Yıl 2020, Cilt 11 , Sayı 1, Sayfalar 74 - 96 2020-05-27

Nizâm-Î Gencevî İle Sevadi’nin Leylâ İle Mecnûn Adlı Eserlerinde “Nevfel Karekterinin ve Nevfelli Sahnelerin” Karşılaştırılması
The Comparison of the Character Named Newfel and the Newfel’s Scenes in Leyla and Mecnûn Story by Nîzamî and Sewadî
Berawırdkırına Karektera “Newfel û Sehneyên Newfelî” dı Leyla û Mecnûna Nîzamî û Sewadî da

Nesim SÖNMEZ [1]


Leylâ ile Mecnûn hikâyesi Arap Edebiyatı ve Fars Edebiyatı yoluyla Kürt Edebiyatına ulaşmıştır. İlk defa Nizâm-î Gencevî tarafından nazım şeklinde Farsça kaleme alınmış olan eser 4600 beyitten fazladır. Gencevî’den sonra Fars, Kürt ve Türk şairler tarafından mesnevi kalıbında kendi dilleriyle bu hikâyeyi yazmışlardır. Kürt Edebiyatında da birçok şair tarafından bu hikâye şiir şeklinde yazılmış ve Kürt Edebiyatına hediye edilmiştir. Bu şairlerden birisi de Sevadi’dir ki bu şair hikâyeyi Kürtçenin Kurmanci lehçesiyle yazmıştır. Her iki eserde de “Nevfel” adında bir karekter bulunmaktadır.

Bu makale de her iki şairin hayatı hakkında bilgi verilecek, Leylâ ile Mecnûn’un hikâyesi özet olarak anlatılacak, her iki eserde de “Nevfel Karakteri” ve “Nevfelli Sahneler”in nasıl geçtiği hakkında bilgi verilecek ve ele alınış şekillerine göre hikâyedeki Nevfel karekteri karşılaştırılacaktır. 

Leyla and Mecnûn love story has gotten to kurdish literature by arabic and persian literature. This well-known story firstly was written in persian by Nizami Gencewi in the way of masnawi including more 4600 verses. This story has been rewritten in a poetic way by some kurdish poets as well and handed as gift to kurdish literature, too. One of these poets is Sewadî who has written it in kurdmanci dialect. It is a fact that he was affected by Nizami. There are many similarities and differences between two works. One of the common characters is Newfel for instance.

Through this article we will give knowledge about both poets’s life and introduce Leyla and Mecnun story. 

Çîroka Leyla û Mecnûnê bi rêya Edebîyata Ereban û Farisan xwe gihandîye Edebîyata Kurdan. Ev çîrok, cara ewil ji alîyê Nîzamîyê Gencewî va bi têşeya mesnewîyê, bi zimanê Farisî hatîye nivîsandinê û ji 4600 malikî zêdetir e. Di edebîyat Kurdî da gelek helbestvanan ev çîrok bi rengê helbestê hûnandine û dîyarîyî edebîyata Kurdî kirine. Ji wan helbestvanan yek jî helbestvanê Sewadî ye. Di her du berheman da jî karekterek bi navê “Newfel” heye.

Di vê gotarê da emê bi kurtasî behsa jîyana her du helbestvanan bikin, çîroka Leyla û Mecnûnê bidin nasîn û di her du berheman da karektera “Newfel” û sahneyên “Newfelî” çawa derbas dibin bikin û li gorî hûnandina çîrokê her du berheman berawird bikin. 

  • Adak, A. (2014). Di Edebiyata Kurdî ya Klasîk de Mesnewiyên Leyla û Mecnûnê, Kovara Wêje û Rexne. Hejmar 3, r. 100, rr: 99-119.
  • Adak, A. (2018). “Analîzeke Kodîkolojîk lı Ser Leyla û Mecnûnên Sewadî, Bazîdî û Fuzûlî di Koleksîyona A. Jaba ya Destnıvîsên Kurdî de”, e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi. Ağustos-2018 Cilt:10 Sayı:3 (21), rr: 1197-1222.
  • Destgerdi, H. V. (1386). Hakîm Nizâmê Gencewî Leyla û Mecnûn. Neşrî Qatre, Tehran.
  • Dosikî, T. Î. (2004). Leyla û Mecnûn. Duhok, Weşanên Sipîrêz.
  • Fîroz, H. Leyla û Mecnûn. Destnivîsa Pirtûkxana Petresburgê, v. 11. Jahany, P. (2015). Leyla û Mecnûna Sewadî. Mardin, Teza Lîsansa Bilind, Zanîngeha Mardîn Artukluyê, Enstîtuya Zimanên Zindî Yên Li Tirkîyeyê.
  • Kanar, M. (2007). “Nizamî Gencevî”, Diyanet İslam Ansiklopedisi. İstanbul, Weşanên Türkiye Diyanet Vakfı.
  • Kurdo, Q. (1983). Tarîxa Edebyeta Kurdî. Îsveç, Weşanên Öz-Ge.
  • Qoxî, M. E. H. (2004). Dîwana Cami’. İstanbul, Weşanên İhsan Yayınları.
  • Siwadî. (1999). Leyla û Mecnûn (Tîpderbasîya Latînî: M. Reşit Irgat). İstanbul, Weşanên Nûbiharê.
  • SÖNMEZ, N. (2018). Dîwana Şêx Muşerrefê Xinûkî -Metn&Lêkolîn-. Diyarbakır, Weşanên Weşanxana Seyda.
  • Xeznedar, M. (2010). Mêjûy Edebî Kurdî. Hewlêr, I-VII, Dezgey Aras.
Birincil Dil ku
Konular Sosyal Bilimler, Disiplinler Arası
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0002-6315-6075
Yazar: Nesim SÖNMEZ (Sorumlu Yazar)
Kurum: VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ
Ülke: Turkey


Tarihler

Başvuru Tarihi : 30 Ekim 2019
Kabul Tarihi : 31 Mart 2020
Yayımlanma Tarihi : 27 Mayıs 2020

APA Sönmez, N . (2020). Berawırdkırına Karektera “Newfel û Sehneyên Newfelî” dı Leyla û Mecnûna Nîzamî û Sewadî da . Mukaddime , 11 (1) , 74-96 . DOI: 10.19059/mukaddime.639721