Beden Hasarından Beden Pazarına Toplumsalın Aynası: “The Elephant Man” Filminin Deleuzeyen Analizi

Öz

Modern toplumlarda beden; kapitalizm, sermayeye dayalı aktör ve endüstriler aracılığıyla bir tüketim alanı şeklinde yer edinmiştir. Tüketim öğelerinin neredeyse tamamı bedene yönelik olmakta ve beden tarafından tüketilmektedir. Yerel ve uluslararası ilişkilerde; gösterişte, eğlencede, yemede, içmede sağlıkta vs. her zaman beden üzerine hesaplar yapılmakta, beden dikkate alınmaktadır. Bu makale, David Lynch'in "The Elephant Man" filmi aracılığıyla Deleuzeyen felsefenin perspektifinden ötekileştirme, toplumsal ahlak, eşitsizlik ve kapitalizm temalarını söylem analizi yöntemini kullanarak ele almayı amaçlamaktadır. Film, Viktorya dönemi İngiltere'sinde gezici bir kumpanyada sergilenen Joseph Merrick'in yaşam öyküsünü anlatarak kapitalizmin bedeni nasıl kodladığını ve ucubeleştirdiğini gösterir. Film, bunu gösterirken, aynı zamanda insan ve diğer varlıklar arasındaki ontolojik eşitliği de vurgular. Merrick'in bedeni, insan ve hayvan arasındaki sınırın bulanıklaştığı bir noktada yer alır. Deformasyona uğramış bedeni, insanın doğasına dair temel soruları gündeme getirir. Bu çalışma, Deleuze'un felsefi perspektifinden faydalanıp, insan ve hayvan arasındaki sınırları sorgulayarak kapitalist sömürüye dair eleştirel bir bakış sunması bakımından önem arz etmektedir. Merrick'in kimlik arayışı ve kodları çözme çabası ve metin içerisindeki söylemin toplumsal yapılara, ideolojik unsurlara ve güç ilişkilerine nasıl yansıdığına dair derinlemesine bir analiz yapılmıştır. Sonuç olarak film, insanın ve diğer varlıkların ontolojik eşitliğine vurgu yaparken, kapitalist kodların bedeni nasıl şekillendirdiği ve toplumsal ahlakın da bu durumu nasıl etkilediği konularında düşündürücü bir perspektif sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• kapitalizm
• ucube beden
• ötekileştirme
• eşitsizlik
• Deleuze

Mirror of Social from Body Damage to Body Market: A Deleuzian Analysis of the Movie “The Elephant Man”

Öz

In modern societies, the body has become a space for consumption through capitalism, capital-based actors, and industries. Almost all consumer goods are directed at and consumed by the body. In local and international relations, in ostentation, entertainment, eating, drinking, health, and so on, the body is constantly considered and considered. This article uses discourse analysis to explore themes of othering, social morality, inequality, and capitalism from the perspective of Deleuzian philosophy through David Lynch's film "The Elephant Man." The film tells the life story of Joseph Merrick, who performed in a traveling troupe in Victorian England, demonstrating how capitalism codifies and monstromizes the body. While demonstrating this, the film also emphasizes the ontological equality between humans and other beings. Merrick's body lies at a point where the boundary between human and animal blurs. His deformed body raises fundamental questions about human nature. This study is significant because it utilizes Deleuze's philosophical perspective to question the boundaries between humans and animals, offering a critical view of capitalist exploitation. An in-depth analysis is provided of Merrick's search for identity and his efforts to decode it, as well as how the discourse within the text reflects social structures, ideological elements, and power relations. Ultimately, while emphasizing the ontological equality of humans and other beings, the film offers a thought-provoking perspective on how capitalist codes shape the body and how social morality impacts this situation.The abstract should be written and pasted here. The abstract should be written and pasted here.

Anahtar Kelimeler

• Deleuze
• capitalism
• freak body
• otherization
• inequality

Kaynakça

1. Batukan, C. (2023). Deleuze ve Guattari'nin Hayvan(lar) Meselesine Yaklaşımı. İçinde Ö. Faruk (Ed), Dışarıdan Düşünmek: Deleuze ve Guattari Perspektifinden Felsefe, Siyaset ve Sanat Yazıları (ss. 213-241). Yeni İnsan Yayınevi.
2. Bene, C., & Deleuze, G. (2019). Bindirmeler. (D. Yetkin, Çev.). Norgunk Yayıncılık.
3. Boyd, N. (2016). The Warped Mirror: The Reflection of the Ableist Stare in David Lynch’s The Elephant Man. Disability & Society, 31(10), 1321-1332. Doi: http://dx.doi.org/10.1080/09687599.2016.1257421 Bugaj, M. (2019). "We Understand Each Other, My Friend”. The Freak Show and Victorian Medicine in The Elephant Man. Panoptikum, 21(28), 81-94.
4. Courtine, J-J. (2022). Anormal Beden: Şekil Bozukluğunun Kültürel Tarihi ve Antropolojisi. İçinde H. Çakır (Ed.), (S. Özen, Çev.). Bedenin Tarihi: Bakıştaki Değişim 20. Yüzyıl (ss. 265-353). Alfa.
5. Çabuklu, Y. (2007). Toplumsal Kurgular ve Cinsiyetçilik. Kanat Yayınları.
6. Çetin, A. (2019). "Kâğıdın Yok, Kimliğin Yok, Kaçıp Kaçıp Gidiyorsun": Kosmos Filminin Deleuzyen Okuması. İçinde İ. Yücedağ (Ed.), Arzu Üretimi: Yeni Sosyolojik Deneyimler (ss. 57-76). Çizgi Kitabevi Yayınları.
7. Darke, P-A. (1994) The Elephant Man (David Lynch, EMI Films, 1980): An Analysis From a Disabled Perspective, Disability & Society, 9(3), 327-342. Doi: http://dx.doi.org/10.1080/09687599466780371
8. Deleuze, G. (1989). Cinema 2: The Time Image. (H. Tomlinson, & R. Galeta, Trans.). University of Minnesota Press.

9. Deleuze, G. (2013). Müzakereler. (İ. Uysal, Çev.). Norgunk Yayıncılık.
10. Deleuze, G. (2017). Fark ve Tekrar. (B. Yalım, & E. Koyuncu, Çev.). Norgunk Yayıncılık.
11. Deleuze, G. (2021). Ampirizm ve Öznellik. (E. Erbay, Çev.). Norgunk Yayıncılık.
12. Deleuze, G. (2022). Sinema I: Hareket-İmge. (S. Özdemir, Çev.). Norgunk Yayıncılık.
13. Deleuze, G., & Guattari, F. (1988). A Thousand Plateaus. (B. Massumi, Trans.). The Athlone Press.
14. Deleuze, G., & Guattari, F. (2012). Kapitalizm ve Şizofreni 1: Anti-Odipus. (F. Ege, H. Erdoğan, & M. Yiğitalp, Çev.). Bilim ve Sosyalizm Yayınları.
15. Deleuze, G., & Guattari, F. (2023). Kapitalizm ve Şizofreni 2: Bin Yayla. (E. Sünter, Çev.). Norgunk Yayıncılık.
16. Demirtaş, M. (2017). Arzu Politikası: Deleuze ve Guattari Etkisi. Otonom Yayıncılık.
17. Foucault, M. (1995). Discipline and Punish: The Birth of Prison. (A. Sheridan, Trans.). Vintage Books.
18. Foucault, M. (2003). İktidarın Gözü: Seçme Yazılar 4 (2. baskı). (I. Ergüden, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
19. Foucault, M. (2011). Analitik Siyaset Felsefesi. İçinde Entelektüelin Siyasi İşlevi: Seçme Yazılar 1 (ss. 194-212) (I. Ergüden, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
20. Foucault, M. (2011). Büyük Kapatılma: Seçme Yazılar 4 (3. baskı). (I. Ergüden, & F. Keskin, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
21. Foucault, M. (2011). İktidar Üzerine Diyalog. İçinde Entelektüelin Siyasi İşlevi: Seçme Yazılar 1, 3, (ss.179-193). (I. Ergüden, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
22. Foucault, M. (2021). Rezil İnsanların Yaşamı (1. baskı). (E. Koyuncu, Çev.). Norgunk Yayıncılık.
23. Goffman, E. (2014). Damga. (L. Ünsaldı, Çev.). Heretik Yayıncılık.
24. Kara, Z., & Bal, S. (2020). Ucube Bedenden Toplumsal Ahlâka: "Joker" Filminin Deleuzeyen Analizi. İçinde A. Çetin (Ed.). Sinema, Dijital Perde ve Ekran Deneyimleri Çizgi Kitabevi.
25. Le Breton, D. (2019). Bedene Veda. (A.U. Kılıç, Çev.). Sel Yayıncılık.
26. Lynch, D. (Yönetmen). (1980). The Elephant Man [Film]. Brooksfilms, Incorporated
27. Mills, C. (2021). Biyopolitika: Düşünürler ve Temalar (1. b.). (M. Karbay, Çev.). NotaBene Yayınları.
28. Okumuş, E. (2015). Bedene Müdahalenin Sosyolojisi. İçinde K. Canatan (Ed.), Beden Sosyolojisi. Açılımkitap.
29. Parr, A. (2010). The Deleuze Dictionary (Rev. ed.). Edinburgh University Press.
30. Sasso, R., & Villani, A. (2023). Gilles Deleuze Sözlüğü. Otonom Yayıncılık.
31. Sözen, E. (1999). Söylem. Paradigma.
32. Sutton, D., & Martin-Jones, D. (2013). Yeni Bir Bakışla Deleuze. (M. Özbank, & Y. Başkavak, Çev.). Kolektif Kitap.
33. Sünter, E. (2014). Felsefe ve Diğerleri. İçinde A. M. Aytaç & M. Demirtaş (Ed.), Göçebe Düşünmek (ss. 355-375). Metis Yayınları.
34. Van Dijk, T. A. (2001). Critical Discourse Analysis. The Handbook of Discourse Analysis. İçinde D. Tannen, H. E. Hamilton, & D. Schiffrin (Eds.), Blackwell Publishers.