Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Kapsamında Karbon Tahsisatlarının TMS/TFRS ve THP Kapsamında Muhasebeleştirilmesi ve Vergisel Boyutu

Öz

Türkiye'de 7552 sayılı İklim Kanunu ile yasal zemine kavuşan Emisyon Ticaret Sistemi pilot uygulama döneminde karbon tahsisatlarının ücretsiz dağıtılmasını öngörmektedir. Ancak ücretsiz tahsis edilen tahsisatların nasıl sınıflandırılıp ölçüleceği konusunda bağlayıcı bir uygulama rehberi henüz mevcut değildir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR-ETS) kapsamında karbon tahsisatlarının nasıl sınıflandırılması ve muhasebeleştirilmesi gerektiğini normatif-kavramsal bir yaklaşımla tartışmaktır. Mevcut Türkiye Muhasebe/Finansal Raporlama Standartları (TMS/TFRS) literatüründe baskın olan yaklaşım, tahsisatları TMS 38 Maddi Olmayan Duran Varlıklar kapsamında maddi olmayan duran varlık olarak kaydetme yönündedir. Bu çalışmada, yıllık tahsis mekanizması, tahsisat miktarının her uygulama yılı başında yeniden belirlenmesi, miktarın kademeli olarak azaltılması ve uygulama dönemi sonunda geçersizleşmesi unsurlarından hareketle, literatürde kabul edilen hakim yaklaşımın yeniden değerlendirilmesi gerektiği ileri sürülmektedir. Bu doğrultuda tahsisatların ekonomik özü itibarıyla uyum yılı içinde tüketilen kısa vadeli varlık niteliği taşıdığı ve dönen varlık olarak sınıflandırılmasının daha tutarlı olabileceği değerlendirilmektedir. Ayrıca TMS 20 Devlet Teşviklerinin Muhasebeleştirilmesi ve Devlet Yardımlarının Açıklanması'nda yer alan iki yaklaşımdan gelir yaklaşımının ücretsiz tahsisatların ekonomik özünü yansıtmakta yetersiz kaldığı, sermaye yaklaşımının ise bu tahsisatlar için kavramsal olarak daha uygun bir muhasebeleştirme esası oluşturduğu ileri sürülmektedir. Çalışmada ücretsiz tahsis, proje yoluyla kazanım, üretim sürecinde giderleştirme, yetersiz tahsisat halinde piyasadan alım, fazla tahsisat halinde piyasaya satım ve dönem sonu gelirleştirme senaryoları için vergisel boyutuyla birlikte değerlendirilen ayrıntılı yevmiye kayıtları sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Karbon Muhasebesi
• Emisyon Ticaret Sistemi
• TMS 20
• 7552 Sayılı İklim Kanunu

Accounting Treatment and Tax Dimension of Carbon Allowances Under The Turkish Emissions Trading System Within the Scope of TMS/TFRS and The Uniform Chart of Accounts

Öz

The Emissions Trading System, legally established in Türkiye by the Climate Law No. 7552, envisages the free distribution of carbon allowances during the pilot implementation period. However, a binding implementation guide on how to classify and measure these free allowances is not yet available. The aim of this study is to discuss, from a normative-conceptual perspective, how carbon allowances should be classified and accounted for within the scope of the Turkish Emissions Trading System (TR-ETS). The dominant approach in the current Turkish Accounting/Financial Reporting Standards (TMS/TFRS) literature is to record allowances as intangible assets under TMS 38 Intangible Assets. This study argues that the dominant approach accepted in the literature needs to be re-evaluated, based on the annual allocation mechanism, the re-determination of the allowance amount at the beginning of each implementation year, the gradual reduction of the amount, and its invalidation at the end of the implementation period. Accordingly, it is considered that allowances, by their economic essence, are short-term assets consumed within the implementation year, and that classifying them as current assets may be more consistent. Furthermore, the study argues that the income approach fails to capture the economic substance of freely allocated carbon allowances and therefore contends that the capital approach, one of the two approaches set out in IAS 20 Accounting for Government Grants and Disclosure of Government Assistance, provides a conceptually more appropriate basis for their recognition. The study presents detailed journal entries, along with their tax implications, for scenarios including free allocation, project acquisition, expense in the production process, purchase from the market in case of insufficient allocation, sale to the market in case of excess allocation, and income recognition at the end of the period.

Anahtar Kelimeler

• Carbon Accounting
• Emissions Trading System
• IAS 20
• Climate Law No. 7552.

Kaynakça

1. Altınbay, A., & Golagan, M. (2016). Küresel ısınma sorununa muhasebecilerin bakışı: Karbon muhasebesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(7), 2106–2126. https://doi.org/10.15869/itobiad.260253
2. Bebbington, J., & Larrinaga-González, C. (2008). Carbon trading: Accounting and reporting issues. European Accounting Review, 17(4), 697–717. https://doi.org/10.1080/09638180802489162
3. Bedi, A., & Singh, B. (2024). Unraveling the impact of stakeholder pressure on carbon disclosure in an emerging economy. Social Responsibility Journal, 20(4), 703–718. https://doi.org/10.1108/SRJ-04-2023-0198
4. Bora Kılınçarslan, T., Poroy Arsoy, A., & Kardeş Selimoğlu, S. (2022). Türkiye muhasebe standartları kapsamında karbon emisyonlarının muhasebeleştirilmesi. Muhasebe ve Denetime Bakış Dergisi, 22(67), 73–98. https://doi.org/10.55322/mdbakis.1084753
5. Chow, H. M., Tsalavoutas, I., & Tsoligkas, F. (2025). Reality of accounting for carbon-related instruments. ACCA & Adam Smith Business School Research Report.
6. Cook, A. (2009). Emission rights: From costless activity to market operations. Accounting, Organizations and Society, 34(3–4), 456–468. https://doi.org/10.1016/j.aos.2007.12.001
7. Çankaya, F., & Şeker, Y. (2013). Karbon sertifikalarının Türkiye Muhasebe Standartları'na göre muhasebeleştirilmesi. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi (MÖDAV), 2013(4), 105–134.
8. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2025). Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği Taslağı. İklim Değişikliği Başkanlığı. https://iklim.gov.tr

9. Dinç, E., & Yıldırım, F. (2020). Tarımsal faaliyetlerde devlet teşviklerinin muhasebeleştirilmesi: TMS 20 ve TMS 41 karşılaştırması. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 22(2), 355–383. https://doi.org/10.31460/mbdd.629402
10. Dostsever, G., & Uçar, U. (2025). Tekdüzen hesap planı ve Vergi Usul Kanunu çerçevesinde karbon ticareti ve karbon muhasebesi uygulamaları üzerine araştırma. İzmir Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Dayanışma Dergisi, 8(2), 290–300.
11. Durgut, M. (2015). Karbon ticaretinin Uluslararası Muhasebe Standartları'na göre muhasebeleştirilmesi. Research Journal of Politics Economics and Management, 3(2), 23–35. https://izlik.org/JA88CN45SC
12. Elitaş, C., Çonkar, M. K., & Karakoç, M. (2014). Emisyon haklarının muhasebeleştirilmesi. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi (MÖDAV), 2014(2), 45–60.
13. EPİAŞ. (t.y.). Karbon piyasası işleyiş esasları. https://www.epias.com.tr. Erişim tarihi: 20.03.2026
14. ESMA (European Securities and Markets Authority). (2024). Statement: Clearing the smog – Accounting for carbon allowances in the financial statements (ESMA32-483087481-68).
15. Gelir İdaresi Başkanlığı. (t.y.). Karbon sertifikası alım-satım aracılık faaliyetinin Kurumlar Vergisi Kanunu Md. 10/1-(ğ) bendi karşısındaki durumu hakkında özelge (Sayı: 38715), https://www.gib.gov.tr/mevzuat/kanun/433/ozelge/38715
16. Gürbüz, C., Karataş Aracı, Ö. N., & Bekci, İ. (2019). Dünya'da ve Türkiye'de karbon ticareti ve karbon muhasebesi uygulamaları üzerine bir araştırma. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Social Sciences Institute, 11(28), 424–438. https://doi.org/10.20875/makusobed.568835
17. Haupt, M., & Ismer, R. (2011). Emissions trading schemes under IFRS – Towards a 'true and fair view'. Carbon Pricing for Low (CPI Report). Carbon Investment Project.
18. https://fasb.org/page/ShowPdf?path=Proposed%20ASU%E2%80%94Environmental%20Credits%20and%20Environmental%20Credit%20Obligations%20(Topic%20818).pdf&title=Proposed%20Accounting%20Standards%20Update%E2%80%94Environmental%20Credits%20and%20Environmental%20Credit%20Obligations%20(Top, FASB (Financial Accounting Standards Board). (2024). Proposed Accounting Standards Update – Environmental Credits and Environmental Credit Obligations (Topic 818). Erişim tarihi: 12.03.2026
19. https://www.ifrs.org/content/dam/ifrs/news/updates/iasb/2004/may04.pdf, IASB (International Accounting Standards Board). (2004). IFRIC 3 Emission rights. Erişim Tarihi: 17.02.2026
20. ICAP (International Carbon Action Partnership). (2024). Emissions trading worldwide: 2024 status report.
21. İklim Değişikliği Başkanlığı. (2025). Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği Taslağı. https://iklim.gov.tr/turkiye-emisyon-ticaret-sistemi-yonetmeligi-taslagi-yayimlandi-haber-4519
22. İklim Kanunu (2025). 7552 sayılı İklim Kanunu. Resmî Gazete, 9 Temmuz 2025, Sayı: 32951.
23. Karakoç, M. (2012). Karbon emisyon muhasebesi ve Türkiye'de uygulanabilirliği. (Yayınlanmamış doktora tezi). Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
24. Karcıoğlu, R., & Öztürk, S. (2023). İklim değişikliği muhasebesi araştırmalarının bibliyometrik analizi. Muhasebe ve Denetime Bakış Dergisi, 70, 23–44. https://doi.org/10.55322/mdbakis.1250638
25. Kestane, A., & Sezgin, R. (2022). Karbon muhasebesi perspektifinde karbon emisyonu açıklamalarının belirleyicileri. Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi, 7(13), 92–106. https://izlik.org/JA46WK42UL
26. KGK. (2024). Finansal Raporlama Standartlarına Uygun Hesap Planı, https://kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/v2/Kurul%20Kararlar%C4%B1/Finansal%20Raporlama%20Standartlar%C4%B1na%20Uygun%20Hesap%20Plan%C4%B1%20_18.07.pdf, Erişim tarihi: 15.03.2026
27. KGK. (2017a). Türkiye Muhasebe Standardı 2 – Stoklar. Resmî Gazete, 19.12.2017, 30275 (Mükerrer).
28. KGK. (2017b). Türkiye Muhasebe Standardı 20 – Devlet Teşviklerinin Muhasebeleştirilmesi ve Devlet Yardımlarının Açıklanması. Resmî Gazete, 19.12.2017, 30275 (Mükerrer), Tebliğ No. 99.
29. KGK. (2017c). Türkiye Muhasebe Standardı 38 – Maddi Olmayan Duran Varlıklar. Resmî Gazete, 16.12.2017, 30272 (Mükerrer).
30. KGK. (2018). Türkiye Muhasebe Standardı 1 – Finansal Tabloların Sunuluşu. Resmî Gazete, 24.05.2018, 30430.
31. Onur, G. (2020). TMS 20 – Devlet teşviklerinin muhasebeleştirilmesi ve devlet yardımlarının açıklanması standardının örnek uygulamalarla değerlendirilmesi. Izmir Democracy University Social Sciences Journal, 3(1), 23–42. https://izlik.org/JA36TB36JE
32. Öker, F., & Adıgüzel, H. (2013). Karbon ticareti ve emisyon haklarının uluslararası muhasebe standartları çerçevesinde muhasebeleştirilmesi. Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi. 17-38.
33. Öktem, B. (2020). Karbon emisyon işlemlerinin muhasebeleştirilmesi. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(2), 313-323. https://doi.org/10.29106/fesa.733834
34. Özçelik Katkat, M. (2024). Karbon fiyatlandırması ve muhasebesi. Mali Çözüm Dergisi, 34(184), 973–999.
35. Özdemir, H., & Köse, M. (2024). Karbon vergisi, emisyon ticaret sistemi ve sınırda karbon düzenlemesi: Türkiye açısından değerlendirmeler. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(3), 518–541. https://doi.org/10.53443/anadoluibfd.1464955
36. Romic, V. (2010). Development of emission rights and their accounting. University of Ljubljana Faculty of Economics.
37. Sergiyenko, A. (2010). Emissions Rights: An Intangible, an Expense or Something Different? International Accounting Standard Board, Master of Science in Banking and Finance, International Hellenic University: London, UK.
38. Tağtekin, T. (2026). Karbon sertifikasının bankalarda muhasebeleştirilmesi: Teminat olarak değerlendirilmesi üzerine bir çalışma. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 88, 238–250. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1756470
39. Ubay, B., & Bilgici, Y. (2021). Karbon fiyatlandırmasında emisyon ticaret sistemi ve önemi. Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(1), 47–72. https://izlik.org/JA67GS76XR
40. Uyar, S., & Cengiz, E. (2011). Karbon (sera gazı) muhasebesi. Mali Çözüm Dergisi, Mayıs–Haziran 2011, 47–68. Veith, S., Werner, J. R., & Zimmermann, J. (2009). Capital market response to emission rights returns: Evidence from the European power sector. Energy Economics, 31(4), 605–613. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2009.01.004
41. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu. (1961). Resmî Gazete, 10.01.1961, 10703.
42. 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu. (1984). Resmî Gazete, 02.11.1984, 18563.
43. 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu. (2006). Resmî Gazete, 21.06.2006, 26205.