Ercüment Ekrem’in Kundakçı Romanında Ölümcül Erkek Tipi

Öz

II. Meşrutiyet ve Cumhuriyet Dönemi yazarlarından Ercüment Ekrem Talu (1888-1956), edebiyatımızda birçok farklı edebî türde eserler vermiştir. Mizah türünde kaleme aldığı yapıtlarıyla ün kazanan Ercüment Ekrem, Tanzimat dönemi yazarlarından Recaizâde Mahmut Ekrem’in oğludur. Yazın hayatında babasının ve Servet-i Fünûn çevresinin etkisinden uzak kalan Ercüment Ekrem, daha çok Ahmet Midhat ve Hüseyin Rahmi gibi yazarları takip etmiştir. Onun yapıtları, genellikle popüler edebiyat çizgisinde değerlendirilir. Ercüment Ekrem, romanlarında dönemin toplumsal ve kültürel hayatını ayrıntılı biçimde yansıtır. Ercüment Ekrem, yan karakterleri, çevreyi ve zamanı da kurmacanın gidişatında etkin olarak kullanır. Bir nevi yazı makinesi olan yazarın kaleme aldığı eserlerde, gözlem ve anlatım gücünü görmek mümkündür. Bu çalışmada, yazarın 1926 tarihli Kundakçı adlı romanı, Türk edebiyatında nadir işlenen “ölümcül erkek” (homme fatale) tipi bağlamında incelenmektedir. Bu tip, ölümcül kadın (femme fatale)’ın erkek karşılığı olarak tanımlanabilir. Şekip karakteri, karşı konulmaz çekiciliğiyle kadınları etkileyerek felakete sürükler. Ölümcül erkek, bu cazibesinin yanı sıra, gizemli ve yalnız olmasıyla da kadınların ilgisini çeker. Toplumsal normları alt üst ederek ahlaki yozlaşmaya sebep olan ölümcül erkek tipi, romanın sonunda cezalandırılır. Şekip’in trajik ölümü, ölümcül erkeğin edebiyattaki tipik kaderini yansıtırken ölümcül kadın tipinin cezalandırılmasıyla benzerlik taşır. Bu çalışma, Türk edebiyatında ölümcül erkek figürünün tasvir biçimlerini açığa çıkarmayı amaçlamaktadır. Çalışmada Şekip’in ölümcül erkek olarak tasvir edilme biçimine ve ölümcül erkek tipinin özelliklerine yoğunlaşılırken, ölümcül erkeğin kurbanı olan kadınlar da değerlendirilecektir. Böylece Türk edebiyatında ölümcül erkek tipi hakkında yapılacak çalışmalara katkı sağlanması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kundakçı
• Ölümcül erkek
• Ölümcül kadın
• toplumsal cinsiyet
• eril tahakküm
• Ercüment Ekrem

The “Fatal Man” Type in Ercüment Ekrem’s novel Kundakçı (The Arsonist)

Öz

Ercüment Ekrem Talu (1888-1956), one of the writers of the Second Constitutional Era and the Republican Era, produced works in many different literary genres in our literature. Ercüment Ekrem, who gained fame with his works in the genre of humor, was the son of Recaizâde Mahmut Ekrem, one of the writers of the Tanzimat era. Remaining distant from the influence of his father and the Servet-i Fünûn circle in his literary life, Ercüment Ekrem followed writers such as Ahmet Midhat and Hüseyin Rahmi. His works are generally considered to be within the realm of popular literature. Ercüment Ekrem reflects the social and cultural life of his time in detail in his novels. Ercüment Ekrem actively uses secondary characters, the environment, and time in the course of his fiction. In the works written by this author, who was a kind of writing machine, it is possible to see his power of observation and narration. In this study, the author’s 1926 novel Kundakçı (The Arsonist) is examined in the context of the “fatal man” (homme fatale) type, which is rarely explored in Turkish literature. This type can be defined as the male counterpart of the deadly woman (femme fatale). The character Şekip seduces women with his irresistible charm and leads them to disaster. The deadly man attracts women not only with his charm but also with his mysterious and lonely nature. The deadly male type, who causes moral decay by overturning social norms, is punished at the end of the novel. Şekip’s tragic death reflects the typical fate of the deadly man in literature and bears similarities to the punishment of the deadly woman type. This study aims to reveal the ways in which the deadly man figure is portrayed in Turkish literature. The study focuses on the way Şekip is portrayed as a deadly man and the characteristics of the deadly male type, while also evaluating the women who are victims of the deadly man. Thus, the study aims to contribute to future studies on the deadly male type in Turkish literature.

Anahtar Kelimeler

• Arsonist
• Fatal man
• Fatal woman
• gender
• male dominance
• Ercüment Ekrem

Kaynakça

1. Abrams, M. H., Donaldson, E. T., Smith, H., Adams, R. M., Monk, S. H., Ford, G. H. ve Daiches, D. (1962). The norton anthology of English literature volüme 2. New York: W. W. Norton & Company.
2. Aktaş, Ş. (1992). Ercüment Ekrem Talu. Başlangıcından günümüze kadar büyük Türk klasikleri (Cilt 12, s. 148-149) içinde. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
3. Alt, P. A. (2016). Her şeyin başlangıcı: şeytanın düşüşü ve kötünün doğuşu. (Çev. Sabir Yücesoy). İstanbul: Sel Yayıncılık.
4. Altan, Ç. (1998). Bir yumak insan. İstanbul: İnkılâp Kitabevi.
5. Apaydın, M. (2006). Tanzimat’tan sonra mizah ve hiciv. Türk edebiyatı tarihi (Cilt 3, s. 327-342) içinde. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
6. “Ardaşez”. Nişanyan Adlar Türkiye Kişi Adları Sözlüğü. Erişim adresi: https://www.nisanyanadlar.com/isim/Ardaşez.
7. Bourdieu, P. (2015). Eril tahakküm. (Çev. Bediz Yılmaz). İstanbul: Bağlam Yayıncılık.
8. Canberk, E. (1994). Talu, Ercüment Ekrem, Dünden bugüne İstanbul ansiklopedisi (Cilt 7, s. 201-202) içinde. İstanbul: Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayınları.

9. Cevdet Kudret (1970). Türk edebiyatında hikâye ve roman 1859-1959 II. Ankara: Bilgi Yayınevi.
10. Demircan, S. (2015). Bireysel yozlaşmanın romanı “kundakçı” üzerine bir inceleme. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(31), 320-331.
11. Doane, M. A. (2008). Femmes fatales: feminism, film theory, psychoanalysis. London: Routledge.
12. Ener Su, A. (2024). Ercüment Ekrem Talû hayatı-sanatı-eserleri. Ankara: Gazi Kitabevi.
13. Evis, A. (2025). Ercüment Ekrem Talu’nun eserlerinde kozmopolitanizm ve toplumsal hayattaki tezahürleri. Folklor/Edebiyat, 31(122), 367-390. Doi: https://doi.org/10.22559/folklor.4884
14. İsmail Habip (1931). Edebi yeniliğimiz ikinci kısım. İstanbul: Devlet Matbaası.
15. Karaca, Ş. (2019). Kötücül kadın-Türk edebiyatında kötücül kadın imgesi. Ankara: Akçağ Yayınları.
16. Köroğlu, E. (2015). Ercüment Ekrem Talû’nun gün batarken ve kan ve iman romanlarında Birinci Dünya Savaşı. Kitap-lık 178, 122-135.
17. Lindop, S. (2015). Postfeminism and the fatalefFigure in neo-noir cinema. New York: Palgrave Macmillan.
18. Ortaç, Y. Z. (1963). Portreler. İstanbul: Akbaba Yayınları.
19. Özen, İ. (2020). Şair kimliğiyle Ercüment Ekrem Talu. Türklük Bilimi Araştırmaları, (47), 109-130.
20. Özen, İ. (2023). Mizahın ve popüler edebiyatın sınırlarında bir yazar: Ercüment Ekrem Talu. Cumhuriyetin 100. yılında 100 Türk yazar (s. 169-176) içinde. Ankara: Akademisyen Kitabevi.
21. Paliçko, E. (2021). Ölümcül kadın imgesi bağlamında Peyami Safa’nın cânân’ı. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(4), 2519-2541. Doi: https://doi.org/10.34083/akaded.1012863
22. Praz, M. (1951). The romantic agony (A. Davidson, Çev.). İkinci Bs. Oxford: Oxford University Press.
23. Recaizâde Ercüment Ekrem (1926). Kundakçı. İstanbul: Orhaniye Matbaası.
24. Spicer, A. (2002). Film noir. New York: Longman.
25. Şener, Z. (2024). Ercüment Ekrem Talû ve kopuk romanı üzerine. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 8(1), 573-584. Doi: https://doi.org/10.34083/akaded.1439557
26. Tarım, R. (1986). Ercüment Ekrem Talu’nun romanlarında Millî Mücâdele (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı, Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı, İstanbul.
27. Tarım, R. (1990). “Önsöz”. Gün Batarken (s. V-XV) içinde. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
28. Tarım, R. (1998). Ercüment Ekrem Talu. Türk dili ve edebiyatı ansiklopedisi (Cilt 8, s. 216-218) içinde. İstanbul: Dergâh Yayınları.
29. Tarım, R. (2022). Ercüment Ekrem Talu ve Millî Mücadele. 100. yılında Millî Mücadele edebiyatı (s. 328-343) içinde. İstanbul: Ihlamur Kitap.
30. Toker, Ş. (2005). Ercüment Ekrem Talu, Yakup Kadri Karaosmanoğlu ve Peyami Safa’nın romanlarında alafrangalar. İzmir: Ege Üniversitesi Yayınları.
31. Turki, H. & Saeed, T. (2021). The delineation of the homme fatale in Angel Carter’s the bloody chamber. IBAD Sosyal Dilimler Dergisi, (10), 322-330. Doi: https://doi.org/10.21733/ibad.880221
32. Urgan, M. (2020). İngiliz edebiyatı tarihi. İstanbul: YKY.
33. Üyepazarcı, E. (2019). Unutulanlar, hiç bilinmeyenler ve bilinmek istemeyenler Türkiye’de popüler romanın ilk yüzyılının öyküsü (1875-1975) (1). İstanbul: Oğlak Yayıncılık.
34. Yaman, H. S. (2004). Eski harfli dergilerden “çocuklara mahsus gazete” tahlilî fihrist-inceleme-metin (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı, Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı, Konya.
35. Yücebaş, H. (1957). Bütün cepheleriyle Ercüment Ekrem. İstanbul: Ahmet Halit Kitabevi.