The Relationship Between Financial Vulnerability and Marriage and Divorce in Türkiye: Panel Data Analysis and Granger-Causality Evidence (2009–2024)

Öz

This study examines the relationship between financial vulnerability and family-structure indicators across the provinces of Türkiye. A balanced panel dataset covering all 81 provinces for the period 2009–2024 is used, providing 1,296 observations. In the fixed-effects model, the non-performing loan ratio (NPL) is specified as the dependent variable and the primary proxy for financial vulnerability. Crude marriage and divorce rates and the ages at first marriage for women and men are included as the main explanatory variables, while the loan-to-deposit ratio (LDR) and credit-to-savings ratio (CSR) are included as financial control variables. The empirical analysis employs panel unit-root and cointegration tests, a fixed-effects regression model with robust standard errors, and the Dumitrescu–Hurlin panel Granger non-causality test. The regression results indicate significant negative associations of the crude divorce rate, female age at first marriage, and CSR with NPL. The crude marriage rate and LDR are significant only at the 10% level, while male age at first marriage is not statistically significant at conventional levels. The DH results reveal directional Granger-predictive relationships from NPL to the crude divorce rate and from female age at first marriage to NPL, together with bidirectional predictive relationships between LDR and NPL and between LDR and CSR. These findings identify conditional associations and temporal predictive relationships rather than structural causal effects.

Anahtar Kelimeler

• Financial Vulnerability
• Marriage
• Divorce
• Age at Marriage
• Dumitrescu–Hurlin Panel Granger Non-Causality Test

Türkiye’de Finansal Kırılganlık ile Evlilik ve Boşanma Arasındaki İlişki: Panel Veri Analizi ve Nedensellik Bulguları (2009–2024)

Öz

Bu çalışma, Türkiye’nin illeri düzeyinde finansal kırılganlık ile aile yapısı göstergeleri arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Çalışmada, 2009-2024 dönemini kapsayan Türkiye'nin 81 ilinin tamamından elde edilen, yıllık verilerden oluşan dengeli bir panel veri seti kullanılmaktadır. Veri seti toplam 1.296 gözlem içermektedir. Sabit etkiler modelinde finansal kırılganlığın temel göstergesi ve bağımlı değişkeni olarak takipteki kredilerin toplam kredilere oranı (NPL) kullanılmış, kredi-mevduat oranı (LDR) ile kredi-tasarruf oranı (CSR) finansal kontrol değişkenleri olarak modele dâhil edilmiştir. Aile yapısını temsil eden değişkenler ise ham evlilik oranı, ham boşanma oranı ve hem erkekler hem de kadınlar için ilk evlilik yaşıdır. Bu değişkenler arasındaki uzun vadeli ilişkileri incelemek için panel birim kök ve Pedroni panel eşbütünleşme testleri uygulanmış, ardından sabit etkili panel regresyon modeli ve Dumitrescu-Hurlin panel nedensellik testi yapılmıştır. Bulgular, finansal kırılganlık göstergeleri ile evlilik ve boşanma dinamikleri arasında Granger öngörü ilişkileri bulunduğunu göstermektedir. Bu ilişkiler, bazı değişkenlerin geçmiş değerlerinin diğer değişkenlerin tahminine katkı sağladığına işaret etmektedir. Ayrıca, ilk evlilik yaşı ile finansal kırılganlık arasındaki ilişkinin cinsiyete göre farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Sabit etkili panel regresyon sonuçlarına göre, kadınların ilk evlilik yaşı ile NPL oranı arasında negatif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Erkeklerde ilk evlilik yaşının katsayısı pozitif olmakla birlikte, söz konusu ilişki geleneksel anlamlılık düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Bu sonuçlar, aile yapısına ilişkin demografik göstergeler ile finansal davranış kalıpları arasındaki ilişkinin birlikte değerlendirilmesinin önemine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Finansal Kırılganlık
• Evlilik
• Boşanma
• Evlilik Yaşı
• Dumitrescu-Hurlin Panel Nedensellik Testi.

Kaynakça

1. Addo, F. R., & Zhang, X. (2020). Debt concordance and relationship quality: A couple-level analysis. Journal of Family and Economic Issues, 41(3), 405–423. https://doi.org/10.1007/s10834-020-09687-8
2. Akgül, A. (2018). Finansal kırılganlık ve Türkiye örneği [Master’s thesis, Uludağ Üniversitesi].
3. Ayla, D., Karış, Ç., & Kızıltan, A. (2019). Ekonomik krizlerin sosyal etkileri: Türkiye üzerine bir uygulama (1980–2016). Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 33(2), 415–434.
4. Baltagi, B. H. (2005). Econometric analysis of panel data (3rd ed.). John Wiley & Sons. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu. (n.d.). İl bazında bankacılık verileri. Retrieved January 2, 2025, from https://www.bddk.org.tr/bultenfinturk
5. Başkaya, Z., & Ünal, A. (2017). Türkiye’de evlenme ve boşanma oranlarının iller düzeyinde zamansal değişimi (2001–2015). Journal of International Social Research, 10(53), 338–358. https://doi.org/10.17719/jisr.20175334124
6. Becker, G. S. (1973). A theory of marriage: Part I. Journal of Political Economy, 81(4), 813–846. https://doi.org/10.1086/260084
7. Breusch, T. S., & Pagan, A. R. (1979). A simple test for heteroskedasticity and random coefficient variation. Econometrica, 47(5), 1287–1294. https://doi.org/10.2307/1911963
8. Bulut, E., & Başoğlu, A. (2023). Boşanmanın ekonomik belirleyicileri: Türkiye Düzey 2 bölgeleri üzerine panel veri analizi. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(1), 45–62. https://doi.org/10.33399/biibfad.1188605

9. Cafrı, R., & Özdemir Çukadar, P. (2018). Boşanmanın sosyo-ekonomik nedenleri üzerine mekânsal ekonometrik bir inceleme. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 407–424. https://doi.org/10.18092/ulikidince.445600
10. Ceylan, S., & Gürsoy, H. B. (2023). Kadın istihdamı ve boşanma ilişkisi: Türkiye örneği. Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 9(2), 88–104. https://doi.org/10.46849/guiibd.1239918
11. Cherlin, A., Cumberworth, E., Morgan, S. P., & Wimer, C. (2013). The effects of the Great Recession on family structure and fertility. The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 650(1), 214–231. https://doi.org/10.1177/0002716213500643
12. Cohen, P. N. (2014). Recession and divorce in the United States, 2008–2011. Population Research and Policy Review, 33(5), 615–628. https://doi.org/10.1007/s11113-014-9323-z
13. Conger, R. D., Conger, K. J., Elder, G. H., Jr., Lorenz, F. O., Simons, R. L., & Whitbeck, L. B. (1992). A family process model of economic hardship and adjustment of early adolescent boys. Child Development, 63(3), 526–541. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.1992.tb01644.x
14. Conger, R. D., Schofield, T. K., Conger, K. J., & Neppl, T. K. (2010). Economic pressure, parent personality and child development: An interactionist analysis. Historical Social Research, 35(2), 169–194. https://doi.org/10.12759/hsr.35.2010.2.169-194
15. Çakmak, Z., & Güre, A. (2020). Ekonomik güçlük, eşler arasındaki çatışma ve ergenlerin problem davranışları: Bir izleme çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 35(85), 1–16. https://doi.org/10.31828/tpd1300443320181003m000013
16. Çeviş, İ., Ceylan, R., & Yayla, N. (2018). AB borç krizinin Türkiye ekonomisini etkileme kanallarının karşılaştırmalı üstünlüğü. Sosyoekonomi, 26(36), 103–124. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2018.02.06
17. Driscoll, J. C., & Kraay, A. C. (1998). Consistent covariance matrix estimation with spatially dependent panel data. The Review of Economics and Statistics, 80(4), 549–560. https://doi.org/10.1162/003465398557825
18. Dumitrescu, E. I., & Hurlin, C. (2012). Testing for Granger non-causality in heterogeneous panels. Economic Modelling, 29(4), 1450–1460. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2012.02.014
19. Eliason, M. (2012). Lost jobs, broken marriages. Journal of Population Economics, 25(4), 1365–1397. https://doi.org/10.1007/s00148-011-0394-4
20. Erdoğan, A. C. (2021). Türkiye’de güven endeksi bileşenlerinin ekonomik ve finansal göstergeler ile etkileşimi [Doctoral dissertation, İstanbul Ticaret Üniversitesi].
21. Erkan, E. (2017). Türkiye’de boşanma olgusunun belirleyicileri: Panel veri analizi [Master’s thesis, Karadeniz Teknik Üniversitesi].
22. Farzanegan, M. R., & Gholipour, H. F. (2016). Divorce and the cost of housing: Evidence from Iran. Review of Economics of the Household, 14(4), 1029–1054. https://doi.org/10.1007/s11150-014-9279-0
23. Hasler, A., Lusardi, A., & Oggero, N. (2018). Financial fragility in the US: Evidence and implications (GFLEC Working Paper Series No. WP 2018-1). Global Financial Literacy Excellence Center. https://gflec.org/wp-content/uploads/2018/04/Financial-Fragility-in-the-US.pdf
24. Hausman, J. A. (1978). Specification tests in econometrics. Econometrica, 46(6), 1251–1271. https://doi.org/10.2307/1913827
25. Im, K. S., Pesaran, M. H., & Shin, Y. (2003). Testing for unit roots in heterogeneous panels. Journal of Econometrics, 115(1), 53–74. https://doi.org/10.1016/S0304-4076(03)00092-7
26. İğdeli, A., & Ay, M. (2021). Boşanmanın sosyo-ekonomik belirleyicileri: Türkiye için bölgesel panel veri analizi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 22(1), 1–22. https://doi.org/10.37880/cumuiibf.670198
27. Jarque, C. M., & Bera, A. K. (1987). A test for the normality of observations and regression residuals. International Statistical Review, 55(2), 163–172. https://doi.org/10.2307/1403192
28. Jensen, P., & Smith, N. (1990). Unemployment and marital dissolution. Journal of Population Economics, 3(3), 215–229. https://doi.org/10.1007/BF00163076
29. Jones, L. (1989). The relationship between unemployment and divorce. Journal of Divorce, 12(1), 99–112. https://doi.org/10.1300/J279v12n01_06
30. Keldenich, C., & Luecke, C. (2022). Unlucky at work, unlucky in love: Job loss and marital stability. Review of Economics of the Household, 20(1), 243–278. https://doi.org/10.1007/s11150-020-09506-x
31. Kelley, H. H., LeBaron, A. B., & Hill, E. J. (2018). Financial stress and marital quality: The moderating influence of couple communication. Journal of Financial Therapy, 9(2), 18–36. https://doi.org/10.4148/1944-9771.1176
32. Laleoğlu, F. Z. (2025). Türkiye’de evlilik ve boşanma eğilimleri: Toplumsal dönüşümün izleri (SETA Perspektif No. 425). Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı. https://www.setav.org/turkiyede-evlilik-ve-bosanma-egilimleri-toplumsal-donusumun-izleri
33. Levin, A., Lin, C.-F., & Chu, C.-S. J. (2002). Unit root tests in panel data: Asymptotic and finite-sample properties. Journal of Econometrics, 108(1), 1–24. https://doi.org/10.1016/S0304-4076(01)00098-7
34. Maddala, G. S., & Wu, S. (1999). A comparative study of unit root tests with panel data and a new simple test. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 61(S1), 631–652. https://doi.org/10.1111/1468-0084.0610s1631
35. Masarik, A. S., & Conger, R. D. (2017). Stress and child development: A review of the family stress model. Current Opinion in Psychology, 13, 85–90. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2016.05.008
36. Morgan, S. P., Cumberworth, E., & Wimer, C. (2012). Family, the Lifecourse, and the Great Recession (Recession Trends). Russell Sage Foundation.
37. Özekin, A., & Süküti, B. (2023). Türkiye’de kadınların sosyoekonomik statülerinin boşanma oranlarına etkilerinin mekânsal analizi. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 84, 27–42. https://doi.org/10.26650/jspc.2023.84.1125899
38. Pedroni, P. (1999). Critical values for cointegration tests in heterogeneous panels with multiple regressors. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 61(S1), 653–670. https://doi.org/10.1111/1468-0084.0610s1653
39. Pedroni, P. (2004). Panel cointegration: Asymptotic and finite sample properties of pooled time series tests with an application to the PPP hypothesis. Econometric Theory, 20(3), 597–625. https://doi.org/10.1017/S0266466604203073
40. Pesaran, M. H. (2004). General diagnostic tests for cross section dependence in panels (CESifo Working Paper No. 1229). CESifo. https://www.ifo.de/en/cesifo/publications/2004/working-paper/general-diagnostic-tests-cross-section-dependence-panels
41. Sandalcılar, A. R. (2012). İşsizlik boşanmayı etkiliyor mu? Bölgesel panel nedensellik. Ege Akademik Bakış, 12(2), 225–238. https://doi.org/10.21121/eab.2012219537
42. Sawai, J. P., Juhari, R., Kahar, R., Ismail, Z., & Sawai, R. P. (2018). Financial strain, financial management practices, marital satisfaction and marital stability among newlyweds. Management & Accounting Review, 17(3), 1–16. https://doi.org/10.24191/mar.v17i3.785
43. Şimşek, N., Hazar, A., & Babuşcu, Ş. (2019). Türkiye’nin finansal kırılganlığına etki eden makro ekonomik faktörler. Ekonomi ve Finansal Araştırmalar Dergisi, 1(1–2), 48–74.
44. T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (2015). Türkiye boşanma nedenleri araştırması: TBNA 2014. https://www.aile.gov.tr/uploads/athgm/uploads/pages/arastirmalar/tbna2014-kitap.pdf
45. Topaloğlu, E. E. (2018). Bankalarda finansal kırılganlığı etkileyen faktörlerin panel veri analizi ile belirlenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 13(1), 15–38. https://doi.org/10.17153/oguiibf.344856
46. Türkiye İstatistik Kurumu. (2025, February 24). Evlenme ve boşanma istatistikleri, 2024. https://veriportali.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Evlenme-ve-Bosanma-Istatistikleri-2024-54194
47. White, H. (1980). A heteroskedasticity-consistent covariance matrix estimator and a direct test for heteroskedasticity. Econometrica, 48(4), 817–838. https://doi.org/10.2307/1912934
48. Zetterdahl, E. (2015). Scenes from a marriage: Divorce and financial behavior (Umeå Economic Studies No. 907). Umeå University, Department of Economics.
49. Zietz, S., Lansford, J. E., Liu, Q., Long, Q., Oburu, P., Pastorelli, C., Sorbring, E., Skinner, A. T., Steinberg, L., Tapanya, S., Tirado, L. M. U., Yotanyamaneewong, S., Alampay, L. P., Al-Hassan, S. M., Bacchini, D., Bornstein, M. H., Chang, L., Deater-Deckard, K., Di Giunta, L., & Gurdal, S. (2022). A longitudinal examination of the family stress model of economic hardship in seven countries. Children and Youth Services Review, 143, Article 106661. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2022.106661