Tarımsal Faaliyetlerin TMS 41 ve TDHP Çerçevesinde Muhasebesi: Kenevir Üretim Maliyetleri Üzerine Bir Uygulama

Öz

Bu çalışmanın temel amacı, kenevir üretim faaliyetlerinde ortaya çıkan maliyet unsurlarının Türkiye Muhasebe Standardı 41 (TMS 41) kapsamında Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurulu (KGK) tarafından yayımlanan Standart Hesap Planı ile vergi mevzuatına dayalı Tekdüzen Hesap Planı (TDHP) çerçevesinde nasıl muhasebeleştirildiğini karşılaştırmalı olarak incelemek ve iki yaklaşım arasındaki muhasebe kayıt farklılıklarını ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda çalışma, Amasya ili Gümüşhacıköy ilçesinde faaliyet gösteren üreticilerden elde edilen gerçek maliyet verilerine dayalı örnek olay yöntemi ile yürütülmüştür. Analiz sonuçları, TMS 41’in canlı varlıkların ve tarımsal ürünlerin ölçümünde gerçeğe uygun değer yaklaşımını esas alması nedeniyle, TDHP’nin tarihî maliyet temelli yapısından önemli ölçüde ayrıldığını göstermektedir. TMS 41’e göre hasat anında belirlenen gerçeğe uygun değer farkları "Tarımsal Faaliyetlerde Değerleme Artışları" hesabında gelir olarak raporlanırken, TDHP’de bu tür değerleme farkları muhasebe kayıtlarına yansıtılmamaktadır. Ayrıca TMS 41’de üretim sürecindeki maliyetler "170 Tarla Bitkileri" hesabında izlenirken, TDHP’de aynı süreç "151 Yarı Mamuller – Üretim" hesabı üzerinden takip edilmekte; bu durum hesap planı düzeyinde de yapısal bir farklılık ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, iki muhasebe sisteminin hem maliyetin ölçümü hem de finansal tablo sunumu bakımından farklı sonuçlara yol açtığını; TMS 41’in işletmenin faaliyet performansını değer esaslı, TDHP’nin ise vergi odaklı bir yaklaşımla sunduğunu göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, tarımsal faaliyetlerin muhasebeleştirilmesine ilişkin literatüre katkı yapmakta ve uygulayıcılar için her iki yöntemin pratik etkilerini somut biçimde ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tarımsal İşletmeler
• Türkiye Muhasebe Standartları 41
• Tek Düzen Hesap Planı
• Kenever Üretim Faaliyeti

Accounting for Agricultural Activities within the Framework of TMS 41 and TDHP: An Application on Hemp Production Costs

Öz

The main objective of this study is to comparatively examine how cost elements arising from hemp production activities are accounted for under the Standard Chart of Accounts published by the Public Oversight, Accounting and Auditing Standards Board (KGK) within the scope of Turkish Accounting Standard 41 (TAS 41) and the Uniform Chart of Accounts (TDHP) based on tax legislation, and to reveal the accounting record differences between the two approaches. To this end, the study was conducted using a case study method based on actual cost data obtained from producers operating in Gümüşhacıköy district of Amasya province. The analys is results show that TAS 41 differs significantly from the historical cost-based structure of the TDHP because it is based on the fair value approach for the measurement of biological assets and agricultural products. According to TMS 41, fair value differences determined at harvest time are reported as income in the "Agricultural Activities Valuation Increases" account, whereas in TDHP, such valuation differences are not reflected in the accounting records. Furthermore, while production process costs are tracked in account "170 Field Crops" in the TAS 41, the same process is tracked through account "151 Semi-Finished Products–Production" in TDHP; this reveals a structural difference at the chart of accounts level as well. The findings show that the two accounting systems lead to different results in terms of both cost measurement and financial statement presentation; TAS 41 presents the operating performance of the entity from a value-based perspective, while TDHP presents it from a tax-focused perspective. In this respect, the study contributes to the literature on the accounting of agricultural activities and concretely demonstrates the practica limplications of both methods for practitioners.

Anahtar Kelimeler

• Agricultural Enterprises
• Turkish Accounting Standarts 41
• Uniform Chart of Accounts
• Hemp Production Activity

Kaynakça

1. Acar, M.- Yiğen, Ç.- Şahin, M.- Aytaç, S.(2025). "Kenevir tarımı ve mevzuatı".T.C.Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları, Samsun.
2. Aksoylu, S. (2013). "Tarımsal faaliyetlerin Türkiye muhasebe standardı 41’e göre muhasebeleştirilmesi: Gerçeğe uygun değer muhasebesi". Muhasebe ve Denetime Bakış, 39, 65-78.
3. Aras, A (1988). "Tarım Muhasebesi". İzmir: Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları Yayın No:486.
4. Aydoğan, M.- Terzi, Y. E.- Gizlenci, Ş.- Acar, M.- Esen, A.- Meral, H. (2020). "Türkiye’de kenevir yetiştiriciliğinin ekonomik olarak yapılabilirliği: Samsun ili Vezirköprü ilçesi örneği". Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi, 35(1), 35-50.
5. Badem, A. C.- Savcı, M. - Kılınç, Y. (2013). "Türkiye'de çay yaprağı üretimi ve TMS 41 tarımsal faaliyetler standardı uygulaması". Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 15(3), 113-147.
6. Başer, U.- Bozoğlu, M. (2020). "Türkiye’nin kenevir politikası ve piyasasına bir bakış". Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi, 6(2), 127-135.
7. Büyükipekçi, S.- Kağıtçı, A. (2015). "Tarımsal faaliyetlerin TMS 41’e göre muhasebeleştirilmesi". Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1), 105-113.
8. Campos-Llerena, P., Arias-Pérez, M., Toscano-Morales, C., & Barreno-Córdova, C. (2025). "Biological assets in agricultural accounting: A systematic review of the application of IAS 41." Journal of Risk and Financial Management, 18(7), 380.

9. Çukacı, Y. C.- Canpolat, İ. (2024). "Tarımsal faaliyetlerin muhasebeleştirilmesinde TMS 41 tarımsal faaliyetler standardı ile vergi usul kanununun karşılaştırılması: Bir kayısı üretim işletmesinde uygulama". The Journal of Turk-Islam World Social Studies, 11(43), 340-362.
10. Dikmen, B. B.- Köksal, A. G. (2019). "Tarımsal ürünlerin tekdüzen muhasebe sistemi, TMS 41 ve VUK’a göre muhasebeleştirilmesi: Şeker pancarı üretim işletmesinde bir uygulama". Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 68(12), 1051-1060.
11. Mohammed, E. (2025). "The impact of international accounting standards (IAS 41) on agriicultural financial reporting".Sivas Internatıonal Conference on. 30-31 May 2025.
12. Gelir Vergisi Kanunu. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=193&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=4(Erişim Tarihi: 15.11.2025)
13. Gültekin, N. (2019). "Yumurta üretim faaliyetinde bulunan işletmelerin tarımsal faaliyetler (TMS 41) standardına göre muhasebeleştirilmesi". Ekonomi İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi, 1(3), 246-265.
14. Güneş, D.- Şimşek, K.(2025). "Şeker pancarı üretim maliyetlerinin tekdüzen hesap planı ve Türkiye muhasebe standartları TMS 41 kapsamında muhasebeleştirilmesi: Bir işletme örneği". Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 27(1), 27-56.
15. Hatunoğlu, Z.- Kıllı, M. (2016). "Tarım işletmelerinde bitkisel üretim maliyetlerinin TMS 41 çerçevesinde muhasebeleştirilmesi". Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1).
16. Keleş, D. (2022). "Türkiye’deki finansal raporlama çerçevesi kapsamında tarımsal faaliyetlere yönelik düzenlemeler: TMS/TFRS, BOBİ FRS, KÜMİ FRS ve VUK çerçevesinde bir karşılaştırma". Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 24(3), 620-640.
17. Kondraszuk, T. (2019). "The theory of economics and organization of agricultural farms in the context of National Accounting Standard no.12. Agricultural activities.".Roczniki (Annals), 2019(2).
18. Korga, S. (2026)."Taşıyıcı bitkilerin muhasebeleştirilmesi: Türkiye muhasebe standartları ve vergi usul kanunu çerçevesinde bir uygulama." Muhasebe ve Denetime Bakış, 25(77), 79-106.
19. Merdane, Ş.- Özulucan, A. (2024). "TMS 41 tarımsal faaliyetler standardı ve vergi usul kanunu çerçevesinde büyükbaş canlı varlıkların muhasebeleştirilme işlemlerinin incelenmesi ve örnek uygulamalar". Uşak University Journal of Social Sciences/Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2).
20. Şentürk, K. C., ve M. Yardımcıoğlu.(2018). "Türkiye’de tarımsal faaliyetlerin vergi ve muhasebe uygulamalarındaki durumu." Social Sciences Studies Journal, 4 (13): 18-34.
21. Tarım Kanunu. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5488&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5(Erişim Tarihi: 10.12.2025)
22. Tekdüzen Hesap Planı. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://ismmmo.org.tr/dosya/415/Mevzuat-Dosya/tekduzhesapplani.pdf. (Erişim Tarihi: 10.11.2025).
23. TFRS 13 Gerçeğe Uygun Değer Ölçümü Standardı (2018). KGK TMS 41 Tarımsal Faaliyetler Standardı. (2019). KGK
24. Vasilić, M., & Savić, B. (2025). "Accounting for agricultural activity: How transparent are Serbian companies?." Economic of Agriculture, 72(2), 577-597.
25. Vergi Usul Kanunu. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=213&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=4 (Erişim Tarihi: 20.11.2025)
26. Yalçın, E.- Şendurur, U. (2021). "Tarım işletmelerinde bahçe bitkileri üretim faaliyetlerinin TMS 41'e göre muhasebeleştirilmesi". İşletme Akademisi Dergisi, 2(2), 55-175.