Erken Dönem İslam Tıbbı’na Süryani Çevirmen Hekimlerin Etkisi Tıp Tarihi Araştırması

Öz

Amaç: İslam Tıbbı’nın erken dönemi Tercüme Dönemi’ne Asuri-Süryani çevirmen hekimlerin katkılarını açıklamaktır. Yöntem: İslam Tıbbı’nın erken dönemi Tercüme Dönemi’nde antik çağın Yunan Tıbbı ve Roma Tıbbı yazmalarını Süryanice ve Arapça’ya çeviren Asuri-Süryani çevirmen hekimlerce çevrilen eserler örneklenip Tıp Tarihi Araştırması yapılmıştır. İslam Tıbbı’nın erken dönemi olan Tercüme Dönemi’nde antik çağın Yunan ve Roma Tıbbı yazmalarını çeviren Yuhanna bin Serabiyun, Yuhanna bin Maseveyh, Huneyn bin İshak, Hubeyş bin Hasan ile İshak bin Huneyn ve onların eserleri 2024-2025 arasında incelenmiştir. Kütüphanelerden, yazarların eserlerinden ve online verilerden yararlanılarak eserler karşılaştırmalı analiz edilmiştir. Zaman sınırlaması yapılmayarak özgün eserler çalışmaya dahil edilmiştir. Bulgular: İrdelenen eserlere göre İslamiyet Mezopotamya’ya ve El Cezire’ye yayılınca Asur İmparatorluğu’nun kültürel mirasçıları Asuri-Süryaniler ile karşılaşmıştır. Bu bölgenin yaygın dili Sami dillerinden, Arapça ile İbranice ile akraba Süryanicedir. Süryanice’nin sağdan sola yazılması ve hareke sisteminin yokluğu onu Arapçayla benzer kılmaktadır. Benzerlikler Asuri-Süryanilerin Araplaşmasına yol açmış; Bizans’la mezhep sorunları nedeniyle baskı gördüklerinden Hıristiyan olmalarına rağmen dil benzerliği ve kültürel yakınlıkla Araplarla kaynaşmışlardır. Doğu Roma yani Bizans şehirlerinden elde edilen antik Yunan ve Roma uygarlıklarına ait tıp el yazmaları Asuri-Süryani çevirmen hekimlerce Süryanice ve Arapça’ya çevrilip İslam Tıbbı’nın zemini hazırlanmıştır. Sonuç: İslam Tıbbı; erken dönemi Tercüme Dönemi’nden sonra Yunanca ve Latince antik tıp el yazmalarından yapılan çevirilerden yararlanan bilim adamlarını yetiştirip, “Hümoral Patoloji Kuramı”nı zirve noktasına ulaştırmıştır Rönesans ve Aydınlama ile gelişen Batı Uygarlığı bilimsel buluşların da etkisiyle yeni bir kuram arayışına girmiş ve günümüz tıbbının “Hücresel Patoloji Kuramı” ortaya çıkmıştır. İslam Tıbbı erken döneminin bu çevirileri tamamlayıcı sağlık uygulamaların temelini de oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İslam Tıbbı
• Tıp Tarihi
• Tercüme Dönemi

Syriac Translator Physicians’ Impact on Early Islamic Medicine Medical History Research

Öz

Objective: Explaining the contributions of Syriac transilator physicians to the early period of Islamic Medicine, the “Translations Period”. Method: Syriac translator physicians and their translations in the early period of Islamic medicine, the “Translation Period” were examined. Syriac translator physicians Yuhanna bin Serabiyun, Yuhanna bin Maseveyh, Hunayn bin Ishaq, Hubaysh bin Hasan, and Ishaq bin Hunayn, and their works were studied between 2024 and 2025. Comparative analysis of the works was conducted using libraries, authors' works, and online data. Works were included in the study without any time restrictions. Findings: Based on the works examined, while Islam expanded to Mesopotamia and Al Jazeera, it encountered the Assyrian Empire’s cultural heirs Syriacs. The prevalant langue of this region was Syriac, a Semitic language related to Arabic and Hebrew. Syriac's right-to-left writing system and absence of diacritical mark system were similar to Arabic. Similarities led to the Arabization of most of the Syriacs. Oppressions due to sectarian conflicts with Byzantium Empire, they largely integrated with the Arabs through linguistic similarities and cultural affinities. During the period of Islamic expansion the medical manuscripts from Greek and Roman civilizations translated by these translator physicians, were the basis of Islamic Medicine. Conclusion: Islamic Medicine trained its scientists who utilized these translations and "Humoral Pathology Theory" had reached to its climax. In Renaissance and Enlightenment, by scientific discoveries the "Cellular Pathology Theory" of contemporary medicine emerged. These translations, in the early period of Islamic medicine also form the basis of complementary health practices.

Anahtar Kelimeler

• Islamic Medicine
• Medical History
• Transilations Period.

Kaynakça

1. 1. Ürek M. Süryanilerin Tarihi ve Sosyolojik Yapısı. İnanç Kültür ve Mitoloji Araştırmaları Dergisi 2013;10(2):100-110.
2. 2. Hamarine N. İslam Medeniyeti, Tıp Tarihine dair yeni bir yorum. Arapça’dan çeviri: Eyüp Tanrıverdi. İstanbul Üniversitesi Şarkiyat Mecmuası 2012;20(1):146-166.
3. 3. Bayat A.H. Tıp Tarihi. Merkez Efendi Geleneksel Tıp Derneği Zeytinburnu Belediyesi Yayınları; 2016.
4. 4. Gutas D. Yunanca Düşünce Arapça Kültür: Bağdat’ta Yunanca-Arapça Çeviri Hareketi ve Erken Abbasi Toplumu. Çeviri: Lütfü Şimşek. Kitap Yayınevi; 2015.
5. 5. Bakır A, Altungök A. İslam Dünyasının Yükselme Çağında Tababet (Cündîşapûr Tıp Okulu ve Erken Abbasî Dönemindeki Tıp Bilimi ve Çalışmalarına Etkileri). Konya Selçuk Üniversitesi Selçuklu Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 2017;(2):53-92.
6. 6. Unat Y, Topdemir HG. Bilim Tarihi. Pegem Akademi Yayıncılık; 2014.
7. 7. Dosay M, Kahya E, Tekeli S. Bilim Tarihine Giriş. Nobel Yayınevi; 2018.
8. 8. Kaya M. Yuhanna bin Serabiyun (Yahya bin Serafiyun), İslam Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları; 1998.

9. 9. Ünver S. Tıp Tarihi Yıllığı- II. İstanbul Üniversitesi Yayınları; 1983.
10. 10. Kaya C. Yuhanna bin Maseveyh (Johannes Damascenus), İslam Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları; 1998.
11. 11. Şehsuvaroğlu BN. İbni Maseveyh ve Huneyn Bin İshak, Eczacılık Tarihi Dersleri. İstanbul Üniversitesi Yayınevi; 1970.
12. 12. Katipoğlu H, Kutluer İ. Huneyn bin İshak (Johannitus), İslam Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları; 1998.
13. 13. Kutluer İ. Hubeyş bin Hasan, İslam Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı; 1998.
14. 14. Çağırıcı M, Katipoğlu H. İshak bin Huneyn, İslam Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı; 1998.
15. 15. Edriss H, Rosales BN, Nugent C et all. Islamic Medicine in Middle Ages. American Journal of Medicine September 2017; 354(3): 223-229. Doi: 10.1016/j.amjms.2017.03.021. Epub 2017 Mar 18.
16. 16. Mayberry J. Islamic Medicine: A true discipline for 21st century or quacery? Medico Legal Journal March 2022; 90(1):32-40 doi: 10.177/00258172211059919. Epub 2022 Feb 14.
17. 17. Zarvandi M, Sadeghi R. Exploring roots of clinical trial methodology in Medieval Islamic Medicine. Clinical Trials June 2019; 16(3):316-321. doi:10.1177/1740774519830396. Epub 2019 Feb 19.
18. 18. Uluslarası İbn Türk Hârezmî, Farâbî, Beyrûnî ve İbn Sînâ Sempozyumu Bildirileri, Atatürk Kültür Merkezi Yayınları; 1990.
19. 19. Kahya E. Kitab üs Saydana Fit Tıb Ebu Reyhan El Beyruni çevirisi. Kültür Bakanlığı Yayınları; 2011.
20. 20. Gökdoğan MD. Osmanlılar’da Bilim ve Teknoloji Cilt:1. Atatürk Kültür Merkezi Yayınları; 2012
21. 21. Sarı N. Osmanlılarda Hekim ve Hekimlik Ahlakı. Osmanlılarda Tıp Ahlakı. Sağlık Bakanlığı Yayınları; 2015.
22. 22. Ünver S. Selçuklu Tababeti. Türk Tarih Kurumu Yayınları; 2024.
23. 23. Aboushanab S, Al Sanad S. Cupping Therapy: An overview from a Modern Medicine Perspective. Journal of Acupuncture and Meridian Studies 2018;11(3):83-87.
24. 24. Akca A, Semra D, Akca, F. Hirudoterapi: Tıbbi Sülük Tedavisi, Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları. Editör: Prof. Dr. Serpil Demirağ. Hipokrat Yayınevi; 2019.
25. 25. Çiftçi S, Burcu A. Akupunktur, Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları. Editör: Prof.Dr. Serpil Demirağ. Hipokrat Yayınevi; 2019.
26. 26. Erel Ö. Fitoterapi, Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları, Editör: Prof. Dr.Serpil Demirağ. Hipokrat Yayınevi; 2019.
27. 27. Yurdakul ES, Sarı O. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamalarının Etik yönden incelenmesi. Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklörik Tıp Dergisi 2020;10(3):404-414.