Usûl-i Mimârî-i Osmânî'nin Telif ve Neşri: 1873 Viyana Milletlerarası Sergisi Hazırlıkları Kapsamında Osmanlı Mimarîsinin Tarifi

19.Yüzyılda düzenlenen uluslararası sergiler, sanayi, ziraat, el sanatları ve güzel sanatlar alanlarında ülkelerin üretim kapasitelerini ve kültürel birikimlerini tanıttıkları bir alandır. 1851'de Londra'da açılan ilk uluslararası sergi ile başlayan bu süreç, Batı'daki sanayileşme hamlesiyle paralel ilerlemiştir. Osmanlı Devleti de, 1851 Londra Sergisi’nden başlayarak çoğu uluslararası sergiye katılım sağlamış; özellikle 1867 Paris ve 1873 Viyana sergilerinde mimari temsiller ve kültürel unsurlarla dikkat çekmiştir. 1863’te İstanbul’da düzenlenen Sergi-i Umumî-i Osmanî ise bu etkileşimin yerel bir yansımasıdır. 1873 Viyana Sergisi kapsamında hazırlanan Usûl-i Mimarî-i Osmânî adlı eser, Osmanlı mimarisine özgü bir üslubu tanımlama çabasıyla, Osmanlı’nın mimarlık mirasını sistematik biçimde sunarak, hem dönemin uluslararası söylemlerine yanıt verme hem de mimarlık tarihine teorik açıdan bir katkı sağlama amacı taşımaktadır.

Usul-i Mimari-i Osmani; Fenn-i Mimârî-i Osmânî; tarz-ı inşâ; İbrahim Edhem Paşa; Osman Hamdi Bey; Pierre Montani; III. Ahmed Çeşmesi; 1873 Viyana Milletlerarası Sergisi Abstract: The international exhibitions held in the 19th century served as platforms where countries showcased their production capacities and cultural heritage in fields such as industry, agriculture, handicrafts, and fine arts. This process began with the first international exhibition held in London in 1851 and progressed in parallel with the industrialization movement in the West. The Ottoman Empire also participated in most of these exhibitions, starting with the 1851 London Exhibition, and stood out particularly in the 1867 Paris and 1873 Vienna exhibitions through its architectural representations and cultural elements. The Sergi-i Umumî-i Osmanî held in Istanbul in 1863 reflects a local manifestation of this international engagement. Prepared for the 1873 Vienna Exhibition, the work titled Usûl-i Mimarî-i Osmânî aimed to define a unique Ottoman architectural style. By systematically presenting the architectural heritage of the Ottoman Empire, the work sought to both respond to the dominant international architectural discourse of the period and provide a theoretical contribution to the history of architecture.