Predictors of Self-Efficacy: Value Orientations and Irrational Beliefs

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 1, 53 - 74, 29.05.2025

Hilal İnci , Betül Düşünceli

Öz

This study examines the value orientations and irrational beliefs that affect individuals' self-efficacy levels. The study was conducted with 367 adult participants, 264 women and 103 men aged 18 and above. Based on the relational model, this study used the General Self-Efficacy Scale, Irrational Beliefs Scale and Portrait Values Questionnaire as data collection tools. The analysis revealed that value orientations and irrational beliefs accounted for 31% of the variance in self-efficacy levels. Self-direction, stimulation, and universalism were found to be significant positive predictors of self-efficacy, whereas irrational beliefs emerged as significant negative predictors.

Anahtar Kelimeler

Irrational beliefs , Value , Self-efficacy

Kaynakça

• Akça, F. & Günçavdı Alabay, G. (2023). Investigation of the relations between personal values and self-efficacy perceptions of adolescents. International Journal of Education and Literacy Studies, 11(1), 103-111. DOI: 10.7575/aiac.ijels.v.11n.1p.103
• Alçay, A. (2015). Ergenlerin öz-yeterlikleri ile mantık dışı inanışları arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. İzmir
• Aypay, A. (2010). Genel öz yeterlik ölçeği'nin (GÖYÖ) Türkçe'ye uyarlama çalışması. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(2), 113-132. https://dergipark.org.tr/tr/pub/inuefd/issue/8702/108659 adresinden 08.10.2024 tarihinde alınmıştır.
• Balota, E. (2020). Ergenlerde öznel iyi oluşun yordayıcıları olarak, anne baba tutumları, benlik saygısı ve özyeterlik arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). YÖK Tez Merkezi veri tabanından erişildi (Tez No: 648595).
• Bandura, A. (1982). Self-efficacy mechanism in human agency. American Psychologist, 37(2), 122–147. DOI: 10.1037/0003-066X.37.2.122
• Bandura, A. (1991). Social cognitive theory of self-regulation. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 248–287. DOI: 10.1016/0749-5978(91)90022-L
• Bandura, A. (Ed.) (1995). Self-efficacy in changing societies. Cambridge University Press.
• Bandura, A.& Cervone, D. (1986). Differential engagement of self-reactive influences in cognitive motivation. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 38(1), 92–113. DOI: 10.1016/0749-5978(86)90028-2
• Bandura, A. & Locke, E. A. (2003). Negative self-efficacy and goal effects revisited. Journal of Applied Psychology, 88(1), 87–99. DOI: 10.1037/0021-9010.88.1.87
• Bardi, A. & Schwartz, S. H. (2003). Values and behavior: Strength and structure of relations. Personality and Social Psychology Bulletin, 29(10), 1207–1220. DOI: 10.1177/0146167203254602
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö.E., Karadeniz, Ş.&Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri. (13. Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
• Cervone, D. (2000). Thinking about self-efficacy. Behavior Modification, 24(1), 30–56. DOI: 10.1177/0145445500241002
• Chrysidis, S., Turner M.J. & Wood A. G. (2020). The effects of REBT on irrational beliefs, self-determined motivation and self-efficacy in American Football. Journal of Sports Sciences, 38(19), 2215-2224. DOI: 10.1080/02640414.2020.1776924
• Çelik, Ç.B. & Odacı, H. (2015). Akademik erteleme davranışının bazı kişisel ve psikolojik değişkenlere göre açıklanması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30(3), 31-47. http://www.efdergi.hacettepe.edu.tr/yonetim/icerik/makaleler/662-published.pdf adresinden 01.02.2025 tarihinde alınmıştır.
• Datu, J. A. D., Wong, G. S. P. & Rubie-Davies, C. (2021). Can kindness promote media literacy skills, self-esteem, and social self-efficacy among selected female secondary school students? An intervention study. Computers and Education, 161. DOI: 10.1016/j.compedu.2020.104062
• Demirutku, K.&Sümer N. (2010). Temel değerlerin ölçümü: portre değerler anketinin Türkçe uyarlaması. Türk Psikoloji Yazıları, 13(25), 17-25. https://www.acarindex.com/pdfler/acarindex-31f059b7-c84f.pdf adresinden 23.11.2024 tarihinde alınmıştır.
• DiGiuseppe, R. A., Doyle, K. A., Dryden, W. & Backx, W. (2023). Rasyonel duygucu davranışçı terapi uygulayıcısının bir kılavuzu. (M. Artıran, Ed. & Trans.). Nobel Publishing. (Original work published 2014).
• Ellis, A. (1975, Ağustos). The biological basis of human irrationality. 83. Annual Meeting of the American Psychological Association, Chicago.
• Emül, B. (2021). Psikolojik danışman adaylarının özyeterlik düzeylerinin ve kişilik özelliklerinin temel psikolojik danışma becerilerine ilişkin yeterlik düzeyi ile arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. İzmir
• Er, H. (2013). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının değer algıları ile benlik saygıları arasındaki ilişki. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Kütahya
• Ergün, S. (2013). Ergenlere verilen değerler eğitiminin öz düzenleme stratejileri üzerindeki etkisinin sınanması. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Konya
• Gkontelos, A., Vaiopoulou, J. & Stamovlasis, D. (2023). Teachers’ ınnovative work behavior as a function of self-efficacy, burnout and ırrational beliefs: A structural equation model. European Journal of Investigating Health, Psychology and Education. 13, 403–418. DOI: 10.3390/ejihpe13020030
• Gökçe, N. Ö. & Dilmaç, B. (2020). Ergenlerin umutsuzluk ve psikolojik sağlamlıklarının sahip oldukları değerler açısından incelenmesi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(2), 752-763. DOI: 10.33206/mjss.557529
• Hamarta, E., Arslan, C., Saygın, Y. & Özyeşil, Z. (2009). Benlik saygısı ve akılcı olmayan inançlar bakımından üniversite öğrencilerinin stresle başa çıkma yaklaşımlarının analizi. Değerler Eğitimi Dergisi, 7(18), https://dergipark.org.tr/tr/pub/ded/issue/29182/312486
• Işıkol, K. (2019). Okul öncesi dönem çocuğu olan ebeveynlerin akılcı olmayan inançları ve ebeveynlik öz yeterlik algıları ile çocukların sosyal beceri ve problem davranışları arasındaki ilişki. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Maltepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. İstanbul
• Jerusalem, M.&Mittag, W. (1995). Self-efficacy in stressful life transitions. A. Bandura (Ed.), Self-efficacy in changing societies (ss. 177–201). Cambridge University Press. DOI: 10.1017/CBO9780511527692.008
• Jones, R.G. (1969) A factored measure of Ellis’ irrational belief system with personality and maladjustment correlates. Dissertation Abstracts International, 29(11-B), 4379- 4380.
• Kelly, G. A. (1955). The psychology of personal constructs. New York: Norton.
• Lega, L. I. & Ellis, A. (2001). Rational emotive behavior therapy (REBT) in the new millennium: a cross-cultural approach. Journal of Rational-Emotive And Cognitive Behavior Therapy, 19(4), 201–222. DOI: 10.1023/A:1012537814117
• Luszczynska, A., Gutiérrez‐Doña, B. & Schwarzer, R. (2005). General self‐efficacy in various domains of human functioning: Evidence from five countries. International Journal of Psychology, 40(2), 80–89. DOI: 10.1080/00207590444000041
• Lynn, J., Ellis, A. & David, D. (Ed.) (2010). Rational and irrational beliefs. New York: Oxford University Press.
• Mazı, K. (2022). Yetişkin bireylerde bağlanma stilleri, bilişsel esneklik ve öz yeterlilik arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. İstanbul
• Niyazibeyoğlu, T. (2022). Lise öğrencilerinde tanrı algısı, insani değerler ve öz-yeterlik: uygulamalı bir manevi danışmanlık çalışması. Türk Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi (6), 131-151. DOI: 10.56432/tmdrd.1210804
• Oral, T. & Dilmaç, B. (2015). Ortaokul öğrencilerinde insani değerlerin öz-yeterlik algılarını ve bilişsel strateji kullanımını yordama gücü. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(3), 582-592. DOI: 10.17860/efd.24205
• Öztaş, F. & Dilmaç, B. (2009). Value judgments and perceived self-efficacy of biology teacher candidates. Social Behavior and Personality An International Journal, 37(3), 329-334. DOI: 10.2224/sbp.2009.37.3.329
• Scholz, U., Dona, B.G., Sud, S. & Schwarzer, R. (2002). Is general self efficacy a universal construct? European Journal of Psychological Assessment, 18(3), 242-251. DOI: 10.1027/1015-5759.18.3.242
• Schwartz, S. H. (1992). Universals in the content and structure of values: Theoretical advances and empirical tests in 20 countries. Advances in Experimental Social Psychology, 25, 1-65. DOI: 10.1016/S0065-2601(08)60281-6
• Schwartz, S. H. (2012). An overview of the schwartz theory of basic values. Online Readings in Psychology and Culture, 2(1), 1-20. DOI: 10.9707/2307-0919.1116
• Schwartz, S. H., Melech, G., Lehmann, A., Burgess, S., Harris, M. & Owens, V. (2001). Extending the cross-cultural validity of the theory of basic human values with a different method of measurement. Journal of Cross-Cultural Psychology, 32(5), 519–542. DOI: 10.1177/0022022101032005001
• Schwartz, S. H., Sagiv, L. & Boehnke, K. (2000). Worries and values. Journal of Personality, 68(2), 309-346. DOI: 10.1111/1467-6494.00099
• Schwarzer, R. & Jerusalem, M. (1995). Generalized self-efficacy scale. In J. Weinman, S. Wright, & M. Johnston (Ed), Measures in health psychology: A user’s portfolio. Causal and control beliefs. Windsor, İngiltere: NFER-Nelson.
• Shapiro, D. H., Schwartz, C. E. & Astin, J. A. (1996). Controlling ourselves, controlling our world: Psychology’s role in understanding positive and negative consequences of seeking and gaining control. American Psychologist, 51(12), 1213-1230. DOI: 10.1037/0003-066X.51.12.1213
• Şahin, Y. (2019). Okullarda görev yapan psikolojik danışmanların öz yeterlilik düzeyleri ile bireysel değer algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. İstanbul
• Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6. Baskı.), Boston: Allyn and Bacon.
• Taşçı, E. (2021). Öğretmenlerin değer yönelimleri ile psikolojik iyi oluş düzeyleri arasındaki ilişki. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Siirt
• Tosun, F. (2014). Evli çiftlerin sahip olduğu değerler, yılmazlık ve çatışma çözme stilleri arasındaki yordayıcı ılişkiler. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Konya
• Turanlı, A (2021). Kendini sevme ve özyeterlik ile ilişki bağımlılığı arasındaki ilişkide affetmenin aracılık rolü. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. İstanbul
• Tutar, H. (2016). Sosyal Psikoloji: Kavramlar ve Kuramlar. (3. Baskı) Seçkin yayıncılık.
• Türkan, S. (2017). Öğretmenlerin değer yönelimlerinin öz-yeterlik algıları üzerine etkisi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
• Urfa, O. & Aşçı, H. (2022). The direct and ındirect effects of ırrational beliefs on perceived performance: the mediation role of emotions and automatic thoughts. Journal of Rational-Emotive And Cognitive-Behavior Therapy, 41(1), 1-22. DOI: 10.1007/s10942-022-00489-5
• Warren, J. M. & Gerler, E. R. (2013). Effects of cognitive behavioral consultation on irrational and efficacy beliefs of elementary school teachers. The Professional Counselor, 3(1), 6-15. DOI: 10.15241/jmw.3.1.6
• Yılmaz, B., Yüksel, M. M. & Müezzin, E. E. (2023). Beliren yetişkinlik döneminde akılcı olmayan inançlar, bilişsel çarpıtmalar, öz yeterlilik ve ilişki doyumunun incelenmesi. Uluslararası Beşerî Bilimler ve Eğitim Dergisi, 9(19), 1-22. DOI: 10.59304/ijhe.1266580
• Yılmaz, E., Güner, B. & Caner, N. (2022). Meslek lisesi öğrencilerinin öz-yeterliklerinin yordayıcısı olarak insani değerler. Milli Eğitim Dergisi, 51(236), 3181-3209. DOI: 10.37669/milliegitim.938186
• Yurtal Dinç, F. (1999). Üniversite öğrencilerinin akılcı olmayan inançlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi. (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Ankara