Asû ve Āšipu Perspektifinden Çivi Yazılı Belgelerde Gece Körlüğü ve Bulanık Görme

Öz

Amaç: Kil tabletler üzerine çivi yazısı kullanılarak tutulan kayıtlardan binlercesi günümüze ulaşmıştır. Bu kayıtlarda çeşitli hastalıklar ve bunların tedavi yöntemleri de yer almaktadır. Çalışmada metinlerde bahsedilen “Gece Körlüğü ve Bulanık Görme” rahatsızlıkları ve bununla ilgili tedavi yöntemleri modern anlamda doktora veya eczacıya karşılık gelen Asû ile büyücü/kâhin niteliği taşıyan Āšipu adlı görevlilerin bakış açısından incelenecektir. Yöntem: Bu araştırma 11.10.2025-14.02.2026 tarihleri arasında yapılmıştır. Çalışmada MÖ I. binyıla ait çivi yazılı kaynaklardan ve bunlara dayalı olarak oluşturulan modern bilimsel literatürden istifade edilmiştir. Bulgular: Çivi yazılı metinlerde Sinlurma (Gece Körlüğü), Apû (Bulanık Görme) olarak geçen göz rahatsızlıkları incelenecektir. Aynı zamanda konuyla ilgili en erken kayıtlar modern dünyadan örneklerle kıyaslanmaya çalışılacaktır. Sonuç: Göz hastalıklarına dair kayıtların incelenmesi sonucu IGI Serisi olarak isimlendirilen bir külliyatın oluştuğu görülmüştür. Bu kayıtlarda geçen IGI ifadesi Sumerce “göz” anlamına gelirken bunun Akadca karşılığının īnū olduğu anlaşılmıştır. Göz hastalığı terimi ise Sumerce IGI GIG, Akadca “muruṣ īnī” olarak ifade edilmiştir. Gözleri rahatsız olan kişilerin durumu ise “šumma amēlu īnāšu marṣā/eğer bir adamın gözleri hasta ise” şeklinde kalıplaşmış bir cümle ile kayıt altına alınmıştır. Hastalıkların tedavisinde ise modern anlamda doktor veya eczacıya benzetebileceğimiz Asû ile bir çeşit kâhin olarak tarif edilen Āšipu adındaki görevlilerin ön plana çıktığı anlaşılmıştır. Āšipu’lar “magical ritüller”, Asû’lar ise “medical yöntemler” kullanmıştır. Bu kişileri, faaliyetlerine binaen dönemin sağlık görevlileri olarak nitelendirebiliriz.

Anahtar Kelimeler

• Eski Yakındoğu
• Gece Körlüğü
• Bulanık Görme
• Asû
• Āšipu

Etik Beyan

Bu çalışmada kullanılan veriler, herkesin erişimine açık tarihi bir metinden elde edildiği için etik kurul iznine gerek yoktur.

Night Blindness and Blurred Vision in Cuneiform Documents from the Perspectives of the Asû and the Āšipu

Öz

Objective: Thousands of records inscribed in cuneiform on clay tablets have survived to the present day. These records encompass various diseases and their respective treatment methods. This study examines the conditions of night blindness and blurred vision as documented in the texts, along with their respective treatment methodologies, from the dual perspectives of the Asû (the ancient equivalent of a physician or pharmacist) and the Āšipu (the exorcist or incantation priest). Method: The study utilizes cuneiform sources dating back to the 1st millennium BCE, as well as the modern scientific literature derived from these primary records. Results: The eye disorders referred to in cuneiform texts as Sinlurma (Night Blindness) and Apû (Blurred Vision) will be examined. Furthermore, these earliest records on the subject will be comparatively analyzed with examples from the modern world. Conclusion: The examination of records pertaining to eye diseases reveals the existence of a corpus designated as the IGI Series. It is understood that the expression IGI in these records signifies "eye" in Sumerian, while its Akkadian equivalent is īnū. The term for eye disease is expressed as IGI GIG in Sumerian and muruṣ īnī in Akkadian. The condition of individuals with ocular ailments was recorded using the formulaic phrase: “šumma amēlu īnāšu marṣā / if a man’s eyes are diseased.” In the treatment of these conditions, two types of practitioners emerge: the Asû, who corresponds to the modern physician or pharmacist, and the Āšipu, described as a type of diviner or exorcist. While the Āšipu employed magical rituals, the Asû utilized medical methods.

Anahtar Kelimeler

• Ancient Near East
• Night Blindness
• Blurred Vision
• Asû
• Āšipu

Etik Beyan

As the data utilized in this study were obtained from historical texts accessible to the public, ethical committee approval is not required.

Kaynakça

1. 1. Bryce T. The Routledge Handbook of the Peoples and Places of Ancient Western Asia the Near East from the Early Bronze Age to the Fall of the Persian Empire, London-New York: Routledge; 2009.
2. 2. Mieroop MVD. Cuneiform Texts and the Writing of History, London-New York: Routledge; 1999.
3. 3. Akurgal E. Anadolu Kültür Tarihi, Ankara: Tübitak Yayınları; 1997.
4. 4. Kılıç Y, Ateş A. Eski Mezopotamya’nın Büyük Arşivleri (Nippur, Tell Šemšāra, Babil, Mari (Tell Hariri) Arşivi ve Ninive (Asurbanipal). Kafdağı 2019; 4/2: 88-106. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kafdagi/article/658315.
5. 5. Geller MJ, Panayotov SV. Mesopotamian Eye Disease Texts, Berlin-Boston: De Gruyter; 2020.
6. 6. Richardson MEJ. Hammurabi’s Laws Text, Translation and Glossary, London-New York: T&T Clark International a Continuum Imprint; 2004.
7. 7. Gelb IJ. vd. The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago, Vol. 7, Chicago: The Oriental Institute Publishing; 2004.
8. 8. igigig [DISEASE] N (3x) Old Babylonian, Neo-Assyrian wr. igi-gig “eye disease”, [Erişim Tarihi: 09.11.2025]. Erişim adresi: https://oracc.museum.upenn.edu/epsd2/sux/o0030699.

9. 9. Civil M. vd. The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago, Vol.1 A Part II, Chicago: The Oriental Institute Publishing; 2004.
10. 10. Scurlock J, Andersen BR. Diagnoses in Assyrian and Babylonian Medicine Ancient Sources, Translations, and Modern Medical Analyses, Chicago: University of Illinois Press; 2005.
11. 11. McCants WF. Kültür Mitleri Tanrıları Yaratmak Ulusları İcat Etmek, Tabur M. çev. İstanbul: İthaki Yayınları; 2018.
12. 12. Cuneiform Digital Library Initiative: [Erişim Tarihi: 09.11.2025]. Erişim adresi: https://cdli.earth/browse. 13.šadādu kelimesinin anlamları: [Erişim Tarihi: 06.04.2026]. Erişim adresi: https://www.ebl.lmu.de/dictionary/%C5%A1ad%C4%81du%20I. 14. Krebernik M. Die Beschwörungen aus Fara und Ebla: Untersuchungen zur ältesten keilschriftlichen Beschwörungsliteratur, Zürich: Verlag;1984. 15. Ciesla WM. Non-Wood Forest Products from Conifers, Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations; 2001.
13. 16. Bryce T. Hitit Krallığı, İstanbul: Alfa Yayınları; 2019.
14. 17. Simko K. Medicine in the third and second millennium BCE; [Erişim Tarihi: 06.04.2026]. Erişim adresi: https://oracc.museum.upenn.edu/asbp/ninmed/Historyofmedicine/Pre-Assyrianmedicine/index.html.
15. 18. purādu kelimesinin anlamı: [Erişim Tarihi: 08.12.2025]. Erişim adresi: https://www.ebl.lmu.de/dictionary/pur%C4%81du%20I.
16. 19. Bang HOJ., et al. The composition of the Eskimo food in north western Greenland. The American Journal of Clinical Nutrition 1980; 33/12: 2657-2661. doi: 10.1093/ajcn/33.12.2657
17. 20. Giannaccare G., et al. Efficacy of Omega-3 Fatty Acid Supplementation for Treatment of Dry Eye Disease: A Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials. Cornea 2019;38/5:565-573. doi: 10.1097/ICO.0000000000001884.
18. 21. Brinkman JA., et al. The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago, Vol. 17 Part III, Chicago: The Oriental Institute Publishing; 2008.
19. 22. BM.121042 no’lu tablet. [Erişim Tarihi: 06.12.2025]. Erişim adresi: https://www.ebl.lmu.de/library/BM.121042?tab=photo.
20. 23. Kukuru kelimesinin anlamı: [Erişim Tarihi: 07.12.2025]. Erişim adresi: https://www.ebl.lmu.de/dictionary/kukuru%20I.
21. 24. Kasû kelimesinin anlamı: [Erişim Tarihi: 07.12.2025]. Erişim adresi: https://www.ebl.lmu.de/dictionary/kas%C3%BB%20II.
22. 25. Köcher F. Die Babylonisch-Assyrische Medizin in Texten und Untersuchungen Band VI, Berlin-New York: Walter de Gruyter; 1980.
23. 26. Yılmaz Kolancı B. Antik Dönem’den Günümüze Hayıt Ağacı’nın (Vitex agnus-castus L./Lamiaceae) Kullanımı. İçinde: Coşkun G. editör. Anadolu, Arkeoloji, Zaman ve Mekân Dumlupınar Üniversitesi V. Arkeoloji Sempozyumu Bildirileri. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları; 2016. s:271-287.
24. 27. Altunay C, Özge T. Vitex Agnus-Castus: Beneficial Properties, Clinical Studies, and Potential Future Applications in Food. Turkish Journal of Agriculture- Food Science and Technology 2023;11/11: 2185-2193. doi:10.24925/turjaf.v11i11.2185-2193.6114.
25. 28. Yılmaz Kolancı B. Roma İmparatorluk Dönemi’nde Göz Hastalıklarının Tedavisinde Kullanılan Bazı Tıbbi Bitkiler. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 2020;19/3: 629-646. doi: 10.21547/jss.716905.
26. 29. Bajpai D., et al. Evaluation of Anti-inflammatory and Antimicrobial Properties of Mustard Seed Extract Based Hydrogel: An In Vitro Study. Cureus 2023;15/9:1-8. doi: 10.7759/cureus.45146.
27. 30.Tian Y, Deng F. Phytochemistry and biological activity of mustard (Brassica juncea): a review. Cyta Journal Of Food 2020;18/1: 704–718. doi: 10.1080/19476337.2020.1833988.
28. 31. Frazie MD., et al. Health-Promoting Phytochemicals from 11 Mustard Cultivars at Baby Leaf and Mature Stages. Molecules 2017; 22/1749: 1-13. doi: 10.3390/molecules22101749.
29. 32. Mozaffarieh M., et al. The role of the carotenoids, lutein and zeaxanthin, in protecting against age-related macular degeneration: A review based on controversial evidence. Nutrition Journal 2003;2/20:1-8. doi: 10.1186/1475-2891-2-20.
30. 33. Brinkman JA., et al. The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago, Vol. 15, Chicago: The Oriental Institute Publishing; 2000.
31. 34. Sánchez Zapata E., et al. Tiger Nut (Cyperus esculentus) Commercialization: Health Aspects, Composition, Properties, and Food Applications. Comprehensive Reviews in Food Scienceand Food Safety 2012;11: 366-377. doi: 10.1111/j.1541-4337.2012.00190.x.
32. 35. May L. Ancient Legal Thought Equity, Justice, and Humaneness from Hammurabi and the Pharaohs to Justinian and the Talmud, Cambridge: Cambridge University Press; 2019.
33. 36. Night Blindness (Nyctalopia). [İnternet sitesi]; [Erişim Tarihi: 29.11.2025]. Erişim adresi: https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/10118-night-blindness-nyctalopia.
34. 37. Administrative tablet excavated in Shuruppak (mod. Fara), dated to the ED IIIa (ca. 2600-2500 BC) period and now kept in Vorderasiatisches Museum, Berlin, Germany. [Erişim Tarihi: 29.11.2025]. Erişim adresi: https://cdli.earth/artifacts/10644.
35. 38. Tiang S, Warne R. Nyctalopia: the sequelae of hypovitaminosis A. BMJ Case Rep 2010;26:1-3. doi: 10.1136/bcr.05.2010.2965.
36. 39. Semba RD. On the ‘Discovery’of Vitamin A. Annals of Nutrition & Metabolism The Discovery of Vitamins: 100th Anniversary Special Issue 2012;61/3:192-198. doi: 10.1159/000343124.
37. 40. Gül Ö. Trotula, The First Female Physician of Europe: A Historiographical Debate. Lokman Hekim Dergisi 2023;13(2):314-324. doi: 10.31020/mutftd.1239225.
38. 41. Stol M. Blindness and Night-Blindness in Akkadian: Journal of Near Eastern Studies 1986;45(4):295-299. 42. Scurlock JoAnn. Sourcebook for Ancient Mesopotamian Medicine, Georgia: SbL Press; 2014.