Sağlıkla İlgili Mesleklerde Kullanılan Amblemlerin Tarihçesi ve Anlamları Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Amblem, Türk Dil Kurumuna göre bir kavramın, soyut bir şeyin sembolü olan varlık; belirtke anlamına gelmektedir. Sağlıkla ilgili meslek alanlarının kendine özgü amblemlerinin olduğu bilinmektedir. Sağlıkla ilgili amblemler, tıp amblemi dahil olmak üzere bir dizi tarihi ve etik değeri temsil etmektedir. Bu derlemenin amacı sağlıkla ilgili mesleklerden tıp, diş hekimliği, eczacılık, hemşirelik ve veterinerlik meslek amblemlerinin tarihçelerinin araştırılması ve hangi anlamları ifade ettiklerinin incelenmesidir. Bu amaçla sağlıkla ilgili meslek kurumları, kuruluşları, dernekler ve meslek birliklerinden Dünya Sağlık Örgütü, Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı, Tük Tabipleri Birliği, Türk Diş Hekimleri Birliği, Türk Eczacıları Birliği, Türk Hemşireler Derneği ve Türk Veteriner Hekimleri Birliği’nin güncel olarak kullandığı amblemler incelenmiştir. Amblemlere genel olarak bakıldığında çok sayıda ortak sembolün, mitolojik ve tarihi figürlerin kullanıldığı görülmektedir. Hemşirelik mesleği hariç olmak üzere tüm meslek amblemlerinde “yılan” figürünün yer aldığı gözlenmektedir. Hemşirelik mesleğinin güncel ambleminde de tarihi bir figür yer almaktadır. Amblemlerin tarihçelerinin ve sembolize ettiği anlamların bilinmesinin etik, mesleki ve profesyonel değerlerin günümüzde tüm sağlık çalışanlarınca yaşatılması için önemli olduğunu düşünüyoruz.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık meslekleri
• Amblem
• Tıp Tarihi
• Profesyonel Değerler

An Evaluation on The History and Meanings of Emblems Used in Health-related Professions

Öz

According to the Turkish Language Association, the emblem is defined as an entity that symbolizes an abstract concept or idea; in other words, a sign or insignia. It is known that professional fields related to health possess certain distinctive emblems of their own. Health-related emblems, including the medical emblem, represent a range of historical and ethical values. The aim of this review is to investigate the historical backgrounds of the emblems belonging to health-related professions—specifically medicine, dentistry, pharmacy, nursing, and veterinary medicine—and to examine the meanings they convey. For this purpose, the emblems currently used by health-related professional institutions, organizations, associations, and unions, including the World Health Organization, the Ministry of Health of the Republic of Turkey, the Turkish Medical Association, the Turkish Dental Association, the Turkish Pharmacists Association, the Turkish Nurses Association, and the Turkish Veterinary Association, were examined. A general examination of the emblems reveals the use of numerous common symbols and mythological and historical figures. With the exception of nursing, the “snake” figure appears in all occupational emblems. The current emblem of the nursing profession also features a historical figure. We believe that knowing the history of emblems and the meanings they symbolize is important for all healthcare professionals to maintain ethical, professional and moral values.

Anahtar Kelimeler

• Health professions
• Emblem
• History of medicine
• Professional values

Kaynakça

1. 1. sozluk.gov.tr [Internet] [cited 2025 Oct 28]. Available from:https://sozluk.gov.tr/.
2. 2. Young P, et al. Rod of Asclepius, symbol of medicine. Revista Medica de Chile Rev Med Chile 2013;141:1197-201. doi: 10.4067/S0034-98872013000900013.
3. 3. Coston TO. The proper symbol of medicine. Trans Am Ophthalmol Soc 1970;68:359-63.
4. 4. Akdoğan HD, et al. Historical and Ethical Origin of the Medical Symbol: Which is the Staff and How Many Snakes? International Journal of Medical Science and Dental Research 2024;7(6):1-7.
5. 5. who.int [Internet] [cited 2025 Oct 29]. Available from:https://www.who.int/
6. 6. Bailey JE. Asclepios: Ancient hero of medical caring. Ann Intern Med 1996; 124:257‑63. https://doi.org/10.7326/0003-4819-124-2-199601150-00011.
7. 7. Akdoğan I, et al. The heritage of the children of Asclepius in modern medicine. Childs Nerv Syst 2024;40:273-6. DOI: 10.1007/s00381-023-06082-0.
8. 8. Patacı B. Tanrılaştırma ve şeytanlaştırma arasında mitolojik bir figür olarak Asclepios. Milel ve Nihal 2016;13(2):154-82. DOI: 10.17131/milel.284851.

9. 9. Filippou D, et al. Machaon, son of Asclepius, the father of surgery. Cureus 2020;12:e7038. doi: 10.7759/cureus.7038.
10. 10. Panagiotidou O. Asclepius’ myths and healing narratives: Counter intuitive concepts and cultural expectations. Open Libr Humanit 2016;2:e6:1-26. DOI: 10.16995/olh.34.
11. 11. Pikoulis E, et al. Evolution of medical education in ancient Greece. Chin Med J 2008;121:2202-6. DOI: 10.1097/00029330-200811010-00018.
12. 12. Bayat AH. Tıp Tarihi. İstanbul, 3. Baskı, Üçer Matbaacılık, Zeytinburnu Belediyesi, 2016.
13. 13. Güner E, Şeker KG, Güner Şİ. Darüşşifalardan günümüz sağlık kurumlarına yılan sembolü. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi 2019;9(1):97-104. DOI: 10.31020/mutftd.480556.
14. 14. Güner E, Şeker KG, Güner Şİ. Why is the medical symbol a snake? İstanbul Med J 2019;20(2):172-5. DOI: 10.4274/imj.galenos.2018.65902.
15. 15. Limneos P, et al. The Asclepian art of medicine and surgery. Int Orthop 2020;44(10):2177-83. https://doi.org/10.1007/S00264-020-04640-8.
16. 16. Akdoğan I. Tıp Sembolünün Tarihçesi Üzerine Bir Değerlendirme. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi, 2022;12(3):456-63. https://doi.org/10.31020/mutftd.1150014.
17. 17. Ağartan CA. Sanat eserlerinde yaşayan bir mit: Sağlık tanrısı Asclepios ve kızı Hygieia. Zeynep Kamil Tıp Bülteni 2009;40(1):49-52. https://doi.org/10.16948/zktb.48703.
18. 18. Diriöz ED, Alkan AKB. Zeytin Ağacı: Tarihten Gelen Önemi Işığında Türkiye ve Dünya’da Korunmasının Uluslararası Çevresel Sürdürülebilirlik Kapsamında Önemi. Bölgesel Araştırmalar Dergisi 2023;7(2):545-69. https://izlik.org/JA77JE46KA.
19. 19. saglik.gov.tr [Internet] [cited 2026 Mar 26]. Available from:https://saglik.gov.tr/.
20. 20. ttb.org.tr [Internet] [cited 2026 Mar 26]. Available from:https://www.ttb.org.tr/.
21. 21. Castro WL, Arias CU. A review of the principle mythical gods in ancient greek medicine. Gac Med Mex 2014;150(3):377-85.
22. 22. Prakash M, Johnny JC. Things you don’t learn in medical school: Caduceus. J Pharm Bioallied Sci 2015;7(1):49-50. doi: 10.4103/0975-7406.155794.
23. 23. Retief FP, Cilliers L. Snake and staff symbolism, and healing. SAMJ 2002;92(7):553-6.
24. 24. Hancı İH. Yılan Hikayesi. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi (STED) 2005;14(8):6-9.
25. 25. Wilcox RA, Whitham EM. The symbol of modern medicine: why one snake is more than two. Ann Intern Med 2003;138(8):673-7. https://doi.org/10.7326/0003-4819-138-8-200304150-00016.
26. 26. Nayernouri T. Asclepius, Caduceus, and Simurgh as medical symbols Part I. Arch Iran Med 2010;13(1):61-8.
27. 27. Antoniou SA, et al. The rod and the serpent: history’s ultimate healing symbol. World Journal of Surgery 2011;35:217-21. doi: 10.1007/s00268-010-0686-y.
28. 28.kizilay.org.tr[Internet] [cited2025Nov8].Availablefrom:https://www.kizilay.org.tr/kurumsal/tarihcemiz#:~:text=1947'de%20%22T%C3%BCrkiye%20K%C4%B1z%C4%B1lay%20Derne%C4%9Fi,a%C3%A7%C4%B1k%20k%C4%B1rm%C4%B1z%C4%B1%20%22ay%22%20d%C4%B1r.
29. 29. tdb.org.tr [Internet] [cited 2026 Mar 26]. Available from:https://www.tdb.org.tr/.
30. 30. fakulte.adu.edu.tr/med/tr [Internet] [cited 2026 Mar 26]. Available from:https://fakulte.adu.edu.tr/med/tr.
31. 31. Üçer M. Çankırı Darülafiyesindeki çifte ejder kabartması ve yılan heykeli (Yılan Kitabı), Editör: Naskali EG. Kitabevi Yayınları, İstanbul, 1. Baskı. 2014;169-79.
32. 32. Güner E, Şeker KG, Güner Şİ. Health sciences emblems and their origins (Letter to Editor). Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi 2020;10(1):1-6. https://doi.org/10.31020/mutftd.601943.
33. 33. teb.org.tr [Internet] [cited 2026 Mar 26]. Available from:https://www.teb.org.tr/.
34. 34. wikipedia.org [Internet] [cited 2026 Mar 26]. Available from:https://en.wikipedia.org/wiki/Bowl_of_Hygeia.
35. 35. thder.org.tr [Internet] [cited 2025 Nov 7]. Available from:https://www.thder.org.tr/.
36. 36. Turan N, ve ark. Toplumsal cinsiyet ve hemşirelik. Maltepe Üniversitesi Hemşirelik Bilim ve Sanatı Dergisi 2011;4(1):167-73.
37. 37. Karimi H, Alavi NM. Florence Nightingale: The Mother of Nursing. Nurs Midwifery Stud. 2015;4(2):e29475. DOI: 10.17795/nmsjournal29475.
38. 38. nurse.org [Internet] [cited 2025 Nov 8]. Available from:https://nurse.org/articles/nursing-symbols/.
39. 39. icn.ch [Internet] [cited 2025 Nov 8]. Available from:https://www.icn.ch/.
40. 40. tvhb.org.tr [Internet] [cited 2026 Mar 26]. https://tvhb.org.tr/.
41. 41. Koç A, Küçükaslan Ö. Türkiye’de Veteriner Hekimliği Ambleminin Tarihsel Gelişimi. Vet Hekim Derg. 2008;79(3):31-6.
42. 42. Kalkan H, Deniz Ö. Yılan Figürü ve Sembolizm. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 2021;10(3):2328-44. https://doi.org/10.15869/itobiad.902939.