Hazâinü's-Sa'âdât (Treasures of Health and Happiness) by Eşref bin Muhammed, Prep. Mücahit Kaçar - Nadir İlhan

Öz

Objective: The objective of this study is to present Hazâinü’s-Sa‛âdât, a notable work of Ottoman medical and ethical literature authored by Eşref bin Muhammed in the XV. century, to contemporary readers and researchers utilizing its existing translation. Furthermore, the book serves as a credible resource for scholars examining historical medical writings, emphasizing former notions of health and happiness and their significance to the historical underpinnings of medical practice. Method: The research relies on a comparative analysis of the original manuscripts, yielding a dependable foundation text. The translation by M. Kaçar and İ. Nadir is evaluated using a philological and historical methodology, ensuring meticulous retention of the era's conceptual framework and medical terminology. Explanatory notes, an introduction essay, and a critical assessment underpin the textual and cultural background. Findings: Hazâinü’s-Sa‛âdât is a work of literature that presents an encyclopedic nature, encompassing the management of bodily ailments as well as mental health, ethical values, and principles of virtuous living. The content encompasses nutritional practices, therapeutic formulas, psychological counsel, and modalities of spiritual guidance. The work exemplifies a medical approach rooted in the equilibrium between body and spirit through specific instances. Conclusion: This translation, prepared by Kaçar and Nadir, revitalizes a significant aspect of Ottoman medical cultural heritage and provides a better contribution to the domains of medical history and medical ethics. Published as Treasures of Health and Happiness, this work emphasizes the historical underpinnings of holistic patient care and well-being, reminding modern healthcare practitioners of the psycho-social and spiritual aspects of medicine.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman Medicine
• History of Medicine
• Hazâinü’s-Sa‛âdât
• Eşref bin Muhammed
• Medical Translation.

Hazâinü’s-Sa‛âdât (Sağlık ve Mutluluk Hazineleri) Eşref bin Muhammed, Haz.: Mücahit Kaçar – Nadir İlhan

Öz

Amaç: Bu çalışma Osmanlı tıp ve ahlak literatürünün önemli bir klasiği olan XV. yüzyılda kaleme alınmış Eşref bin Muhammed’e ait Hazâinü’s-Sa‛âdât adlı eseri, mevcut çevirisi temelinde modern okuyucu ve araştırmacılara tanıtmayı hedeflemektedir. Ayrıca eserin tarihsel tıp metinlerine ilgi duyan hekimler, tıp tarihçileri, tıp etiği araştırmacıları ve kültür tarihçileri için güvenilir bir başvuru kaynağı olarak konumlandırılması amaçlanmıştır. Bu eser, geçmişin sağlık ve mutluluk anlayışını görünür kılarak hekimlik mesleğinin tarihsel değer alanını kavramaya katkı sunmaktadır. Yöntem: Çalışmada eserin orijinal nüshaları karşılaştırmalı biçimde incelenmiş, sağlam bir temel metin oluşturulmuştur. M. Kaçar ve İ. Nadir tarafından hazırlanan çeviri, filolojik ve tarihsel bir yaklaşımla ele alınmıştır. Metin günümüz Türkçesine aktarılırken dönemin kavram dünyası ve tıbbi terminolojisi korunmuştur. Açıklayıcı notlar, giriş yazısı ve değerlendirme bölümüyle metnin bağlamı desteklenmiştir. Bulgular: Hazâinü’s-Sa‛âdât, bedensel hastalıkların tedavisi kadar ruh sağlığı, ahlaki erdemler ve iyi yaşam ilkelerini de kapsayan ansiklopedik bir eserdir. Perhizler, ilaç terkipleri, psikolojik öğütler ve manevi yönlendirmeler eserin temel içeriğini oluşturmaktadır. Metin, beden ve ruh dengesine dayalı hekimlik anlayışını somut örneklerle yansıtmaktadır. Sonuç: Kaçar ve Nadir tarafından hazırlanan bu çeviri, Osmanlı tıp kültür mirasının önemli bir halkasını günümüze taşıyarak tıp tarihi ve tıp etiği alanlarının daha iyi anlaşılmasına imkân sağlamaktadır. Sağlık ve Mutluluk Hazineleri başlığıyla yayımlanan eser, modern tıp pratiğinde giderek daha fazla önem kazanan bütüncül hasta bakımı ve iyi oluş hâli kavramlarının tarihsel temellerini görünür kılmaktadır. Metin, hekimliğin biyolojik çerçeveyle sınırlı olmadığını, psiko-sosyal ve manevi boyutları içeren köklü bir anlayışa dayandığını hatırlatması bakımından günümüz hekimleri ve sağlık çalışanları için dikkate değer bir referans niteliği taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı Tıbbı
• Tıp Tarihi
• Hazâinü’s-Sa‛âdât
• Eşref bin Muhammed
• Tıbbi Çeviri.

Kaynakça

1. 1. Kaçar M, İlhan N. Sağlık ve Mutluluk Hazineleri Hazâinü’s-Sa‛âdât Eşref Bin Muhammed. İstanbul: Endülüs Kitap 2022; 14-15.
2. 2. Aydın, MB. Sakızlı İsa’nın Nizâmü’l-Edviye’si ve Müfredat Kitapları İçerisindeki Yeri. Sakızlı İsa Efendi ve Nizâmü’l-Edviyesi Üzerine İncelemeler. (edt. S. Murad, M. Kaçar), İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları, 2021.
3. 3. Demirhan Erdemir, A. "ŞEHSUVAROĞLU, Bedii Nuri", TDV İslâm Ansiklopedisi, Erişim adresi: https://islamansiklopedisi.org.tr/sehsuvaroglu-bedii-nuri Erişim tarihi: 07.01.2026.
4. 4. Pormann, PE. "TIP", TDV İslâm Ansiklopedisi, Erişim adresi: https://islamansiklopedisi.org.tr/tip#1 Erişim tarihi: 07.01.2026.
5. 5. İlhan, N. Eşref bin Muhammed Hazā’inu’s-Sa‘ādāt (inceleme-metin-dizin), Fırat Üniversitesi, Doktora Tezi, Elazığ, 1998. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=rzTd627NP1YGr3awzsdIjQ&no=rzTd627NP1YGr3awzsdIjQ
6. 6. İlhan, N. Eşref bin Muhammed ve Hazā’inu’s-Sa‛ādāt’ının İmla ve Ses Bilgisi Özellikleri. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi “Fırat Universty Journal of Social Science” Cilt: 10 Sayı:1, Sayfa: 79-92, 2000.