Constitutional Legitimacy Limits In The Leasing Of Uncultivated Agricultural Lands

Öz

Agricultural land are not merely immovable properties with economic value but also strategic natural resources in terms of food security, rural development, and sustainable agricultural production. Therefore, in modern legal systems, agricultural land are regarded not only as subjects of individual ownership but also as areas that must be protected within the framework of public interest. In Türkiye, Article 8/K of the Law No. 5403 on Soil Protection and Land Use introduced a system enabling the administrative leasing of agricultural lands that remain uncultivated for two consecutive years. The Regulation on the Leasing of Uncultivated Agricultural Lands for Agricultural Purposes, which entered into force on 22 August 2024, established the procedural framework of this system. This study examines the administrative leasing model of uncultivated agricultural lands within the framework of constitutional property rights, the principle of proportionality, the rule of law, and the concept of public interest. The research is based on normative legal analysis and document review methods. Constitutional provisions, relevant legislation, decisions of the Constitutional Court of Türkiye, judgments of the European Court of Human Rights, and doctrinal opinions were evaluated together.

Anahtar Kelimeler

• Property rights
• agricultural lands
• public interest
• proportionality principle
• constitutional review

İşlenmeyen Tarım Arazisinin Kiralanmasında Hukuki Meşruiyet Sınırları

Öz

Tarım arazisi, yalnızca ekonomik değer taşıyan taşınmazlar değil, aynı zamanda gıda arz güvenliği, kırsal kalkınma ve sürdürülebilir üretim bakımından stratejik öneme sahip doğal kaynaktır. Bu nedenle modern hukuk sistemlerinde tarım arazisi, bireysel mülkiyet konusu olmanın ötesinde kamu yararı kapsamında korunması gereken alanlar arasında değerlendirilmektedir. Türkiye’de 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun 8/K maddesiyle, üst üste iki yıl işlenmeyen tarım arazisinin idari yöntemle kiraya verilmesine imkân tanınmış, 22 Ağustos 2024 tarihinde yürürlüğe giren “İşlenmeyen Tarım Arazilerinin Tarımsal Amaçlı Kiraya Verilmesine İlişkin Yönetmelik” ile uygulama esasları belirlenmiştir. Bu çalışmada, işlenmeyen tarım arazisinin idari yöntemle kiraya verilmesine ilişkin model, anayasal mülkiyet hakkı, ölçülülük ilkesi, hukuk devleti ilkesi ve kamu yararı yaklaşımı çerçevesinde incelenmiştir. Araştırmada normatif hukuk yöntemi ve doküman incelemesi tekniği kullanılmış olup anayasal düzenlemeler, ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi kararları, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatları ve doktrindeki görüşler birlikte değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Mülkiyet hakkı
• tarım arazisi
• kamu yararı
• ölçülülük ilkesi
• anayasal denetim

Kaynakça

1. Akipek, J., Akıntürk, T., Ateş, D. (2018), Eşya Hukuku. 9. Baskı. İstanbul Beta yayınları.
2. Anonim (1982), Türkiye Cumhuriyeti Anayasası.
3. Anonim (2005), Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, Kanun No. 5403.
4. Anonim (2016a), Anayasa Mahkemesi Kararı (1 Haziran 2016 tarihli ve B. No: 2013/865).
5. Anonim (2016b), Anayasa Mahkemesi Kararı. (29 Eylül 2016 tarihli B. No: 2014/6241).
6. Anonim (2017), Anayasa Mahkemesi Kararı (2 Şubat 2017 tarih ve B. No: 2014/1546).
7. Anonim (2018), Anayasa Mahkemesi Kararı (15 Kasım 2018 tarihli ve B. No: 2015/947).
8. Anonim (2022), Anayasa Mahkemesi Kararı (10 Şubat 2022 tarihli ve B. No: 2018/1567).

9. Anonim (2024), İşlenmeyen Tarım Arazisinin Tarımsal Amaçlı Kiraya Verilmesine İlişkin Yönetmelik. Resmî Gazete (Sayı: 32640).
10. Anonim (2026), T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. Tarımsal İzleme ve Bilgi Sistemi (TARBİL) Projesi. https://www.tarimorman.gov.tr/
11. Egeli, H. (2022), “Türk anayasa hukukunda mülkiyet hakkının kullanımının durdurulması”, Liberal Düşünce Dergisi, 105, ss. 223-236.
12. Erdoğan, M. (2019), Anayasa hukuku (12. bs.). Orion Kitabevi.
13. European Court of Human Rights. (1982), Sporrong and Lönnroth v. Sweden (Applications Nos. 7151/75 & 7152/75, Judgment of 23 September 1982). European Court of Human Rights.
14. Gözler, K. (2021). Anayasa hukukunun genel teorisi (Cilt 2), Ekin Yayınları.
15. Harris, D., O’Boyle, M., Bates, E., Buckley, C. (2018), Law of the European Convention on Human Rights (4th ed.). Oxford University Press.
16. Kurugöllü, S., Ünel, F. B. (2021), “Ekonomik katkısı olmayan tarım arazilerinin araştırılması ve değerlendirilmesi”, Türkiye Arazi Yönetimi Dergisi, 3(2), ss. 58-65.
17. Özbudun, E. (2020). Türk anayasa hukuku (20. bs.). Yetkin Yayınları.
18. Sezer, Y., Bilgin, H. (2008), “Danıştay kararlarında idari başvurular”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 57(4), ss. 337-366.
19. Şimşek, S. (2012), “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarına göre mülkiyet hakkının korunması açısından devletlerin pozitif yükümlülükleri”, Sayıştay Dergisi, 84, ss. 1-24. https://izlik.org/JA23RJ33TL
20. Tombaloğlu, N. (2014), “Anayasa Mahkemesi kararlarında kamu yararı kavramı”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 5(1), ss. 353-388.
21. Türker, M., Berk, A., Öztürk, H. (2022), “Sürdürülebilir gıda arz güvenliği”, 4th International Sustainable Development Congress Proceedings, 477-486.
22. Yılmazoğlu, Y. E. (2023), “Somut norm denetimine başvuru ile uyuşmazlığın çözümünde milletlerarası antlaşma kuralının esas alınması yöntemlerinin karşılaştırılması”, Anayasa Yargısı, 39(2), ss. 263-309.