The Final Journeys Of Kâmrân Mîrzâ And Salîma Arghun

Öz

Babur Shah, the founder of the Mughal dynasty, appointed his eldest son Humāyūn as heir just before he died in 1530. Humāyūn soon entered a struggle for the throne with his brothers. His most potent rival was the eldest one, Kāmrān. After a long and arduous conflict, Humāyūn eliminated and blinded him in the 1550s. Subsequently, Kāmrān gave up the struggle and went to the Holy Lands with the intention of pilgrimage, where he evetually died. History books covering this period indicate that he went on pilgrimage in 1554, accompanied by his wife Māh Chuchak, and she is said to have died in 1557 or 1558, after Kāmrān’s death. However, two archival records from the Ottoman Archives of the Turkish State Archives necessitate a revision of this account. This study reveals that Kāmrān’s wife, who travelled to the Hejaz, was actually named Salīma and died before her husband in 1555. Additionally, it is confirmed that Kāmrān received permission from the Ottoman Empire to perform hajj in 1556. Furthermore, this study offers an intimate exploration of Salīma’s life in Mecca, delving into her social network and personal wealth, while also examining her private tastes and the circumstances surrounding her death.

Anahtar Kelimeler

• Mughals
• Kamran Mirza
• Salima Arghun
• Haramayn
• women studies
• tereke

Kâmrân Mîrzâ ve Selîme Argun'un Son Yolculukları

Öz

Babürlü hanedanının kurucusu olan Babür Şah, 1530 yılındaki vefatından hemen önce en büyük oğlu Hümâyûn’u veliaht tayin etmiştir. Tahta oturan yeni şah kısa bir süre sonra kardeşleriyle taht mücadelesinin içine düşmüş, uzun ve zorlu bir mücadelenin ardından 1550’li yıllarda en güçlü rakibi ve en büyük kardeşi olan Kâmrân’ı yakalayarak kör etmiştir. Bu sebeple taht kavgasından çekilmek zorunda kalan Kâmrân hac vesilesiyle kutsal topraklara giderek burada hayatını kaybetmiştir. Bu dönemi ele alan kronikler, hacca eşi Mâh Çiçek’le birlikte 1554’te gittiğini ve eşinin kendisinden sonra 1557 veya 1558’de hayatını kaybettiğini belirtmektedir. Fakat Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Osmanlı Arşivi’ndeki belgeler bu bilgileri değiştirmektedir. Bu çalışmada mezkur kayıtlar ışığında Kâmrân’ın Hicaz’a giden eşinin adının Mâh Çiçek değil Selîme olduğu ve kendisinden önce, 1555 yılında vefat ettiği; Kâmrân’ın ise 1556 yılında Osmanlı Devleti’nden hac için izin aldığı ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca bir sultan olarak Selîme Hatun’un Mekke’de kurduğu hayat, şahsî serveti, tercihleri, sosyal bağlantıları ve ölüm nedeni incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Babürlüler
• Kamran Mirza
• Selime Argun
• Haremeyn
• kadın çalışmaları
• tereke

Kaynakça

1. A Critical Edition of Diwan-e-Mirza Kamran (Persian Text) with Introduction and Notes, prep. Shabistan Baqa, (Unpublished PhD Dissertation), Aligarh Muslim University, Aligarh 2005.
2. Abd al-Rahmān Jāmī, Chihil Kalima, prep. Muhammad Isa Waley, Turath Publishing, United Kingdom 2014.
3. Abdurrahman Jami, Yusuf and Zulaikha: An Allegorical Romance, prep. David Pendlebury, Katchaloo Publishing, 1980.
4. Abu’l Fazl, The Akbar Nāmā, II, prep. H. Beveridge, The Asiatic Society, Calcutta 2000.
5. Alparslan, Ali-Kemal Eraslan, “Kâmrân Mîrzâ’nın Dîvânı I”, Journal of Turkish Language and Literature, 23, (1981), pp. 37-163.
6. Alparslan, Ali-Kemal Eraslan, “Kâmrân Mîrzâ’nın Dîvânı II”, Journal of Turkish Language and Literature, 26, (1993), pp. 11-78.
7. Barkan, Ö., “Edirne Askerî Kassmı’na Âit Tereke Defterleri (1545-1659)”, Belgeler, III/5-6, (1966), pp. 1-479.
8. Bavik, Zahide Berrin, Muhyî-i Gulşenî’nin Hüsn ü Dil’i ve İncelenmesi (Unpublished Master’s Thesis), Istanbul University, İstanbul 2009.

9. Bernardini, Michele, “Helālī Astarābādī Jagatāʾī”, Encyclopædia Iranica, XII/2, (2003), pp. 152-154.
10. Berthels, E., “Muhyi’l-Dīn Lārī”, Encyclopedia of Islam (New Edition), VII, (1993), pp. 478.
11. Beveridge, H., “Kāmrān Mīrzā”, Encyclopedia of Islam (New Edition), IV, (1997), pp. 523.
12. Birinci, Sevim, “Hilâlî-i Çağatâyî’nin Şâh u Dervîş Mesnevisi”, Humanities Sciences, II/3, (2007), pp. 205-216.
13. Bruijn, J. T. P.-Barbara Flemming, “Yūsuf and Zuleykhā”, Encyclopedia of Islam (New Edition), XI, (2002), pp. 360-362.
14. Çelik, Büşra-Banu Güzelderen, “Çağatay Sahasında Türkçe Şiirleri Bilinmeyen Bir Şair: Hilâlî-i Çağatâyî ve Bahr-ı Tavîl’i”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 49, (2020), pp. 137-148.
15. Dīwān-i Mīrzā Kāmrān (Fārsī), prep. Muhammad Mahfūz al-Haqq, Anjuman Taraqqi Urdu, Azamgarh 1929.
16. Ersoy, Osman, “Kâğıt”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, XXIV, (2001), pp. 163-166.
17. Erünsal, İsmail E., “Osmanlılarda Kadınlar Ne Okuyordu (XVI-XVII. Asırlar)”, Osmanlı Kültür Tarihinin Bilinmeyenleri, ed. İsmail E. Erünsal, Timaş, İstanbul 2019, pp. 69-96.
18. Fahd, T., “Khawāss al-Kurʾān”, Encyclopedia of Islam (New Edition), IV, (1997), pp. 1133-1134.
19. Farooqi, N. R., “An Overview of Ottoman Archival Documents and Their Relevance for Medieval Indian History”, The Medieval History Journal, XX/1, (2017), pp. 192-229.
20. Gökyay, Orhan Şaik, “Cönk”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, VIII, (1993), pp. 73-75.
21. Gul-badan Begam, The History of Humāyūn (Humāyūn-nāma), prep. Annette S. Beveridge, The Royal Asiatic Society, London 1902. Gulmurzayevna, Allambergenova Nodira-Salayev Ravnak Fayzullayevich, “Babur Traditions in the Diwan of Kamran Mirza”, International Journal of Scientific and Research Publications, XI/5, (2021), pp. 806-809.
22. Haider, Najaf, “Mughals and Mahmudis: The Incorporation of Gujarat into the Imperial Monetary System”, Proceedings of the Indian History Congress, Aligarh, 2000, pp. 847-848.
23. Harrison, J. B.-P. Hardy, “Bâbur”. Encyclopedia of Islam (New Edition), I, (1986), pp. 847-848.
24. Husain, Zakir, “A Unique Farman of Mirza Kamran and its Historical Significance”, Proceedings of the Indian History Congress, Aligarh, 2000, pp. 220-224.
25. İlhan, Mehmet Mehdi, “The Ottoman Archives and Their Importance for Historical Studies: With Special Reference to Arab Provinces”, Belleten, LV/213 (Ankara 1991), pp. 415-472.
26. Işık, Emin, “Enʿâm Sûresi”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, XI, (1995), pp. 169-170.
27. Karaismailoğlu, Adnan, “Muhyî-yi Lârî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, XXXI, (2020), pp. 81.
28. Khan, Iqtidar Alam, Mirza Kamran: a Biographical Study, Asia Publishing House, Bombay 1964.
29. Lingwood, Chad G., “Jāmī’s Salāmān va Absāl: Political Statements and Mystical Advice Addressed to the Āq Qoyūnlū Court of Sultān Ya‘qūb (d. 896/1490)”, Iranian Studies, XLIV/2, (2011), pp. 175-191.
30. Massé, H., “Fāl-nāma”, Encyclopedia of Islam (New Edition), II, (1991), pp. 760-761.
31. Molla Câmî, Âriflerin Tesbihi, prep. Hicabi Kırlangıç, VakıfBank Kültür Yayınları, İstanbul 2021.
32. Nizami, The Story of Layla and Majnun, prep. R. Gelpke, Bruno Cassirer, London 1966.
33. Nuhoğlu, Güller, “Fettâhî-i Nîşâbûrî ve Hüsn ü Dil Tercümesi”, Şarkiyat Mecmuası, XVII, (2011), pp. 65-83.
34. Pamuk, Şevket, A Monetary History of the Ottoman Empire, Cambridge University Press, 2000.