Sanatlarda Sonsuz Anlam Olanakları, Alımlama Estetiği ve Açık Yapıt

Öz

Yirminci yüzyıl sanat ve edebiyat dünyasında birçok yeni oluşumun ve hareketin doğmasına tanıklık etmiştir. Bu yeni oluşumlar haliyle bir dil çeşitliliği yaratmıştır. Sanat ve Edebiyatta ortaya çıkan eserlerdeki anlatı çeşitliliğin yorumlanmasında ise yeni kuramlar geliştirilmiştir. Bir metnin ya da eserin anlaşılmasında ve yorumlanmasında ‘asıl yaratıcı’ rolüyle okuru, izleyiciyi ön plana çıkaran bu yöntemlerden biri de “alımlama estetiği” olarak adlandırılmıştır. Değişen algılama sürecinde eserde görünmez kılınan anlamın yorumlanmasına ve çözümüne ilişkin bir yönelim olan, okur odaklı tasvirden hareket eden alımlama estetiği, yapıtın bağlamına ilişkin ön dayanakların terk edilmesini önermektedir. Bu makale kapsamında sanatlarda anlam kavramının görünürlüğüne, anlam evreninin oluşma biçimlerine ve okurun (izleyici-alımlayıcı) anlamlandırma sürecindeki rolüne değinilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Anlam,
• Alımlama,
• Açık yapıt,
• Yorumbilim.

Infinite Possibilities of Meaning in the Arts, Reception Aesthetics and Open Work

Öz

The twentieth century witnessed the emergence of numerous new formations and movements in the world of art and literature. These developments naturally gave rise to a diversity of language. In interpreting the variety of narratives found in artistic and literary works, new theories were developed. Among these methods, which foreground the reader or viewer as the "primary creator" in understanding and interpreting a text or artwork, one approach came to be known as "reception aesthetics." Reception aesthetics, rooted in a reader-oriented perspective, proposes abandoning preconceived contextual frameworks of the work, instead focusing on the interpretation and unraveling of invisible meanings rendered obscure through shifting perceptual processes. This article explores the visibility of the concept of meaning in the arts, the ways in which universes of meaning are formed, and the role of the reader (viewer-recipient) in the process of meaning-making.

Anahtar Kelimeler

• Meaning,
• Reception,
• Open work,
• Hermeneutics.

Kaynakça

1. Adorno, T. W. (2009). Minima moralia (O. Koçak & A. Doğukan, Çev.). Metis Yayınları.
2. Akay, A. (1996). Kıvrımlar. Bağlam Yayıncılık.
3. Akay, A., & Zeytinoğlu, E. (1998). Kavramın sınırlarında. Bağlam Yayıncılık.
4. Altınörs, A. (2001). Anlam, doğrulama ve edimsellik: Austin üzerine bir inceleme. Alfa Basım Yayın.
5. Antmen, A. (2008). Sanatçılardan yazılar ve açıklamalarla 20. yüzyıl Batı sanatında akımlar. Sel Yayıncılık.
6. Barthes, R. (2021). Yazarın ölümü. Ketebe Yayınları.
7. Başkan, Ö. (2003). Lengüistik metodu. Siyasal Kitabevi.
8. Borges, J. L. (2019). Öteki soruşturmalar (P. B. Charum & T. Armaner, Çev.). İletişim Yayınları.

9. Bourriaud, N. (2005). İlişkisel estetik (S. Özen, Çev.). Bağlam Yayıncılık.
10. Bozkurt, N. (2000). Sanat ve estetik kuramları. ASA Kitabevi.
11. Burnett, R. (2007). İmgeler nasıl düşünür? (G. Pusar, Çev.). Metis Yayınları.
12. Cevizci, A. (1996). Felsefe sözlüğü. Ekin Yayınları.
13. Cevizci, A. (2005). Felsefe sözlüğü. Paradigma Yayıncılık.
14. Demir, S. (2009). Heykelde anlamlama [Yayınlanmamış Sanatta Yeterlik Tezi). Hacettepe Üniversitesi.
15. Eco, U. (2001). Açık yapıt (P. Savaş, Çev.). Can Yayınları.
16. Erinç, M. S. (2004). Resmin eleştirisi üzerine. Ütopya Yayınları.
17. Fleckner, U. (2005). Bellek ve sonsuz: Sarkis külliyatı üzerine (O. Duman et al., Çev.). Norgunk Yayınları.
18. Foucault, M. (2001). Bu bir pipo değildir (S. Hilav, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
19. Gadamer, H. G. (2008). Hakikat ve yöntem (H. Arslan ve İ. Yavuzcan, Çev.). Paradigma Yayınları.
20. Haydaroğlu, M. (2005). İlhan Koman: Retrospektif. Yapı Kredi Yayınları.
21. İKSV (1995). 4. Uluslararası İstanbul Bienali: ORIENT/ATION – Paradoksal bir dünyada sanatın görünümü (10 Kasım–10 Aralık 1995). Erişim 30 Nisan 2025, https://bienal.iksv.org/tr/bienal-arsivi/4-uluslararasi-istanbul-bienali
22. Kahraman, H. B. (2002). Sanatsal gerçeklikler, olgular ve öteleri. Everest Yayınları.
23. Kirilenko, G., & Korshunova, İ. (1987). Felsefe nedir? (G. Aysu, Çev.). Bilim ve Sanat Yayınları.
24. Kuçuradi, İ. (1999). Sanata felsefeyle bakmak. Ayraç Yayınevi.
25. Kula, O. B. & Sakallı, C. (2005). Göstergebilimsel yaklaşım yazınsal alanda ne denli işlevselleşebilir? Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 22(1), 21–26.
26. Manguel, A. (2015). Borges’in evinde (C. Akaş, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
27. Manguel, A. (2016). Kelimeler şehri (E. Ezgi Taşçıoğlu, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
28. Moran, B. (2014). Edebiyat kuramları ve eleştiri. İletişim Yayınları.
29. Özlem, D. (1995). Hermeneutik (yorumbilgisi) üzerine yazılar (D. Özlem, Çev.). Ark Yayınevi.
30. Rifat, M. (2000). XX. yüzyılda dilbilim ve göstergebilim kuramları 2: Temel metinler. Om Yayınevi.
31. Sarup, M. (2004). Post-yapısalcılık ve postmodernizm (A. Güçlü, Çev.). Bilim ve Sanat Yayınları.
32. Sabuncuoğlu, A. (2003). Bir katedral inşa etmek. In M. Haydaroğlu (Ed.), Sanat Dünyamız, 87, 4–5. Yapı Kredi Yayınları.
33. Şaylan, G. (2002). Postmodernizm. İmge Kitabevi.
34. Tunalı, İ. (1989). Estetik. Remzi Kitabevi.
35. Ulaş, S. E. (2002). Felsefe sözlüğü. Bilim ve Sanat Yayınları.
36. Wikipedia. (2025). İmgelerin ihaneti. Vikipedi. Erişim: 10 Nisan 2025, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0mgelerin_%C4%B0haneti