Cumhuriyet’in Dil Reformunu Okumak: Köprü Mü, Paravan Mı?

Mete Kaan Kaynar; Nurettin Kalkan

doi:10.19059/mukaddime.617013

Cumhuriyet’in Dil Reformunu Okumak: Köprü Mü, Paravan Mı?

Öz

Bu makale, Cumhuriyet’in ilk yıllarında başlatılan dil reformunun siyasî niteliğini tarif etmeyi amaçlamaktadır. Tarihsel arka planı Tanzimat dönemine kadar uzanan dilde sadeleşme süreci özelinde yapılan değerlendirmeler, birbirlerinden keskin hatlarla ayrışmakta ve siyasî bir kutuplaşma ekseni yaratmaktadır. Dil reformuna ilişkin iki egemen görüşten bahsetmek mümkündür: Muhafazakâr cenah, dil reformunun geçmişle (İslam ve Osmanlı) irtibatı engelleyen bir paravan olduğu noktasında ısrarcıdır. Cumhuriyetçi kesim ise dil reformunun devlet dili ve millet dili arasındaki uçurumu kaldıran bir köprü; ülkenin gelişmesine engel unsurlardan kurtulmayı sağlayan bir devrim olduğu düşüncesindedir. Bir devlet politikası olarak 1932 yılında Türk Dili Tetkik Cemiyeti’nin kuruluşuyla başlatılan dil reformunun, geçmişle irtibatı koparan bir paravan mı yoksa devlet ve millet kaynaşmasını sağlayan bir köprü mü olduğu sorunsalı makalede irdelenmektedir. Bu bağlamda makalede, Tanzimat ve Meşrutiyet dönemlerinde yapılan dilde sadeleşme tartışmaları da göz önünde bulundurularak, Birinci Türk Dili Kurultayı üzerinden yapılan okumayla dil reformunun tarifine ilişkin alternatif bir bakış açısı sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dilde sadeleşme,Cumhuriyet,ulus-devlet,Birinci Türk Dili Kurultayı,Türk dil reformu

Kaynakça

Adıvar, H. E. (2005). Türk’ün Ateşle İmtihanı. İstanbul: Özgür Yayınları.
Aksoy, M. (2014). Gelenekçilerle Yenilikçilerin Türkçe-Osmanlıca ve Arapça Tartışması. Ankara: Akçağ Yayınları.
Aksoy, Ö. A. (1962). Dil Üzerine Düşünceler. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Anderson, B. (2009). Hayali Cemaatler. İskender Savaşır (Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri I-III. (1989). Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
Atay, F. R. (2013). Çankaya. İstanbul: Pozitif Yayınları.
Banarlı, N. S. (2014). Türkçenin Sırları. İstanbul: Kubbealtı Neşriyâtı.
Birinci Türk Dili Kurultayı Tezler Müzakere Zabıtları. (1933). Devlet Matbaası, İstanbul.

Ercilasun, B. (2013). İkinci Meşrutiyet Devrinde Tenkit. İstanbul: Dergâh Yayınları.
Gellner, E. (1992). Uluslar ve Ulusçuluk. Büşra Ersanlı Behar ve Günay Göksu Özdoğan (Çev.). İstanbul: İnsan Yayınları.
Heyd, U. (1954). Language Reform in Modern Turkey. Jerusalem: The Israel Oriental Society.
Hobsbawm, E. J. (1993). 1780’den Günümüze Milletler ve Milliyetçilik Program Mit Gerçeklik, Osman Akınhay (Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
İnalcık, H. (2014). Tanzimat Nedir. H. İnalcık ve M. Seyitdanlıoğlu (Der.), Tanzimat Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu içinde (ss. 29- 56). İstanbul: İş Bankası Yayınları. Kansu, M. M. (2009). Erzurum’dan Ölümüne Kadar Atatürk’le Beraber I. Cilt. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi
Kaplan, M., Enginün. İ. ve Emil. B (1993). Yeni Türk Edebiyatı Antolojisi II 1865-1876. İstanbul: Marmara Üniversitesi Yayınları
Karal, E. Z. (1985). Tanzimat’tan Sonra Türk Dili Sorunu, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi Cilt 2 içinde (ss. 314-322). İstanbul: İletişim Yayınları.Kayaoğlu, T. (1998). Türkiye’de Tercüme Müesseseleri. İstanbul: Kitabevi Yayınları.
Korkmaz, Z. (1974). Cumhuriyet Döneminde Türk Dili. Ankara: Ankara Üniversitesi Dil-Tarih-Coğrafya Yayınları.
Korkmaz, Z. (2014). Türkiye Türkçesi Grameri Şekil Bilgisi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kushner, D. (1998). Türk Milliyetçiliğinin Doğuşu (1876-1908). Zeki Doğan (Çev.). İstanbul: Fener Yayınları.
Levend, A. S. (1960). Türk Dilinde Gelişme ve Sadeleşme Evreleri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Lewis, G. (1999). The Turkish Language Reform A Catastrophic Success. New York: Oxford University Press.
Odabaşı, İ. A. (2006). II. Meşrutiyet Dönemi Basın ve Fikir Dünyasında Genç Kalemler Dergisi. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Osmanlıcadan Türkçeye Cep Kılavuzu. (1935). İstanbul: Devlet Basımevi.
Sadoğlu, H. (2003). Türkiye’de Ulusçuluk ve Dil Politikaları. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Özerdim, S. N. (1998). Yazı Devriminin Öyküsü, İstanbul: Yenigün Haber Yayıncılık.
Smith, A. D. (2010). Millî Kimlik. B. S. Şener (Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
Şavkay, T. (2002). Dil Devrimi. İstanbul: Gelenek Yayıncılık.
Topaloğlu, Y. (2012). Şemsettin Sami Süreli Yayınlarda Çıkmış Dil ve Edebiyat Yazıları. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
Türk Dili Tetkik Cemiyeti Bülteni. (1933). Sayı 1, Nisan, Devlet Matbaası, Ankara.
Türk Dili Tetkik Cemiyeti Bülteni. (1933). Sayı 2, Haziran, Devlet Matbaası, Ankara.
Türk Dili Tetkik Cemiyeti Bülteni. (1934). Sayı 8, Eylül, Devlet Matbaası İstanbul
Türk Dili. (1956). Sayı 59, Cilt V, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
Ülken, H. Z. (1994). Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi. İstanbul: Ülken Yayınları.
Ünaydın, R. E. (1943). Türk Dili Tetkik Cemiyeti’nin Kuruluşundan İlk Kurultaya Kadar Hatıralar. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Üstel, F. (2016). Makbul Vatandaşın Peşinde, İkinci Meşrutiyet’ten Bugüne Vatandaşlık Eğitimi. İstanbul: İletişim Yayınları.
Yücel, T. (2000). Türkçenin Kurtuluş Savaşı. İstanbul: Yenigün Haber Yayıncılık.
Zürcher, E. J. (2009). Modernleşen Türkiye’nin Tarihi. Çev. Yasemin Saner. İstanbul: İletişim Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Mete Kaan Kaynar
0000-0003-4401-9558
Türkiye

Nurettin Kalkan ^*
0000-0002-8905-195X
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

28 Kasım 2019

Gönderilme Tarihi

8 Eylül 2019

Kabul Tarihi

15 Ekim 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 10 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.19059/mukaddime.617013

IZ

https://izlik.org/JA29SM57WE

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Kaynar, M. K., & Kalkan, N. (2019). Cumhuriyet’in Dil Reformunu Okumak: Köprü Mü, Paravan Mı? Mukaddime, 10(2), 444-469. https://doi.org/10.19059/mukaddime.617013

AMA

1.Kaynar MK, Kalkan N. Cumhuriyet’in Dil Reformunu Okumak: Köprü Mü, Paravan Mı? Mukaddime. 2019;10(2):444-469. doi:10.19059/mukaddime.617013

Chicago

Kaynar, Mete Kaan, ve Nurettin Kalkan. 2019. “Cumhuriyet’in Dil Reformunu Okumak: Köprü Mü, Paravan Mı?”. Mukaddime 10 (2): 444-69. https://doi.org/10.19059/mukaddime.617013.

EndNote

Kaynar MK, Kalkan N (01 Kasım 2019) Cumhuriyet’in Dil Reformunu Okumak: Köprü Mü, Paravan Mı? Mukaddime 10 2 444–469.

IEEE

[1]M. K. Kaynar ve N. Kalkan, “Cumhuriyet’in Dil Reformunu Okumak: Köprü Mü, Paravan Mı?”, Mukaddime, c. 10, sy 2, ss. 444–469, Kas. 2019, doi: 10.19059/mukaddime.617013.

ISNAD

Kaynar, Mete Kaan - Kalkan, Nurettin. “Cumhuriyet’in Dil Reformunu Okumak: Köprü Mü, Paravan Mı?”. Mukaddime 10/2 (01 Kasım 2019): 444-469. https://doi.org/10.19059/mukaddime.617013.

JAMA

1.Kaynar MK, Kalkan N. Cumhuriyet’in Dil Reformunu Okumak: Köprü Mü, Paravan Mı? Mukaddime. 2019;10:444–469.

MLA

Kaynar, Mete Kaan, ve Nurettin Kalkan. “Cumhuriyet’in Dil Reformunu Okumak: Köprü Mü, Paravan Mı?”. Mukaddime, c. 10, sy 2, Kasım 2019, ss. 444-69, doi:10.19059/mukaddime.617013.

Vancouver

1.Mete Kaan Kaynar, Nurettin Kalkan. Cumhuriyet’in Dil Reformunu Okumak: Köprü Mü, Paravan Mı? Mukaddime. 01 Kasım 2019;10(2):444-69. doi:10.19059/mukaddime.617013

Cumhuriyet’in Dil Reformunu Okumak: Köprü Mü, Paravan Mı?

Cumhuriyet’in Dil Reformunu Okumak: Köprü Mü, Paravan Mı?

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

SİYASAL KİMLİKLİ AYDINLARIN DİL DEVRİMİ’NE ETKİSİ (1932-1952)

Birinci Türk Dili Kurultayı’nda Reddedilen Miras: Edebiyat-ı Cedide

Erken Cumhuriyet Döneminde (1923-1950) Uygulanan Dil Politikalarına Yönelik Liberal Bir Eleştiri

TÜRKÇEYİ SADELEŞTİRME GAYESİ İÇİNDE BİR CUMHURİYET DERGİSİ: DOĞUŞ

“HACİVAT VE KARAGÖZ NEDEN ÖLDÜRÜLDÜ?” FİLMİ ÜZERİNDEN OSMANLI KURULUŞ DÖNEMİ’NE BAKMAK