Coriandrum sativum var. microcarpum DC. ve Coriandrum sativum var. macrocarpum kişniş varyetelerin yazlık ve kışlık ekim koşullarındaki performanslarının belirlenmesi

Yıl 2026, Cilt: 31 Sayı: 1, 1 - 13, 11.03.2026

Fethullah Tekin , Özgür Karakaş

https://doi.org/10.37908/mkutbd.1680793

https://izlik.org/JA88EF89LG

Öz

Bu çalışma, iki farklı kişniş (Coriandrum sativum L.) varyetesinin (Denizli ve Mardin) kışlık ve yazlık ekim koşullarındaki tarımsal performanslarını ve uçucu yağ bileşimlerini değerlendirmek amacıyla Türkiye'nin Diyarbakır ilinde yürütülmüştür. Araştırmada; tohum verimi, bitki boyu, bitki kanopi çapı, bin tane ağırlığı, biyolojik verim, hasat indeksi, uçucu yağ oranı ve uçucu yağ bileşenleri gibi temel özellikler incelenmiştir. Her iki varyete de bölgenin agroekolojik koşullarına uyum sağlamıştır. Denizli varyetesi, özellikle kışlık ekimde; soğuğa karşı daha yüksek tolerans, daha uzun vejetatif dönem, artan bitki boyu ve daha yüksek uçucu yağ içeriği (%0.50) ile üstün performans göstermiştir. Linalool içeriği her iki varyetede de yüksek olmasına rağmen, Denizli Varyetesinde (% 90.42) daha yüksekti. Bu nedenle endüstriyel kullanımı ve taze tüketim açısından daha uygun olduğu belirlenmiştir. Yazlık ekim koşullarında da, Mardin varyetesi, daha kısa vejetasyon süresi, soğuğa duyarlılığı ve daha yüksek hasat indeksi nedeniyle Denizli çeşidine kıyasla daha üstün performans göstermiştir. Bu bulgular, Denizli varyetesi kışlık ekim koşullarnda, Mardin varyetesi ise yazlık ekim için, özellikle Diyarbakır gibi benzer iklim koşullarına sahip bölgelerde yetiştiriciliğe uygun olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kişniş , Coriandrium sativum , Ekim zamanları , Uçucu yağ

Proje Numarası

TAGEM/TBAD/B/21/A7/P6/3856

Determination of the performance of Coriandrum sativum var. microcarpum DC. and Coriandrum sativum var. macrocarpum under summer and winter sowing conditions

https://izlik.org/JA88EF89LG

Öz

This study was conducted in the province of Diyarbakır, Türkiye, to evaluate the agronomic performance and essential oil compositions of two different coriander (Coriandrum sativum L.) varieties (Denizli and Mardin) under winter and summer sowing conditions. The main traits investigated included seed yield, plant height, plant canopy diameter, 1000-seed weight, biological yield, harvest index, essential oil content, and essential oil components. Both varieties adapted well to the agroecological conditions of the region. The Denizli variety exhibited superior performance, particularly under winter sowing conditions, with higher cold tolerance, a longer vegetative period, increased plant height, and a higher essential oil content (0.50%). Although linalool content was high in both varieties, it was higher in the Denizli variety (90.42%), indicating its greater suitability for industrial use and fresh consumption. Under summer sowing conditions, the Mardin variety outperformed the Denizli variety due to its shorter vegetation period, sensitivity to cold, and higher harvest index. These findings indicate that the Denizli variety is more suitable for cultivation under winter sowing conditions, whereas the Mardin variety is more appropriate for summer sowing, particularly in regions with climatic conditions similar to those of Diyarbakır.

Anahtar Kelimeler

Coriandrium sativum , Coriander , sowing times , essential oil

Destekleyen Kurum

General Directorate of Agricultural Research and Policies (TAGEM)

Proje Numarası

TAGEM/TBAD/B/21/A7/P6/3856

Teşekkür

This research was financially supported by the General Directorate of Agricultural Research and Policies (TAGEM) (Project no: TAGEM/TBAD/B/21/A7/P6/3856)

Kaynakça

• Arabacı, B., & Bayram, E. (2005). Farklı sıra arası ve tohumluk miktarlarında kişniş (Coriandrum sativum L.)’in bazı morfolojik ve teknolojik özelliklerinin belirlenmesi. Türkiye VI. Tarla Bitkileri Kongresi, Antalya, 5-9 Eylül (I), 535-540.
• Baghalia, K., Haghiry, A., Naghavi, M. R., & Mohammadi, A. (2008). Effect of saline ırrigation water on agronomical and phytochemical characters of chamomile (Matricaria recutita L.). Scientia Horticulturae, 116, 437-441. https://doi.org/10.1016/j.scien-ta.2008.02.014
• Baswana, K. S., Pandita, M. L., & Sharma, S. S. (1989) Response of coriander to dates of planting and row spacing. Indian Journal of Agronomy, 34 (3), 355-357.
• Baydar, H. (2016). Tıbbi ve aromatik bitkiler bilimi ve teknolojisi. Isparta, 20-252.
• Beyzi, E., Yılmaz, C., Avcı, S., & Demirtaş, İ. (2017). Change in some biochemical and bioactive properties and essential oil composition of coriander seed (Coriandrum sativum L.) varieties from Turkey. Industrial Crops and Products, 109, 74-79. https://doi.org/10.1016/j.indcrop.2017.08.013
• Bindu, S., Mazumder, S., & Bandyopadhyay, U. (2020). Non-steroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs) and organ damage: a current perspective. Biochemical Pharmacology, 180, 114147. https://doi.org/10.101-6/j.bcp.2020.114147
• Bufalo, J., Zheljazkov, V. D., Cantrell, C. L., Astatkie, T., Ciampa, L., & Jeliazkova, E. (2015). Diurnal effects on spearmint oil yields and composition. Scientia Horticulturae, 182, 73-76. https://doi.org/10.1016/j.scien-ta.2014.11.018
• Butkiene, R., & Mockute, D. (2011). The variability of the essential oil composition of wild Ledum palustre L. shoots during vegetation period. Journal of Essential Oil Research, 23 (1), 9-13. https://doi.org/10.1080/104-12905.2011.9700423
• Cheesman, M. J., Ilanko, A., Blonk, B., & Cock, Ian E. (2017.) Developing new antimicrobial therapies: are synergistic combinations of plant extracts/compounds with conventional antibiotics the solution? Pharmacognosy Journal, 11 (22), 57. https://doi.org/10.4103/phrev.phrev_21_17
• EDQM (European Directorate for the Quality of Medicines & HealthCare), (2023). European Pharmacopoeia (11th ed.). Strasbourg: Council of Europe. Monograph No. 1339: Coriandri aetheroleum. https://www.edqm.eu
• Ekor, M. (2014). The growing use of herbal medicines: issues relating to adverse reactions and challenges in monitoring safety. Frontiers in Pharmacology, 4, 177. https://doi.org/10.3389/fphar.2013.00177
• Faydaoğlu, E., & Sürücüoğlu, M. S. (2013). Tıbbi ve aromatik bitkilerin antimikrobiyal, antioksidan aktiviteleri ve kullanım olanakları, EÜFBED-Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6 (2), 233-265.
• Gökduman, G. A., & Telci, İ. (2018). Bazı kişniş (Coriandrum sativum L.) genotiplerinin ısparta koşullarında verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi. Süleyman Demirel University Journal of Natural and Applied Sciences, 22 (3). 1165-1168. https://doi.org/10.19113/sdufenbed.470129
• Gümüşçü, A., Ipek, A., & Gümüşçü, G. (2007). Tescilli kişniş (Coriandrum sativum L.) varyetelerinin çumra (Konya) koşullarında performanslarının belirlenmesi. Türkiye VII. Tarla Bitkileri Kongresi, Erzurum, 521-525.
• Hwang, E., Lee, D. G., Park, S. H., Oh, M. S., & Kim, S. Y. (2014). Coriander leaf extract exerts antioxidant activity and protects against UVB-induced photoaging of skin by regulation of procollagen type I and MMP-1 expression. Journal of Medicinal Food, 17 (9), 985-995. https://doi.org/10.1089/jmf.2013.29
• Kaya, N., Yılmaz, G., & Telci İ. (2000). Farklı zamanlarda ekilen kişniş (Coriandrum sativum L.) popülasyonlarının agronomik ve teknolojik özellikleri. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 24, 355-364.
• Kılıç, A. (2008). Uçucu yağ elde etme yöntemleri. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 10 (3), 37-45.
• Kırıcı, S., Mert, A., & Ayanoğlu, F. (1997). Hatay ekolojisinde azot ve fosforun kişniş (Coriandrum sativum L.)’de verim değerleri ile uçucu yağ oranlarına etkisi. Türkiye II. Tarla Bitkileri Kongresi, Samsun, 347-351.
• Lawrence, B. M. (2006). Mint: The genus mentha, CRC Press, Boca Raton, FL. https://doi.org/10.120-1/9780849307980
• Lobo, V., Patil, A., Phatak, A., & Chandra, N. (2010). Free radicals, antioxidants, and functional foods: impact on human health. Pharmacognosy Reviews, 4 (8), 118. https://doi.org/10.4103/0973-7847.70902
• Mert, A., & Bahadırlı, P. (2024). Determination of fresh and dry herb yield and quality characterization of different coriander (Coriandrum sativum L.) populations grown under Eastern Mediterranean conditions. Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 29 (1), 55-61. https://doi.org/10.37908/mkutbd.1332801
• Mandal, S., & Mandal, M. (2015). Coriander (Coriandrum sativum L.) essential oil: Chemistry and biological activity. Asian Pacific Journal of Tropical Biomedicine, 5 (6), 421-428. https://doi.org/10.1016/j.apjtb.2015.-04.001
• Nadeem, M., Anjum, F. M, Khan, M. I., Tehseen, S., El‐Ghorab, A., & Sultan J. I. (2013). Nutritional and medicinal aspects of coriander (Coriandrum sativum L.): a review. British Food Journal, 115 (5), 743-755. https://doi.org/10.1108/00070701311331526
• Özel, A., Güler İ., & Erden, K. (2009). Harran ovası koşullarında farklı ekim zamanlarının kişniş (Coriandrum sativum L.)’in verim ve bazı bitkisel özelliklerine etkisi. Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 13 (4), 41-48.
• Rout, B. (2020). Agriculture commodity crises: An international evidence for 2007-2008. SSRN. Accessed February 27, 2025. https://doi.org/10.2139/ssrn.2716912
• Sağdıç, O. (2003). Sensitivity of four pathogenic bacteria to Turkish thyme and oregano hydrosols. LWT- Food Science and Technology, 36, 467-473. https://doi.org/10.1016/S0023-6438(03)00037-9
• Sahib, N. G., Anwar, F., Gilani, A. H., Hamid, A. A., Saari, N., & Alkharfy, K.M. (2013). Coriander (Coriandrum sativum L.): a potential source of high-value components for functional foods and nutraceuticals; a review. Phytotherapy Research, 27 (10), 1439-1456. https://doi.org/10.1002/ptr.4897
• Salam, M. A., Al-Amin, M. Y., Salam, M. T., Pawar, J. S., Akhter, N., Rabaan, A. A., & Alqumber, M. A. A. (2023). Antimicrobial resistance: A growing serious threat for global public health. Healthcare, 11, 1946. https://doi.org/10.3390/healthcare11131946
• Sekar, S., & Kandavel, D. (2010). Interaction of plant growth promoting rhizobacteria (pgpr) and endophytes with medicinal plants-new avenues for phytochemicals. Journal of Phytology, 2 (7), 91-100.
• Shanjani, S. P., Mirza, M., Calagari, M., & Adams, R. P. (2010). Effects of drying and harvest season on the essential oil composition from foliage and berries of Juniperus excelsa. Industrial Crops and Products, 32, 83-87. https://doi.org/10.1016/j.indcrop.2010.03.003
• Sofowora, A., Ogunbodede, E., & Onayade, A. (2013). The role and place of medicinal plants in the strategies for disease prevention. African Journal of Traditional, Complementary and Alternative Medicines, 10 (5), 210-229. https://doi.org/10.4314/ajtcam.v10i5.2
• Tekin, F., Eryiğit, T., & Tunçturk, M. (2021). Farklı Azot ve fosfor dozlarının diyarbakır ekolojik koşullarında kişniş (Coriandrum sativum var. microcarpum DC.) bitkisinin verim ve bazı verim unsurları üzerine etkisi. Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 11 (3), 2389-2399. https://doi.org/10.21597/jist.863247
• Tunçtürk, M. (2006). Kişniş (Coriandrum sativum L.) bitkisinde farkli tohumluk miktarlarinin verim, verim özellikleri ve uçucu yağ orani üzerine etkisi. Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 20 (39), 58-62.
• Tunçtürk, R. (2011). Kişniş (Coriandrum sativum L.) Varyetelerinde değişik ekim mesafelerinin verim ve kalite üzerine etkisi. Yuzuncu Yil University Journal of Agricultural Sciences, 21 (2), 89-97.
• TURKSTAT (Turkish Statistical Institute), (2023). Crop Production Statistics, 2023. Republic of Turkey, Turkish Statistical Institute. https://data.tuik.gov.tr
• Türkmen, M., & Mert, A. (2020). Farklı azot dozlarının kişniş (Coriandrum sativum L.) yaş herba uçucu yağ bileşenleri üzerine etkisi. Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 25 (3), 309-315. https://doi.org/10.37908/mkutbd.731874
• Uzun, A., Özçelik H., & Özden, Y. Ş. (2010). Orta Karadeniz Bölgesi için geliştirilen kişniş (Coriandrum sativum L.) varyetelerinin bazı tarımsal özelliklerinin belirlenmesi, verim ve uçucu yağ oranlarının stabilite analizi. Journal of Agricultural Faculty of Gaziosmanpaşa University, 27 (1), 1-8. https://doi.org/10.13002/.V2010I1.5000012556
• Viuda-Martos, M., Ruiz-Navajas, Y., Fernández-López J., & Perez-Álvarez, J. (2008). Antibacterial activity of lemon (Citrus lemon L.), mandarin (Citrus reticulata L.), grapefruit (Citrus paradisi L.) and orange (Citrus sinensis L.) essential oils. Journal of Food Safety, 28, 567-576. https://doi.org/10.1111/j.1745-4565.2008.00-131.x
• Yılmaz, H. A. (1999). Kahramanmaraş ekolojisinde farklı ekim sıklıklarının, iki soya (Gliycine max (L.) Merill) varyeteinde, verim ve verim unsurlarına etkisi. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 23, 223-232.
• Zheljazkov, V. D., Cantrell, C. L., Astatkie, T., & Hrıstov, A. (2010). Yield, content, and composition of peppermint and spearmints as a function of harvesting time and drying. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 58, 11400-11407. https://doi.org/10.1021/jf1022077