Yer Değiştiren Mimarlık Bilgisinin Mimar Kimliğine Etkisi: Şantiyede Görülen Mimarlar

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 3, 469 - 501, 31.12.2025

Büşra Özaydın Çat

Öz

Bu çalışma, Rönesans’tan itibaren mimarlık bilgisinin inşa alanından ofise doğru gerçekleşen yer değiştirmesinin mimar kimliği ve mimarın rolü üzerindeki etkisini araştırmayı hedeflemektedir. Çalışmada terk edilen inşa alanına zaman zaman geri dönen mimarların şantiyede bulunma hallerinin izi yirminci yüzyılın ikinci çeyreğinden itibaren çekilen ve mimarların göründüğü şantiye fotoğrafları üzerinden sürülmüştür.

İki aşamalı olarak yürütülen kapsam belirleme sürecinde ilk aşamada daha geniş olan tarihsel aralık fotoğraf biçim ve içeriklerinde bir farklılık yaşanmaması adına daha yakın tarihli uygulama örneklerinin elenmesiyle daraltılmıştır. 1930-1980 yılları arasını kapsayan bu ilk sınırlamanın ardından inşa edilen yapının şantiye fotoğrafları olduğu halde mimarın bu şantiyelerde görünmediği veya şantiyede bulunma hali tekil örnekler üzerinden incelenebilecek mimarlar araştırma dışında bırakılmıştır. Bu iki aşamalı kapsam tayininin ardından araştırma için Frank Lloyd Wright (1867-1959), Le Corbusier (1887-1965) ve Louis Kahn’ın (1901-1974) farklı şantiyelerde çekilen fotoğrafları seçilmiş ve bu görseller üzerinden mimar kimliğinin değişimi ve mimarın şantiyede bulunma halleri incelenmiştir.

Fotoğraflar üzerinden yapılan incelemeler sonucunda fotoğrafın çekilme tarihi, amacı ve kompozisyonu, mimarlarının kıyafet tercihleri, bedensel pozisyonları, taşıdığı aksesuarlar, fotoğrafta görülen diğer kişiler/bedenler ve onların pozisyonlarına göre; Frank Lloyd Wright’ın Johnson Wax Binası şantiyesinde gözlemci ve müdahil, Beth Sholom Sinagogu şantiyesinde anlatıcı-ziyaretçi, Guggenheim Müzesi şantiyesinde ise kontrolör ve rehber olarak; Le Corbusier’in Marsilya’daki Unité d’Habitation şantiyesinde müdahil ve aktarıcı/taşıyıcı, Ronchamp Şapeli şantiyesinde ziyaretçi, La Tourette manastırı şantiyesinde ise dinleyici-ziyaretçi ve gözlemci olarak; Louis Kahn’ın Hindistan Yönetim Enstitüsü, Kimbell Sanat Müzesi ve Yale Üniversitesi, İngiliz Sanat Merkezi’nden oluşan her üç şantiyede anlatıcı-ziyaretçi olarak bulunduğu tespit edilmiştir.

Yapılan tespitlere göre mimarlık bilgisinin şantiyeden ofise taşınması, mimarları inşa sürecinden büyük ölçüde uzaklaştırmış olsa da Wright, Le Corbusier ve Kahn gibi mimarların, şantiye ile kurdukları farklı ilişkiler, modern mimarlık pratiğinde mesleki rollerin yeniden tanımlandığını göstermekte ve günümüzde daha kapsayıcı bir pratik alanının inşa sahasından yaşanan bu kopuşa yönelik yeni ilişkilenme biçimlerinin geliştirilmesi ile mümkün olduğu düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Mimarlık bilgisi , Şantiye , Frank Lloyd Wright , Le Corbusier , Louis Kahn

Etik Beyan

Yapılan çalışmada araştırma ve yayın etiğine uyulmuştur, Etik Kurul izni gerekmemiştir.

The Impact of Displaced Architectural Knowledge on Professional Identity: Architects Seen on Construction Sites

Öz

This study aims to investigate the impact of the displacement of architectural knowledge from the construction site to the office, beginning with the Renaissance, on the architect's identity and professional role. Within the scope of this study, the roles of architects who occasionally returned to the abandoned construction site have been traced through construction site photographs taken from the second quarter of the twentieth century onward, in which the architects themselves are visibly present.

The process of defining the scope of the study was carried out in two stages. In the first stage, the initially broader historical timeframe was narrowed by excluding more recent case studies, in order to account for developments in photographic technology and to avoid discrepancies in the form and content of the photographs. In the second stage of the study, which was limited to the years 1930–1980, cases in which construction site photographs existed but the architect was either not present in any of them or appeared in only a single image were excluded from the scope of the research. Following this two-stage process of scope determination, photographs of Frank Lloyd Wright (1867–1959), Le Corbusier (1887–1965), and Louis Kahn (1901–1974) taken at various construction sites were selected for analysis. Through these images, the transformation of the architect’s identity and their roles on the construction site were examined.

Through the analysis of the photographs, based on the date, purpose, and composition of each image; the architects’ clothing choices (suits or casual clothing) and bodily postures; the accessories they carried (such as a fedora, bow tie, notebook, pencil, hard hat, gloves, tool belt, etc); other people or bodies (architects, engineers, other professionals, workers, women, children, animals, journalists, politicians, religious figures, etc. ) and their body position: It has been determined that Frank Lloyd Wright acted as an observer and participant at the construction site of the Johnson Wax Building, as a narrator-visitor at the construction site of the Beth Sholom Synagogue, and as a supervisor and guide at the construction site of the Guggenheim Museum; Le Corbusier acted as a participant and transmitter at the construction site of Unité d’Habitation in Marseille, as a visitor at the construction site of the Ronchamp Chapel, and as a listener-visitor and observer at the construction site of the La Tourette Monastery; and Louis Kahn acted as a visitor at three of construction site of Indian Institute of Management, Kimbell Art Museum and Yale Center for British Art.

According to these findings, although the transfer of architectural knowledge from the construction site to the office has significantly distanced architects from the construction process, dialogues established by architects like Wright, Le Corbusier ve Kahn with construction sites through different ways demonstrate that professional roles and identities in modern architectural practice were redefined. From this perspective, it is argued that enabling a more inclusive field of architectural practice today depends on the development of new forms of engagement that address the rupture from the construction site.

Anahtar Kelimeler

Architectural knowledge , Construction site , Frank Lloyd Wright , Le Corbusier , Louis Kahn

Kaynakça

• Barthes, R. (1979). Göstergebilimin İlkeleri, çev. Berke Vardar ve Mehmet Rifat. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Batuman, B. (2012). Mimarlığın ABC’si. İstanbul: Say Yayınları.
• Ceylan, E. (2010). Modern Bir Mimari Temsil ve Performans Aracı ya da Mimarlıkta Diyagram. (Yayınlanmamış doktora tezi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Ceylan, E. (2023). Kuyudaki Hayaletler: Mimarlığın ve Arkitektonik Nesnenin Ölü İkizleri Olarak Şantiye ve Yapı İskelesi. Betonart 76, 12-22.
• Değirmenci, K. (2018). Etnografik bir veri olarak fotoğraf: temsil, düşünümsellik ve gerçekçilik. Antropoloji. 36, 87-102.
• Eisenman, P. (1998). Post-Functionalism. K. Michael Hays (ed.), Architecture Theory Since 1968 içinde (s. 234-240). Cambridge: The MIT Press. Gelernter, D. (2012). A Tale of Two Synagogues. Jewish Review of Books, Winter 2012, 5-9.
• Goldhagen, S. W. (2001). Louis Kahn’s Situated Modernism. New Haven: Yale University Press.
• Gorman, C. (1995). Fitting Rooms: The Dress Designs of Frank Lloyd Wright. Winterthur Portfolio, Vol. 30, No., 259-277.
• Gürer, T. K. (2005). Bir Paradigma Olarak Mimari Temsilin İncelenmesi. İTÜ Dergisi/a–Mimarlık, Planlama, Tasarım, 4(1), 84-96.
• Harshman M. & Egan Smucker, A. (2017). Fallingwater: The Building of Frank Lloyd Wright's Masterpiece. New York: Macmillan Publishers.
• Kanburoğlu, Ö. (2008). Mimari Fotoğraf. İstanbul: İnkılap Kitabevi.
• Kendir-Beraha, E. (2014). Learning from the Construction Site, An Epistemological Investigation of Stone Masons and Architects in Action. (Yayınlanmamış doktora tezi). Royal Melbourne Institute of Technology University/College of Design and Social Context, Melbourne.
• Korkmaz, A. (2023). Mimar ve Mimari Temsil İlişkisinin Mimar Portreleri Üzerinden İncelenmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Köseoğlu, E. (2017). Louis I. Kahn Yapılarının Biçim Dili. Yapı, 394, http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=408&RecID=4151 Menga, L. (2019). Le Corbusier'in Modern Mimarlık İlkelerinden 'Serbest Plan' Şeması İlkesinin Uygulanmış Örnekler Üzerinden İncelenmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Trakya Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, Edirne.
• Mollazadeh, A. (2014). Historical Continuity: Three Modernist Masters, Their Precedents and Descendants. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Orta Doğu Teknik Üniversitesi/ Mimarlık Yüksek Lisans Programı.
• Namazian, A. & Mehdipour, A. (2012). Identity Architecture, Louise Kahn. IPEDR International Proceedings of Economics Development & Research, 51(14), 60-64.
• Orhon, A. V. (2004). Wright’ın Usonian Hayali ve Hayal Kırıklığı: Usonian Evleri ve “Usonian Automatic” Yapım Sistemi. Yapı, 273, 92-95.
• Özaydın Çat, B. (2021). Deneme ve Öğrenme Mekanı Olarak Troya Müzesi Şantiyesi. Betonart, 70, 12-20.
• Öztürk, O. (2019). Panoptikon ve Johnson Wax Genel Merkezi. T. Elvan Altan, Sevil Enginsoy Ekinci (Ed.), İnci Aslanoğlu için Bir Mimarlık Tarihi Dizimi içinde (s.1-5). Ankara: Kalkan Matbaacılık.
• Panofsky, E. (2012). İkonoloji Araştırmaları Rönesans Sanatında İnsancıl Temalar, çev. Orhan Düz. İstanbul: Pinhan Yayıncılık.
• Pérez-Gómez, A. P. (1982). Architecture as Drawing. JAE, Cilt: 36 Sayı:2, s. 2- 7.
• Plitt, A. (2019, 7 Ekim). Frank Lloyd Wright’s Guggenheim Museum: The History of the Masterful New York Building. Curbed, https://ny.curbed.com/2017/6/8/15758978/guggenheim-museum-new-york-frank-lloyd-wright-history.
• Robbins, E. (1994). Why Architects Draw. Cambridge: MIT.
• Rosa, J. (2006). Louis I. Kahn 1901-1974: Enlightened Space. Köln: Taschen.
• Sontag, S. (1993). Fotoğraf Üzerine, çev. Reha Akçakaya. İstanbul: Altıkırkbeş.
• Tagg, J. (1988). The Burden of Representation: Essays on Photographies and Histories, Amherst: The University of Massachusetts.
• Tan, F. (2012). Çizim Mimarlığı: Mimari Bir Motivasyon Olarak Çizim. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Tanju, B. (2017, 4 Haziran). Pazar Sekmeleri: Dünya Mirası Jeanneret. Manifold, https://manifold.press/pazar-sekmeleri-dunya-mirasi-jeanneret.
• Tanyeli, U. (2017). Kitaba Dönüşen Mimarlık: Yürek Burkucu Bir Hikâye. Arredamento Mimarlık, 300+5, 70-91.
• Tekeli, İ. (2011). Tasarım, Mimarlık ve Mimarlar. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Weston, R. (2004). Key Buildings of the Twentieth Century: Plans, Sections, and Elevations. New York: W.W. Norton. Wright, F. L. (1932). An Autobiography. New York: Longsman Green and Co.
• Wright, F. L. (1932). The Disappearing City. New York: William Farquhar Payson.
• URL-1: https://tr.wikiquote.org/wiki/Leon_Battista_Alberti Erişim tarihi: 11/11/2025, 12:29.
• URL-2: https://franklloydwright.org/frank-lloyd-wright/ Erişim tarihi: 02/02/2025, 10:23.
• URL-3: https://www.architecturelab.net/under-the-lily-pads-frank-lloyd-wrights-sc-johnson-administration-building/ Erişim tarihi: 11/11/2025, 12:31.
• URL-4: https://franklloydwright.org/site/beth-sholom-synagogue-preservation-foundation/ Erişim tarihi: 02/02/2025, 10:38.
• URL-5: https://pahistoriclamott.com/beth-sholom-synagogue/ Erişim tarihi: 11/11/2025, 12:34.
• URL-6: https://www.urbana-design.com/2023/06/22/solomon-r-guggenheim-museum-by-frank-lloyd-wright/ Erişim tarihi: 11/11/2025, 12:35.
• URL-7: https://franklloydwright.org/architect-of-an-image/ Erişim tarihi: 3/09/2025, 17:13.
• URL-8: https://www.fondationlecorbusier.fr/en/biography/1887-1906/ Erişim tarihi: 10/02/2025, 14:05.
• URL-9: https://www.fondationlecorbusier.fr/en/biography/1907-1911/ Erişim tarihi: 10/02/2025, 14:50.
• URL-10: https://www.fondationlecorbusier.fr/en/biography/1917-1922/ Erişim tarihi: 10/02/2025, 15:10.
• URL-11: https://corbusier.totalarch.com/unite_d_habitation_marseille Erişim tarihi: 11/11/2025, 12:54.
• URL-12: https://www.collinenotredameduhaut.com/en/the-chapel-notre-dame-du-haut/ Erişim tarihi: 10/02/2025, 15:25.
• URL-13: https://www.collinenotredameduhaut.com/en/the-chapel-notre-dame-du-haut/ Erişim tarihi: 11/11/2025, 13:05.
• URL-14: https://www.fondationlecorbusier.fr/en/work-architecture/achievements-sainte-marie-de-la-tourette-monastery-eveux-france-1953-1960/ Erişim tarihi: 10/02/2025, 10:15.
• URL-15: https://pastvu.com/p/1126851 Erişim tarihi: 11/11/2025, 13:14.
• URL-16: https://www.kahnkormanhouse.com/history/louis-i-kahn/bio/ Erişim tarihi: 17/02/2025, 10:40.
• URL-17: https://hicarquitectura.com/2023/05/louis-kahn-indian-institute-of-management/ Erişim tarihi: 17/02/2025, 11:20.
• URL-18: https://scroll.in/article/990058/iim-ahmedabad-demolition-controversy-thoughts-on-ecology-empathy-and-re-membering 11/11/2025, 13:22.
• URL-19: http://architecture-history.org/architects/architects/KAHN%202/OBJECTS/1966-1972,%20Kimbell%20Art%20Museum,%20Fort%20Worth,%20USA.html 11/11/2025, 13:23.
• URL-20: https://www.facebook.com/photo/?fbid=10154099564025320&set=opened-in-1977-the-yale-center-for-british-art-is-viewed-here-from-the-rooftop-o 11/11/2025, 13:25.