Radyoloji Tanısında Mahremiyet, Sağlık Verisi Paylaşımı ve Yapay Zekâ Uygulamalarına Yönelik Tutumlar: Kesitsel Bir Anket Çalışması

Öz

Amaç: Bu çalışmanın amacı, radyolojik görüntüleme uygulamalarında hasta mahremiyetine ilişkin algıları, kişisel sağlık verilerinin ikincil kullanımına yönelik tutumları ve yapay zekâ (YZ) ile makine öğrenimi tabanlı uygulamalara duyulan güveni incelemek; mahremiyet algısı ile veri paylaşımı ve YZ’ye güven arasındaki ilişkileri değerlendirmektir. Yöntem: Türkiye genelinde en az bir kez ultrason muayenesi yaptırmış 352 yetişkin bireyin katılımıyla kesitsel, çevrim içi ve anonim bir anket çalışması yürütüldü. Anket; demografik özellikler, ultrason sırasında beden mahremiyeti algısı, sağlık verilerinin ikincil kullanımına yönelik tutumlar ve YZ/makine öğrenimi uygulamalarına ilişkin farkındalık ve güveni içeren dört bölümden oluştu. Mahremiyet algısı 5’li Likert ölçeği ile değerlendirildi. İstatistiksel analizlerde Mann–Whitney U, Kruskal–Wallis ve Spearman korelasyon testleri ile YZ’ye güvenin belirleyicilerini incelemek amacıyla çok değişkenli lojistik regresyon analizi kullanıldı. Bulgular: Ultrason muayenesi sırasında kapı ve perdenin kapalı olması, mahremiyet algısını anlamlı olarak artırdı (p < 0.001). Hekim cinsiyetine bağlı rahatsızlık bildiren katılımcılarda mahremiyet algısı daha düşüktü (p = 0.003). Yüksek mahremiyet algısı, anonimleştirilmiş sağlık verilerinin açık onam olmaksızın kullanımına (p = 0.030) ve ulusal düzeyde oluşturulacak anonim veri havuzlarına desteğin artışıyla ilişkiliydi (p = 0.021). YZ’ye güven kadın cinsiyette daha düşükken (OR = 0.45, p = 0.008), YZ bilgi düzeyi arttıkça anlamlı olarak yükseldi (OR = 1.98, p = 0.004). Mahremiyet algısı, çok değişkenli analizde YZ’ye güvenin bağımsız bir belirleyicisi değildi. Sonuç: Hasta mahremiyeti, fiziksel muayene koşulları ve dijital sağlık teknolojilerine yönelik algılarla birlikte şekillenen çok boyutlu bir kavramdır. Uygun anonimleştirme ve şeffaflık koşullarında, mahremiyet hassasiyeti ile yapay zekâ ve veri paylaşımına yönelik güven algılarının birlikte değerlendirilebileceğini düşündüren bulgular elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Radyoloji
• Hasta mahremiyeti
• Sağlık verisi paylaşımı
• Yapay zekâ
• Etik
• Anket çalışması

Privacy in Radiological Diagnosis, Attitudes Toward Health Data Sharing, and Artificial Intelligence Applications: A Cross-Sectional Survey

Öz

Objective: To assess patients’ privacy perceptions during radiological imaging, attitudes toward secondary use of health data, and trust in artificial intelligence (AI), and to explore relationships between privacy perception, data sharing, and AI trust. Methods: This cross-sectional, anonymous online survey included 352 adults in Türkiye who had undergone at least one ultrasound examination. The questionnaire covered demographics, bodily privacy during ultrasound, attitudes toward secondary data use, and awareness/trust regarding AI and machine learning. Privacy perception was rated on a 5-point Likert scale. Group differences were tested with Mann–Whitney U and Kruskal–Wallis tests; associations with Spearman correlation; and independent predictors of AI trust with multivariable logistic regression. Results: Privacy perception was higher when doors and curtains were closed (p < 0.001). Discomfort related to physician gender was associated with lower privacy perception (p = 0.003). Higher privacy perception was associated with greater acceptance of access to anonymized data without explicit consent (p = 0.030) and support for a Ministry of Health–managed anonymized repository (p = 0.021), although effect sizes were small. AI trust was lower in females (OR = 0.45, 95% CI: 0.24–0.81; p = 0.008) and increased with higher self-reported AI knowledge (OR = 1.98, 95% CI: 1.24–3.16; p = 0.004). Privacy perception was not an independent predictor of AI trust. Conclusion: Privacy in radiology is multidimensional, and the findings suggest that concerns about privacy may be compatible with support for secure, anonymized secondary data use under transparent ethical governance.

Anahtar Kelimeler

• Radiology
• Patient privacy
• Health data sharing
• Artificial intelligence
• Ethics
• Survey study

Kaynakça

1. 1. Hryhorczuk AL, et al. Radiologic Professionalism in Modern Health Care. Radiographics 2015;35(6):1779-1788. https://doi.org/10.1148/rg.2015150041
2. 2. Beauchamp T, Childress J. Principles of Biomedical Ethics: Marking Its Fortieth Anniversary. Am J Bioeth 2019;19(11):9-12. https://doi.org/10.1080/15265161.2019.1665402
3. 3. McLennan S, et al. The inconsistent ethical oversight of healthcare quality data in Switzerland. Swiss Med Wkly 2018;148:w14637. https://doi.org/10.57187/smw.2018.14637
4. 4. Association AS. Guide to Consent and Chaperones for Intimate Medical Ultrasound Examinations. In.: September; 2024.
5. 5. Radiographers SaCo. Intimate Examinations and Chaperone Policy. 3rd ed. In.: May; 2023.
6. 6. Guideline A. Intimate examinations, consent and chaperones. In.: December; 2015.
7. 7. Lin YK, et al. Building an ethical environment improves patient privacy and satisfaction in the crowded emergency department: a quasi-experimental study. BMC Med Ethics 2013;14:8. https://doi.org/10.1186/1472-6939-14-8
8. 8. Saleem SG, et al. Patient perception regarding privacy and confidentiality: A study from the emergency department of a tertiary care hospital in Karachi, Pakistan. Pak J Med Sci 2022;38(2):351-355. https://doi.org/10.12669/pjms.38.ICON-2022.5785

9. 9. Lotan E, et al. Medical Imaging and Privacy in the Era of Artificial Intelligence: Myth, Fallacy, and the Future. J Am Coll Radiol 2020;17(9):1159-1162. https://doi.org/10.1016/j.jacr.2020.04.007
10. 10. Langlotz CP, et al. A Roadmap for Foundational Research on Artificial Intelligence in Medical Imaging: From the 2018 NIH/RSNA/ACR/The Academy Workshop. Radiology 2019;291(3):781-791. https://doi.org/10.1148/radiol.2019190613
11. 11. Board EDP. Guidelines 07/2020 on the concepts of controller and processor in the GDPR. In.; 2021.
12. 12. Char DS, Shah NH, Magnus D. Implementing Machine Learning in Health Care - Addressing Ethical Challenges. N Engl J Med 2018;378(11):981-983. https://doi.org/10.1056/NEJMp1714229
13. 13. McCradden MD, et al. Ethical concerns around use of artificial intelligence in health care research from the perspective of patients with meningioma, caregivers and health care providers: a qualitative study. CMAJ Open 2020;8(1):E90-E95. https://doi.org/10.9778/cmajo.20190151
14. 14. Sit C, et al. Attitudes and perceptions of UK medical students towards artificial intelligence and radiology: a multicentre survey. Insights Imaging 2020;11(1):14. https://doi.org/10.1186/s13244-019-0830-7
15. 15. European Society of R. What radiologists need to know about patients' expectations: P.A.T.I.E.N.T.S C.A.R.E.R.S A.I.M.S. Insights Imaging 2022;13(1):53. https://doi.org/10.1186/s13244-022-01184-w
16. 16. Radiologist TRCo. intimate examinations and the use of chaperones. In.: August; 2015.
17. 17. Skovgaard LL, Wadmann S, Hoeyer K. A review of attitudes towards the reuse of health data among people in the European Union: The primacy of purpose and the common good. Health Policy 2019;123(6):564-571. https://doi.org/10.1016/j.healthpol.2019.03.012
18. 18. Kalkman S, et al. Patients' and public views and attitudes towards the sharing of health data for research: a narrative review of the empirical evidence. J Med Ethics 2022;48(1):3-13. https://doi.org/10.1136/medethics-2019-105651
19. 19. Cascini F, et al. Health data sharing attitudes towards primary and secondary use of data: a systematic review. EClinicalMedicine 2024;71:102551. https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2024.102551
20. 20. Busch F, et al. Multinational Attitudes Toward AI in Health Care and Diagnostics Among Hospital Patients. JAMA Netw Open 2025;8(6):e2514452. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2025.14452
21. 21. Pesapane F, et al. Patients' Perceptions and Attitudes to the Use of Artificial Intelligence in Breast Cancer Diagnosis: A Narrative Review. Life (Basel) 2024;14(4). https://doi.org/10.3390/life14040454
22. 22. Witkowski K, Dougherty RB, Neely SR. Public perceptions of artificial intelligence in healthcare: ethical concerns and opportunities for patient-centered care. BMC Med Ethics 2024;25(1):74. https://doi.org/10.1186/s12910-024-01066-4