Resmi Kurumlarda Çalışan Özel Eğitim Öğretmenlerinin Karşılaştığı Mesleki Problemler ve Çözüm Stratejileri

Öz

Özel eğitim öğretmenleri, toplumun en hassas ve özel eğitime ihtiyaç sahibi bireylerine yönelik eğitim hizmetleri sunarak önemli bir rol üstlenmekte, ancak resmi kurumlarda görev yaparken çeşitli zorluklarla karşılaşmakta ve bu zorluklar, profesyonel gelişimlerini, motivasyonlarını ve genel eğitim sürecini olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Bu çalışma, Türkiye'de resmi kurumlarda görev yapan özel eğitim öğretmenlerinin mesleki alanda karşılaştıkları sorunları araştırmayı ve çözüm önerileri getirmeyi amaçlamaktadır. Bu araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan Fenomenoloji (olgu bilim) kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Mardin ilinde faaliyet gösteren 10 özel eğitim okulunda görev yapan 10 özel eğitim öğretmeni ile 5 özel eğitim sınıfında çalışan toplam 15 özel eğitim öğretmeninden oluşmaktadır. Öğretmenlerin seçiminde maksimum çeşitlilik örnekleme ve kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemleri kullanılmıştır. Araştırma bulguları, yöneticilerin özel eğitim alanında daha bilgili ve duyarlı olmaları, eğitim ve iletişim becerilerini geliştirmeleri gerektiğini göstermektedir. Ayrıca, özel eğitim öğretmenlerinin yeterliliklerinin artırılması, uzmanlık ve etkili iletişim becerilerinin geliştirilmesi, eğitim ortamlarının fiziki şartlarının iyileştirilmesi, eğitim materyallerinin temini ve uygun bina yapılarının sağlanması önemli olduğu ifade edilmiştir. Bu bağlamda, öğretmenlerin desteklenmesi ve gerekli kaynakların sağlanması, özel eğitim süreçlerinin kalitesini artırmada önemli bir rol oynayacak ve bu konularda yapılacak daha geniş kapsamlı araştırmalar mevcut sorunların daha iyi anlaşılmasına ve çözümler üretilmesine katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Mesleki problemler
• Özel eğitim
• Özel eğitim öğretmenleri
• Resmi kurumlar.

Professional Problems and Solution Strategies Faced by Special Education Teachers Working in Public Institutions

Öz

Special education teachers play an important role by providing educational services to the most vulnerable individuals of the society who are in need of special education, but they face various difficulties while working in public institutions and these difficulties can negatively affect their professional development, motivation and the overall educational process. This study aims to investigate the problems faced by special education teachers working in public institutions in Turkey and to suggest solutions. Phenomenology, one of the qualitative research methods, was used in this study. The study group of the research consists of 10 special education teachers working in 10 special education schools and 15 special education teachers working in 5 special education classes in Mardin province in the 2023-2024 academic year. Maximum diversity sampling and convenience sampling methods were used in the selection of teachers. The findings of the study show that administrators should be more knowledgeable and sensitive in the field of special education and should improve their training and communication skills. In addition, it was stated that it is important to increase the competences of special education teachers, to develop their expertise and effective communication skills, to improve the physical conditions of educational environments, to provide educational materials and to provide appropriate building structures. In this context, supporting teachers and providing the necessary resources will play an important role in improving the quality of special education processes, and more comprehensive research on these issues will contribute to a better understanding of the current problems and solutions.

Anahtar Kelimeler

• Professional problems
• Special education
• Special education teachers
• Public institutions.

Kaynakça

1. Acar, Ö. F., & Karaaslan, Ö. (2022). Özel eğitim öğretmenlerinin mesleki tükenmişlik, iş tatmin ve iş stres düzeylerinin incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 12(3), 1821-1843. https://doi.org/10.24315/tred.1116786
2. Akalın, S., Demir, Ş., Sucuoğlu, B., Bakkaloğlu, H. & İşcen, F. (2014). The needs of nclus ve preschool teachers about inclusive practices. Eurasian Journal of Educational Research, 54, 39-60. Retrieved from https://scholar.google.com/
3. Akyüz, Y. (2018). Türk eğitim tarihi. Pegem Akademi Yayıncılık.
4. Ataman, A. (2005). Özel gereksinimli çocuklar ve özel eğitime giriş. Gündüz Eğitim ve Yayıncılık.
5. Atmaca, U., & Uzuner, Y. (2020). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin işitme kayıplı bireylere verilen destek hizmetlerine ilişkin görüşlerinin incelenmesi: Fenomenolojik araştırma. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 8(4), 1214-1248.
6. Berg, B. L. & Lune, H. (2019). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Eğitim yayınevi.
7. Berry, A. B., & Gravelle, M. (2013). The Benefits and challenges of special education positions in rural settings: Listening to the Teachers. The Rural Educator, 34(2). https://doi.org/10.35608/ruraled.v34i2.400
8. Billingsley, B. S. (2004). Special education teacher retention and attrition: A critical analysis of the research literature. The Journal of Special Education, 38(1), 39-55. Retrieved from https://scholar.google.com/

9. Billingsley, B. S., & Bettini, E. A. (2019). Special education teacher attrition and retention: A review of the literature. Review of Educational Research, 89(5), 697-744.
10. Blazar, D., & Kraft, M. A. (2017). Teacher and teaching effects on students’ attitudes and behaviors. Educational Evaluation and Policy Analysis, 39(1), 146-170. https:// doi: 10.3102/0162373716670260
11. Bouck, E. C. (2008). Exploring the enactment of functional curriculum in self-contained cross-categorical programs: a case study. The Qualitative Report, 13(3), 495-530. Retrieved from http://nsuworks.nova.edu/tqr/vol13/iss3/10
12. Brunsting, N. C., Sreckovic, M. A., & Lane, K. L. (2014). Special education teacher burnout: A synthesis of research from 1979 to 2013. Education and Treatment of Children, 37(4), 681-712. Retrieved from https://www.jstor.org/stable/44683943
13. Capri, B. & Güler, M. (2018). Evaluation of burnout levels in teachers regarding socio-demographic variables, job satisfaction and general self-efficacy. Eurasian Journal of Educational Research, 74, 123-144, DOI: 10.14689/ejer.2018.74.7
14. Christensen, L.B, Johnson, R.B. & Turner, L.A. (2015). Araştırma yaklaşımları ve veri toplama yöntemleri. (A. Boyacı, K. Bozkuş.; Çev.) Araştırma Yöntemleri Desen ve Analiz. Anı Yayıncılık. (Original work published 2014)
15. Cam Cobb (2015). Principals play many parts: a review of the research on school principals as special education leaders 2001–2011, International Journal of Inclusive Education, 19:3, 213-234, DOI: 10.1080/13603116.2014.916354
16. Conderman, G., Morin, J., & Stephens, J. T. (2005). Special education student teaching practices. Preventing School Failure. Alternative Education for Children and Youth, 49(3), 5-10. DOI: 10.3200/PSFL.49.3.5-10
17. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. SAGE Publications.
18. Creswell, J. (2021). Karma yöntem araştırmalarına giriş (M.Sözbilir, Çev.). Pegem A Yayıncılık.
19. Çetin, E., M. & Şen, G., S. (2017). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin sorunlarının belirlenmesi. International Journal of Social Science, 59, 53-69. Doi number:http://dx.doi.org/10.9761/JASSS7133
20. Çitil, M. (2017). Türkiye'de özel eğitim tarihsel, politik ve yasal gelişmeler. Vize Yayıncılık.
21. Dayı, E., Dönmez, D. & Durgun, M. (2023). Özel eğitim öğretmenlerinin öğretmenlik uygulaması eğitimi sertifika programı’na ilişkin görüşleri. TEBD, 21(2), 705-730. https://doi.org/10.37217/tebd.1232486
22. Demirtaş, H., Arslan, M., & Güven, D. (2016). Özel eğitim okullarının yönetimsel sorunları. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 7(1). 21-49. https://doi.org/10.19160/eijer.43400
23. Demirel, Ö. (2017). Eğitimde program geliştirme. Pegem Akademi Yayıncılık.
24. Epstein, J. L., & Sanders, M. G. (2006). Prospects for change: Preparing educators for school, family, and community partnerships. Peabody journal of Education, 81(2), 81-120. DOI10.1086/461298
25. Eyal, O., & Roth, G. (2011). Principals' leadership and teachers' motivation: Self‐determination theory analysis. Journal of Educational Administration, 49(3), 256-275. doi/10.1108/09578231111129055/full/html
26. Feng, L., & Sass, T. R. (2013). What makes special-education teachers special? Teacher training and achievement of students with disabilities. Economics of Education Review, 36, 122-134. https://doi.org/10.1016/j.econedurev.2013.06.006
27. Finlay, C., Kinsella, W., & Prendeville, P. (2023). The professional development needs of primary teachers in special classes for children with autism in the republic of Ireland. In Leading Socially Just Schools (pp. 197-217). Routledge.
28. Forlin, C., & Chambers, D. (2011). Teacher preparation for inclusive education: Increasing knowledge but raising concerns. Asia-Pacific Journal of teacher education, 39(1), 17-32. https://doi.org/10.1080/1359866X.2010.540850
29. Fraenkel, J., Wallen, N., & Hyun, H. (2012). How to design and evaluate research in education 10th ed. McGraw-Hill Education.
30. Francisco, C. D. C., & Celon, L. C. (2020). Teachers' instructional practices and its effects on students'academic performance. Online Submission, 6(7), 64-71. Retrieved from www.isroset.org
31. Gebbie, D. H., Ceglowski, D., Taylor, L. K., & Miels, J. (2012). The role of teacher efficacy in strengthening classroom support for preschool children with disabilities who exhibit challenging behaviors. Early Childhood Education Journal, 40(1), 35-46. DOI 10.1007/s10643-011-0486-5
32. Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1982). Epistemological and methodological bases of naturalistic inquiry. Educational Communication and Technology Journal, 30 (4), 233-252. https://www.webofscience.com/wos/woscc/full-record/WOS:A1982QA67400002 sayfasından erişilmiştir.
33. Güleç-Aslan, Y., Özbey, F., Sola-Özgüç, C., & Cihan, H. (2014). Vaka araştırması: Özel eğitim alanında çalışan öğretmenlerin sorunları ve ihtiyaçları. Journal of International Social Research, 7(31), s.639-654
34. Gürsel, O. (2017). Özel eğitimde güncel yaklaşımlar. Nobel Yayıncılık.
35. Himmetoğlu, B., Shikhkamalova, V. & Bayrak, C. (2022). Özel eğitim öğretmenlerinin karşılaştıkları sorunlar ve bu sorunların çözümünde okul yöneticilerinin rolü. Trakya Eğitim Dergisi, 12(3), 1597-1618. DOI: 10.24315/tred.1003550
36. Jennings, P. A., & Greenberg, M. T. (2009). The prosocial classroom: Teacher social and emotional competence in relation to student and classroom outcomes. Review of Educational Research, 79(1), 491-525.
37. Jimerson, S. R., & Haddock, A. D. (2015). Understanding the importance of teachers in facilitating student success: Contemporary science, practice, and policy. School Psychology Quarterly, 30(4), 488-493. https://doi.org/10.1037/spq0000134
38. Kahramanoğlu, R., & Tutsoy, T. (2019). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin mesleki beceri yeterliklerine yönelik görüşlerinin incelenmesi. Anatolian Turk Education Journal, 1(1), 35-60.
39. Karasar, N. (2022). Bilimsel araştırma yöntemi: kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Akademik Yayıncılık
40. Karatağ, Ö. M. (2020). Zihinsel engelliler özel eğitim uygulama okullarında çalışan müzik öğretmenlerinin karşılaştıkları sorunlar ve çözüm önerileri. journal of art and human, 4(1), 1309-7156. Retrieved from https://scholar.google.com/
41. Kaplan, G. ve Aksoy, V. (2019). Özel eğitim kurumlarının fiziksel koşullarının evrensel tasarım ilkeleri doğrultusunda incelenmesi: Eskişehir örneği. Yaşadıkça Eğitim, 33(2), 169-186. https://doi.org/10.33308/26674874.2019332126
42. Kılıç, M. H. (2020). Özel eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin karşılaştıkları sorunlar (Merkezefendi ve Pamukkale ilçe örneği). [Tezsiz Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi]. https://hdl.handle.net/11499/35118 Kirk, S. A., Gallagher, J. J., & Coleman, M. R. (2016). Özel eğitime giriş (S. Eripek, Çev.). Kök Yayıncılık.
43. Kocaman, A. (2015). Özel eğitim okul yöneticilerinin karşılaştıkları sorunların incelenmesi [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
44. Koçyiğit, S. (2015). Ana sınıflarında kaynaştırma eğitimi uygulamalarına ilişkin öğretmen-rehber öğretmen ve ebeveyn görüşleri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 4(1), 391-415. https://doi.org/10.7884/teke.409
45. Mastam, N. M., & Zaharudin, R. (2024). Work Readiness Skills for Students with Learning Disabilities in Special Education Vocational Schools: A Conceptual Framework. Jurnal Pendidikan Bitara UPSI, 17, 1-10. https://doi.org/10.37134/bitara.vol17.sp.1.2024
46. MEB (2018). Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı.
47. MEB (2021). https://ttkb.meb.gov.tr/www/ogretmenlik-alanlari-atama-ve-ders-okutma-esaslari/icerik/201, sayfasına 17.07.2024 tarihinde erişildi.
48. Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma desen ve uygulama için bir rehber (S.Turan, Çev.). Nobel Yayıncılık.
49. Merriam, S. B., & Grenier, R. S. (Eds.). (2019). Qualitative research in practice: Examples for discussion and analysis. John Wiley & Sons.
50. Nagro, S. A. & deBettencourt, L. U. (2017). Reviewing special education teacher preparation field experience placements, activities, and research: Do we know the difference maker?. Teacher Education Quarterly, 44(3), 7-33. Retrieved from https://www.jstor.org/stable/10.2307/90010901
51. Ngang, T. K. (2012). A comparative study on teacher leadership in special education classroom between China and Malaysia. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 31, 231-235. https://doi:10.1016/j.sbspro.2011.12.047
52. Öksüz, K. (2019). Özel eğitim kurumlarında görev yapan yöneticilerin karşılaştıkları personel kaynaklı problemler ve çözüm stratejileri. Uluslararası Liderlik Eğitimi Dergisi, 2(2), 46-53. Retrieved from https://scholar.google.com/
53. Özdemir, M., & Yalın, H. İ. (2010). Eğitimde iş birliğinin önemi ve yönetimle iletişimin rolü. Pegem Akademi. Öztürk, C. (2019). Eğitim bilimine giriş. Anı Yayıncılık.
54. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (Çev Edt: Bütün, M. ve Demir, S. B). Pegem Akademi Yayınları.
55. Potthoff, D. & Alley, R. (1996). Selecting placement sites for student teachers and pre‐student teachers: Six considerations. The Teacher Educator, 32(2), 85-98. https://doi.org/10.1080/08878739609555135
56. Rodrigues, F. B., Campos, S., Chaves, C., & Martins, C. (2015). Family-school cooperation in the context of inclusion of children with special educational needs. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 171, 309-316. https:// doi: 10.1016/j.sbspro.2015.01.127
57. Ross, J. A., & Gray, P. (2006). Transformational leadership and teacher commitment to organizational values: The mediating effects of collective teacher efficacy. School Effectiveness and School Improvement, 17(2), 179–199. https://doi.org/10.1080/09243450600565795
58. Ruppar, A. L., Roberts, C. A., & Olson, A. J. (2014). Perceptions about expert teaching for students with severe disabilities among teachers identified as experts. Research and Practice for Persons with Severe Disabilities, 39(4), 278-291.
59. Seylim, E. (2021). Veli Görüşlerine Göre Engelli Bireylerin Eğitim Hakkına Erişimm Durumları: Sorunlar Ve Çözüm Önerileri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 2021;20(80): 2272-2292. https://doi.org/10.17755/esosder.848731
60. Sider, S., Maich, K., & Morvan, J. (2017). School principals and students with special education needs: Leading inclusive schools. Canadian Journal of Education/Revue, 40(2), 1-31. Retrieved from https://www.jstor.org/stable/10.2307/90010122
61. Stemler, S. (2001). An overview of content analysis: Practical Assessment. Research & Evaluation. A Peer Reviewed Electronic Journal. Yale University. Retrieved from http://www. qualitative-research. net/index. php/fqs/article/view/75/153.
62. Sun, J. (2004). Understanding the impact of perceived principal leadership style on teacher commitment. International Studies in Educational Administration, 32(2), 18-31 Retrieved from https://research.ebsco.com/c/mwvn5v/viewer/pdf/rahm4d4gkz.
63. Şener, B., & Tanrısever. C. (2019). Konaklama öğretmenlerinin özel eğitim meslek okullarına uyum süreçlerinde yaşadıkları sorunlar ve çözüm önerileri. Journal of Continuous Vocational Education and Training, 3(1), 1-21. Retrieved from https://scholar.google.com/
64. Şengül, H. (2008). Özel eğitim öğretmenlerinin zihin engelli çocuklara okuma-yazma öğretiminde kullandıkları yöntemlerin belirlenmesi [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi.
65. Tehseen, S., & Hadi, N. U. (2015). Factors influencing teachers’ performance and retention. Mediterranean Journal of Social Sciences, 6(1), 233. https://doi.org/10.5901/mjss.2015.v6n1p233
66. Wasserman, E., Ben-eli, S., Yehoshua, O., & Gal, R. (2016). Relationship between the principal's leadership style and teacher motivation. International Journal of Learning, Teaching and Educational Research, 15(10), 180-192. Retrieved from https://www.ijlter.org/index.php/ijlter/article/view/760
67. Yavuz, M., & Yıkmış, A. (2021). Özel eğitim öğretmenlerinin mesleki tükenmişlik düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(1), 1-19.
68. Yıldırım, A. (2013). Eğitimde iş birliği ve iletişim stratejileri. Eğitim Kitabevi. DOİ: 10.38151/akef.2021.7
69. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınları.