Türkiye’de 1995-2026 Yılları Arasında Nevruz’un Filatelik Temsili: UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Yaklaşımı Bağlamında Bir İnceleme

Öz

Araştırmanın amacı, Türkiye’de 1995-2026 yılları arasında yayımlanan Nevruz temalı filatelik materyalleri UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi bağlamında inceleyerek Nevruz’un hangi öğeler ve simgesel unsurlar aracılığıyla temsil edildiğini ortaya koymaktır. Çalışma, filatelik materyallerin somut olmayan kültürel mirasın belgelenmesi, görünür kılınması ve kültürel belleğin aktarımındaki rolünü göstermesi bakımından önem taşımaktadır. Nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde doküman analizi yöntemiyle yürütülen çalışma kapsamında, 1995-2026 yılları arasında yayımlanan 13 resmî filatelik materyal betimsel analiz tekniğiyle değerlendirilmiştir. Bulgular, Nevruz’un filatelik tasarımlarda ateş kültü, ateşten atlama, geleneksel kıyafetler, halk oyunları, doğa, güneş ve bereket gibi sembolik unsurlar aracılığıyla temsil edildiğini, görsel dilin ise geleneksel illüstratif anlatımdan çağdaş dijital tasarım anlayışına doğru bir değişim gösterdiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, filatelik materyallerin UNESCO’nun somut olmayan kültürel mirasın korunması, görünürlüğünün artırılması, farkındalık oluşturulması ve kuşaklar arası aktarımının desteklenmesine yönelik amaçlarıyla büyük ölçüde örtüştüğü belirlenmiştir. Gelecek çalışmalarda, farklı ülkelerde yayımlanan Nevruz temalı materyallerin karşılaştırmalı olarak incelenmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Somut Olmayan Kültürel Miras
• Filateli
• Nevruz
• Görsel İletişim

The Philatelic Representation of Nowruz in Türkiye, 1995-2026: An Analysis in the Context of UNESCO’s Intangible Cultural Heritage Approach

Öz

The aim of this study is to examine philatelic materials featuring Nowruz issued in Türkiye between 1995 and 2026 within the framework of the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, and to identify the elements and symbolic motifs through which Nowruz has been represented. The study is significant in demonstrating the role of philatelic materials in documenting and enhancing the visibility of intangible cultural heritage, as well as in transmitting cultural memory. Adopting a qualitative research approach, the study employs document analysis and evaluates 13 official philatelic items issued between 1995 and 2026 through descriptive analysis. The findings indicate that Nowruz is represented in philatelic designs through elements such as fire rituals, jumping over fire, traditional clothing, folk dances, nature, the sun, and symbols of fertility and abundance. The visual language employed in these materials has also evolved from traditional forms of illustration toward contemporary digital design. Overall, the findings demonstrate that philatelic materials largely correspond with UNESCO’s principles of safeguarding, visibility, awareness-raising, and intergenerational transmission. Future studies may comparatively examine Nowruz-themed philatelic materials from different countries in order to explore similarities and differences in the representation of this shared intangible cultural heritage.

Anahtar Kelimeler

• Intangible Cultural Heritage
• Philately
• Nowruz
• Visual Communication

Kaynakça

1. Assmann, J. (2015), Kültürel Bellek: Eski Yüksek Kültürlerde Yazı, Hatırlama ve Politik Kimlik (Çev. A. Tekin), Ayrıntı Yayınları, 2. Baskı.
2. Bayat, F. (2008), “Sosyo-Kültürel ve Sosyo-Ekonomik Bağlamda Yengi Kün (Nevruz): Mitolojik Olgudan Mitolojik Kurguya”, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), ss.139-148. https://izlik.org/JA72BZ34ZC
3. Bowen, G. A. (2009), “Document Analysis As a Qualitative Research Method”, Qualitative Research Journal, 9(2), ss.27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
4. Büyükokutan Töret, A., Söğüt, Z. (2025), “Seyyid Sultan Şücaaddin Veli Ocağı’nda Sultan Nevruz Cemi”, Türk Folklor Araştırmaları Derneği Dergisi, 371, ss.38-74. https://doi.org/10.61620/tfa.64
5. Cengiz, D. (2021), “Nevruz’un Mitolojik ve Tarihi Kaynakları: Türkiye ve Azerbaycan’da Melo-Poetik Hususiyetleri”, Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 5(3), ss.885-910. https://izlik.org/JA74GA62SY
6. Eroğlu, H. (2005), “Bozkır Geleneği ve Nevruz”, Bilge, 44, ss. 4-9.
7. Gelengül Ekimci, B., Küçükatalay, E. (2023), “Osmanlı Posta Teşkilatı Yapılarının Kültürel Miras Değerleri Bağlamında İncelenmesi”, TÜBA-KED, 27, ss.149-178. https://doi.org/10.22520/tubaked.1026803
8. Güleç, S., Yalçın, A. (2025), “Kültürel Mirasın Aktarılmasında Yerel Kültürel Unsurların Rolü”, İzmir Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), ss.44-58. https://doi.org/10.47899/ijss.1573894

9. Hall, S. (2017), Temsil: Kültürel Temsiller ve Anlamlandırma Uygulamaları, (Çev. İ. Dündar), Pinhan Yayıncılık, 1. Baskı.
10. Karaibrahimoğlu, S. (2023), “Erken Cumhuriyet Dönemi Posta Pullarındaki Kentsel ve Mimari İmgelerin Devlet İdeolojisi Bağlamında Göstergebilimsel Çözümlenmesi”, TÜBA-KED, 27, ss.179-202. https://doi.org/10.22520/tubaked.956900
11. Keskin, H., Girgin, G. (2021), “UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras İnsanlığın Temsili Listesi Gruplandırılması ve Türk Mutfak Kültürü”, Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 9, ss.214-231. https://doi.org/10.21325/jotags.2021.951
12. Oğuz, Ö. M., Gürçayır Teke, S., Ölçer Özünel, E. (Ed.) (2013), Somut Olmayan Kültürel Mirasın Geleceği: Türkiye Deneyimi, UNESCO Türkiye Millî Komisyonu.
13. PTT 185. Yıl (t.y.), Ürün Galerisi. https://www.ptt.gov.tr/galeri Erişim Tarihi: 06.06.2026
14. Pul Emisyon Tanıtım Kartları. (2026), Pul Emisyon Tanıtım Kâğıtları ve Özel Gün, Özel Tarih Damgalı Zarflar, Değerli Kâğıtlar Daire Başkanlığı.
15. Pulhane (1995), Nevruz–Yenigün. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k199503.html Erişim Tarihi: 08.06.2026
16. Pulhane (1996), Nevruz–Yenigün. https://www.pulhane.com/OzelGunZarfiSayfalari/oz199602.html Erişim Tarihi: 08.06.2026
17. Pulhane (1997), Nevruz–Yenigün. https://www.pulhane.com/OzelGunZarfiSayfalari/oz199702.html Erişim Tarihi: 08.06.2026
18. Pulhane (1998), Nevruz–Yenigün. https://www.pulhane.com/OzelGunZarfiSayfalari/oz199802.html Erişim Tarihi: 08.06.2026
19. Pulhane (1999a), Nevruz–Yenigün. https://www.pulhane.com/OzelGunDamgaSayfalari/ot199901.html Erişim Tarihi: 08.06.2026
20. Pulhane (1999b), Nevruz–Yenigün. https://www.pulhane.com/PulBaskiliPKS/pbpk199901.html Erişim Tarihi: 08.06.2026
21. Pulhane (2000), Nevruz–Yenigün. https://www.pulhane.com/OzelGunZarfiSayfalari/oz200001.html Erişim Tarihi: 09.06.2026
22. Pulhane (2001), Nevruz–Yenigün. https://www.pulhane.com/OzelGunZarfiSayfalari/oz200101.html Erişim Tarihi: 09.06.2026
23. Pulhane (2002), Sultan Nevruz. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k200202.html Erişim Tarihi: 09.06.2026
24. UNESCO Türkiye Millî Komisyonu Genel Sekreterliği (Ed.) (2022), UNESCO Türkiye Millî Komisyonu 2020-2021 Faaliyet Raporları, Grafik-Ofset Matbaacılık Reklamcılık Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
25. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization [UNESCO] (2011), 2003 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, United Nations Cultural Organization.
26. Yel, Ç. (2024), “Mutfak ve Kimlik: Unesco Somut Olmayan Kültürel Miras”, Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 12(3), ss.2049-2063. https://doi.org/10.21325/jotags.2024.1475
27. Yıldırım, A., Şimşek, H. (2011), Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, Seçkin Yayıncılık, 8. Baskı.