Kadına Yönelik Şiddet: İstanbul Şer‘î Mahkeme Sicillerine Göre
Öz
Amaç: “Şer‘iyye sicilleri” XV. yüzyıldan, XIX. yüzyılın son dönemini kapsayan Osmanlı toplumunun ekonomik, siyasi ve toplumsal yaşantısına dair bilgiler içeren, Türk tarihinin ana kaynaklarından birisini oluşturan çok önemli kayıtlardır. Bu siciller kapsamları itibarıyla tıp ve hukuk tarihimiz açısından da çok önemli bir yere sahiptir.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada son yıllarda etkileri ve sonuçları ile sosyal ve tıbbi yönden önemli bir sorun oluşturan “şiddet” ve bunun bir alt başlığı olarak “kadına yönelik şiddet” olgusunun tarihsel planda İstanbul Şer‘iyye Mahkeme Sicillerine yer alan olaylar üzerinden değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmada Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi İSAM yayını olan İstanbul Kadı Sicilleri (1-40) incelenmiştir. İncelenen bu kitaplarda toplam 23387 kayıt bulunmaktadır. Sözü edilen şer‘î mahkeme sicillerinde, erkek ya da kadın hangi cinsiyetten gelirse gelsin, kadına yönelmiş şiddet unsuru içeren kayıtlar saptanmış ve gruplandırılmıştır. Bu gruplandırma yapılırken Osmanlı ceza hukukunda suçların sınıflandırıldığı ana ve alt başlıklar kullanılmıştır.
Bulgular: Bunlar arasında “darp”, “eziyet (işkence)”, “bekâret muayenesi”, “kadın (bedeni) ticareti”, “sarkıntılık”, “tecavüz”, ve “öldürme” gibi fiziksel şiddet ögeleri içeren vakalar olduğu gibi, “iftira” ve “hakaret” gibi ağırlıklı olarak sözel şiddet ögeleri içeren mahkeme kayıtlarının da yer aldığı görülmüştür. Davaya konu olan suçun faillerinin, hem erkek hem kadın olabildiği; bu kişilerin kadının yakını olabileceği gibi, hiç tanımadığı kişiler de olabildiği görülmektedir.
Sonuç: On altıncı ve XVII. yüzyıllarda İstanbul’da şiddete uğramış kadınların ya kendileri ya da vekilleri aracılığı ile mahkemeye başvurdukları ve dönemin pozitif hukukunun verdiği hakları kullanarak, kendilerine şiddet uygulayan kişilerden uzaklaşmaya ve kendilerini korumaya çalıştıkları görülmektedir. Kadınların, mahkemeye başvurmaları ile “kadına yönelik şiddet” de görünür hale gelmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Maral E. İktidar, erkeklik ve teknoloji. Toplum ve Bilim 2004; 101: 127-143.
- Wykes M., Welsh K. Violence, Gender & Justice. London: SAGE Publications Ltd; 2009. p. 4.
- World Health Organization. Health Topics. Violence. http://www.who.int/topics/violence/en/. Erişim tarihi: 01 Aralık 2012.
- United Nations General Assembly, A/RES/48/104, 85th plenary meeting, 20 December 1993, 48/104. Declaration on the Elimination of Violence against Women, http://www.un.org/documents/ga/res/48/a48r104.htm. Erişim tarihi: 01 Aralık 2012.
- Subaşı N., Akın A. Kadına yönelik şiddet; nedenleri ve sonuçları. http://www.huksam.hacettepe.edu.tr/Turkce/SayfaDosya/kadina_yon_siddet.pdf. Erişim tarihi: 02 Kasım 2012
- İnalcık H. Devlet-i ‘Aliyye, 8. Baskı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları; 2011. p. 227-228, 265-268.
- Barkan ÖL. Kanûn-nâme. In: Adıvar A., Arat R., Ateş A., Baysun C., Darkot B, editörler. İslâm Ansiklopedisi. 6. Cilt. İstanbul: Maarif Basımevi; 1955. p. 185-196.
- Fatih Sultan Mehmed. Kânûnnâme-i Âl-i Osman (Tahlil ve Karşılaştırmalı Metin). Hazırlayan: Abdülkadir Özcan. İstanbul: Kitabevi; 2003.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Klinik Tıp Bilimleri
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Ahmet Acıduman
Bu kişi benim
0000-0003-2021-4471
Türkiye
Serap Şahinoğlu
0000-0003-4462-2402
Türkiye
Önder İlgili
*
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
31 Mayıs 2019
Gönderilme Tarihi
26 Şubat 2019
Kabul Tarihi
2 Mayıs 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Cilt: 9 Sayı: 2
