel niteliği, özgünlüğü, yöntemsel yeterliliği ve derginin kapsamına uygunluğu temelinde verilmelidir.
• Editoryal kararlar yazarların kişisel veya kurumsal özelliklerinden bağımsız olmalıdır.
• Editörler herhangi bir yazar veya çalışma hakkında ayrımcı veya önyargılı uygulamalarda bulunmamalıdır.

5.2. Bağımsızlık

• Editoryal kararlar bilimsel ölçütlere dayanmalı ve dergi sahibi, yayıncı, sponsor veya diğer kişi ve kurumların uygunsuz müdahalelerinden bağımsız olmalıdır.

5.3. Hakem seçimi

• Editörler makalenin konusu ve uzmanlık alanıyla uyumlu hakemler görevlendirmelidir.
• Hakem seçiminde tarafsızlık, uzmanlık, çeşitlilik ve çıkar çatışmalarından kaçınma ilkeleri gözetilmelidir.

5.4. Gizlilik

• Editörler, değerlendirme sürecinde elde edilen makale, yazar ve hakem bilgilerini yetkisiz kişilerle paylaşmamalıdır.

5.5. Çıkar çatışması

• Editörler kendilerinin veya yakın çalışma ilişkisi içinde oldukları kişilerin çıkar çatışması bulunan çalışmalarında editoryal karar sürecinden çekilmelidir.

5.6. Etik ihlal iddiaları

• Editörler intihal, veri uydurma, veri çarpıtma, mükerrer yayın, uygunsuz yazarlık veya diğer araştırma ve yayın etiği ihlali iddialarını ciddiyetle ele almalıdır.
• Gerekli durumlarda ilgili kurumlarla iletişime geçilmeli ve COPE'un etik ihlal durumlarına ilişkin rehberleri ve akış şemaları dikkate alınmalıdır.

5.7. İtiraz ve şikâyetler

• Dergi, yazarların editoryal kararlara ilişkin itiraz ve şikâyetlerini iletebilecekleri açık ve şeffaf bir mekanizmaya sahip olmalıdır.

5.8. Düzeltme ve geri çekme

• Yayımlanmış bir çalışmada önemli bir hata veya etik sorun tespit edildiğinde gerekli düzeltme, ifade ekleme veya geri çekme işlemleri uygun biçimde gerçekleştirilmelidir.

5.9. Editör veya yayın kurulu üyesinin makalesi

• Editör veya yayın kurulu üyelerinin dergiye makale göndermesi durumunda, çıkar çatışmasını önleyecek ve bağımsızlığı sağlayacak ayrı bir editoryal değerlendirme süreci uygulanmalıdır.

6. Editörlerin Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımına İlişkin Etik Sorumlulukları

• Editörler, değerlendirme sürecinde kendilerine gönderilen gizli makalelerin içeriğini uygun olmayan yapay zekâ araçlarına aktarmamalıdır.
• Yapay zekâ araçları editoryal kararın tek başına belirleyicisi olmamalıdır.
• Yapay zekâ destekli araçların kullanılması durumunda yazarların gizliliği, fikrî mülkiyet hakları ve değerlendirme sürecinin güvenilirliği korunmalıdır.
• Editörler, yapay zekâ araçlarının ürettiği bilgileri doğrulamadan editoryal karar vermemelidir.
• Yapay zekâ kullanımı, editörün editoryal sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

7. Yayın Etiği İhlalleri

Dergimiz aşağıdaki durumları araştırma ve yayın etiği açısından ciddi ihlal olarak değerlendirir:

• İntihal
• Kendinden intihal
• Veri uydurma (fabrication)
• Veri çarpıtma (falsification)
• Mükerrer veya örtüşen yayın
• Uygunsuz yazarlık
• Hayalet yazarlık veya hediye yazarlık
• Etik kurul izni gerektiren araştırmalarda gerekli iznin alınmaması
• Araştırma katılımcılarının haklarının ihlal edilmesi
• Çıkar çatışmalarının gizlenmesi
• Kaynakların yanıltıcı biçimde kullanılması
• Hakemlik sürecinin manipüle edilmesi
• Başka bir araştırmacının yayımlanmamış verilerinin veya fikirlerinin izinsiz kullanılması

Etik ihlal şüphesi ortaya çıktığında editörler durumu değerlendirir ve gerekli durumlarda ilgili kurumlarla iletişime geçer. Süreçte COPE'un ilgili rehberleri ve akış şemaları dikkate alınır.

COPE'un Core Practices'i; etik ihlal iddialarının ele alınması, yazarlık, çıkar çatışmaları, etik gözetim, fikrî mülkiyet, hakemlik ve yayın sonrası düzeltme/geri çekme süreçlerini temel yayın etiği alanları olarak tanımlamaktadır.

Referanslar

Committee on Publication Ethics. (2011). Code of conduct and best practice guidelines for journal editors.

Committee on Publication Ethics. (2017). COPE Ethical guidelines for peer reviewers. https://doi.org/10.24318/cope.2019.1.9

Committee on Publication Ethics. (2024). Authorship and AI. https://doi.org/10.24318/cCVRZBms