Türk Devletleri Teşkilatında Sınır Ötesi Ödemelerde Olası Merkez Bankası Dijital Para Kullanımı

Öz

Bu çalışmada Türk Devletleri Teşkilatı’na üye devletlerin birbirleri arasında gerçekleştirecekleri sınır ötesi ödemelerde kullanabilecekleri olası bir merkez bankası dijital parası fikri ele alınmaktadır. Devletlerin özellikle ödemeler ekosisteminde karşılaşılan sorunları aşmaya çabası olarak öne çıkan çeşitli iş birlik girişimleri; teknolojik yenilikler ve dijital paranın sunduğu çeşitli avantajları elde etme ve dezavantajları gidermenin bir yolu olmasının yanı sıra öngörülen geleceğin bir parçası olma arzusunun da bir ifadesidir. Bu kapsamda çalışmanın konusunu, Türk Devletleri Teşkilatı kapsamında yer alan her ülkenin, kendi para sahasında kaldığı varsayımı ile merkez bankaları tarafından ihraç edilecek olası merkez bankası dijital paralarının (CBDC) sınır ötesi ödemelerde kullanımı oluşturmaktadır. Dünya üzerinde çalışılan sınır ötesi CDBC projelerinden “Icebreaker” ve “mbridge” projeleri çok taraflı kullanım açısından Türk Devletleri Teşkilatı’nın yapısına uygunluğu diğer projelere göre öne çıkmaktadır. Dolayısıyla bu çalışmayla “Icebreaker” ve “mbridge” projelerinin temel özelliklerinden yola çıkılarak geleceğe yönelik Türk Devletleri Teşkilatı kapsamında geliştirilebilecek olası CBDC’ye yönelik bir öneride bulunulmaktadır. Çalışma sonucunda Türk Devletleri Teşkilatı kapsamında sınır ötesi ödemelerde ulusal paralar ile birlikte kullanılabilecek bir “toptan CBDC” kullanımının daha rasyonel ve uygulanabilir olacağı ortaya konulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türk Devletleri Teşkilatı
• Merkez Bankası Dijital Parası (CDBC)
• Sınır Ötesi Ödeme
• Icebreaker
• mbridge

Possible Use of Central Bank Digital Money in Cross-Border Payments in the Organisation of Turkic States

Öz

This study examines the idea of a possible central bank digital currency that member states of the Organization of Turkic States could use for cross-border payments between each other. The various cooperative initiatives of states, which stand out as an effort to overcome the problems encountered especially in the payments ecosystem, are not only a way to obtain the various advantages and overcome the disadvantages offered by technological innovations and digital money, but also an expression of the desire to be a part of the envisioned future. In this context, the subject of this study is the use of possible central bank digital currencies (CBDCs) to be issued by the central banks of each country within the Organization of Turkic States in cross-border payments, assuming that each country remains in its own currency area. “Icebreaker” and ‘mbridge’ projects, which are among the cross-border CBDC projects studied in the world, stand out compared to other projects in terms of multilateral use and their suitability to the structure of the Organization of Turkic States. Therefore, this study makes a proposal for a possible CBDC that can be developed within the scope of the Organization of Turkic States for the future based on the basic features of “Icebreaker” and “mbridge” projects. As a result of the study, it is revealed that the use of a “wholesale CBDC” that can be used together with national currencies in cross-border payments within the Organization of Turkic States will be more rational and feasible.

Anahtar Kelimeler

• Organisation of Turkic States
• Central Bank Digital Currency (CDBC)
• Cross-Border Payment
• Icebreaker
• mbridge

Kaynakça

1. Adrian, Tobias, Mancini-Griffoli, Tommaso, “The Rise of Digital Money”, FinTech Notes, IMF, (2019).
2. Aslan, Murat, “Türk Konseyi: Fırsatlar ve Algılar”, SETA Perspektif, 321, (2021), s. 1-5.
3. BISIH, “Project Icebreaker Breaking new paths in crossborder retail CBDC payments”, (2023).
4. BISIH, “Project mBridge Update Experimenting with a multi-CBDC platform for cross-border payments”, Report, (2023).
5. BISIH, “Project mBridge: Connecting economies through CBDC”, (2022).
6. BISIH,“Lessons learnt on CBDCs Report submitted to the G20 Finance Ministers and Central Bank Governors”, Report, (2023).
7. Boar, Codruta, Stijn Claessens, Anneke Kosse, Ross Leckow, Tara Rice , “Interoperability between payment systems across borders”, BIS Bulletin, (2021).
8. CPMI Secretariat, “Options for access to and interoperability of CBDCs for cross-border payments”, Report, (2022).

9. Çınar Yusuf, Uzun, Yılmaz Ulvi, “Köklü Geçmişten Güçlü Geleceğe Türk Devletleri Teşkilatı: Küresel Ekonomik-Siyasal Potansiyeli ve Teşkilatın Geleceğine Dair Öngörüler”, Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(ÖS), (2023), s. 141-156.
10. Deniş, Halil Emre; Demircioğlu, Fatih, “Türk Dünyası Ortak Kripto Para Vizyonu: TDCoin”, MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12/(2), (2023), s. 786-796.
11. Dong, He, Karl F Habermeier, Mr. Ross B Leckow, V. Haksar, Yasmin Almeida, Mikari Kashima, Nadim Kyriakos-Saad, Hiroko Oura, Tahsin Saadi Sedik , Natalia Stetsenko, Concepcion Verdugo-Yepes “Virtual Currencies and Beyond: Initial Considerations”, IMF Staff, (2016).
12. ERCNET, Report on Turkic Economies 2023: Digital Trade and Investment, Turkic Academy, Kazakhstan 2023.
13. Gasimli, Vusal, “Introduction”, Turkic States Economy, ed. Vusal Gasimli, Nobel Akademik Yayın, Ankara 2023.
14. Günal, Mehmet, “Dijital Finans, Dijital Para ve Yeni Parasal Düzen: Covid-19 Sonrası Hızlanan Dönüşüm ve Geleceğe Bakış”, COVID-19: Küresel Salgının Siyasi, Sosyal ve Ekonomik Yansımaları, ed. Konuralp Koçak, TASAV, Ankara 2019.
15. Huseyn, Ramil, “Institutional Basic For Economic Cooperation in The Turkic States and Turkic World Vision-2040”, Turkıc States Economy, ed. Vusal Gasimli, Nobel Akademik Yayın, Ankara 2023.
16. Huseynov, Rashad, “The Factors Affectıng Turkıc States’ Multilateral Trade Flow: A Gravity Model Approach”, Turkıc States Economy, ed. Vusal Gasimli, Nobel Akademik Yayın, Ankara 2023.
17. International Monetary Fund (IMF), “Central Bank Digital Currency: Progress and Further Considerations", Policy Papers, (2024).
18. Kocatepe, Ömer Faruk, Türk Devletleri Teşkilatı Politik ve Askerî İş Birliği, Nobel Yayınevi, Ankara 2022.