Ergenlerin Duygusal Zekâ Düzeyleri ile Olumsuz Değerlendirilme Korkusu ve Algılanan Sosyal Destek Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 454 - 478, 27.12.2025

Şerife Aksoy , Ali Fuat Yalçın

Öz

Bu çalışmanın amacı, ergenlerin duygusal zekâ düzeyleri ile olumsuz değerlendirilme korkusu ve algılanan sosyal destek düzeyleri arasındaki ilişkileri ve bu değişkenlerin duygusal zekâyı yordayıcı gücünü incelemektir. İlişkisel tarama modeli kullanılan araştırmada, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında İzmir ilindeki devlet liselerinde öğrenim gören 604 öğrenci (391 kız, 213 erkek) yer almıştır. Araştırmaya katılan öğrencilerin yaş ortalaması 15.89 ss değeri ise 1.07 olarak belirlenmiştir. Veri toplama araçları olarak Duygusal Zekâ Ölçeği (Kısa Form), Olumsuz Değerlendirilme Korkusu Ölçeği ve Algılanan Sosyal Destek Ölçeği kullanılmıştır. Veriler SPSS 25.0 programı ile analiz edilmiştir. Bulgular, duygusal zekâ düzeyinin cinsiyete göre anlamlı farklılık gösterdiğini ancak sınıf düzeyine göre farklılaşmadığını göstermiştir. Ayrıca olumsuz değerlendirilme korkusu ile duygusal zekâ arasında negatif; algılanan sosyal destek ile duygusal zekâ arasında ise pozitif yönde anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Olumsuz değerlendirilme korkusu ve algılanan sosyal destek birlikte, duygusal zekâ üzerindeki varyansın %39'unu açıklamıştır. Elde edilen sonuçların ergenlik dönemindeki bireylerin psikososyal gelişimini destekleyici programlara ışık tutacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Duygusal Zekâ , Olumsuz Değerlendirilme Korkusu , Algılanan Sosyal Destek , Ergenlik

An Examination of the Relationship Between Adolescents' Emotional Intelligence Levels, Fear of Negative Evaluation, and Perceived Social Support

Öz

The aim of this study is to examine the relationships between adolescents’ emotional intelligence levels, fear of negative evaluation, and perceived social support, as well as the predictive power of these variables on emotional intelligence. The research was conducted using the relational survey model and included 604 students (391 female, 213 male) attending public high schools in İzmir during the 2024–2025 academic year. The mean age of the participants was 15.89, with a standard deviation of 1.07. Data collection tools included the Emotional Intelligence Scale (Short Form), the Fear of Negative Evaluation Scale, and the Perceived Social Support Scale. The data were analyzed using SPSS 25.0. The findings revealed that emotional intelligence levels significantly differed by gender but not by grade level. Furthermore, a negative correlation was found between fear of negative evaluation and emotional intelligence, while a positive correlation was found between perceived social support and emotional intelligence. Together, fear of negative evaluation and perceived social support accounted for 39% of the variance in emotional intelligence. It is thought that the results obtained will shed light on programs that support the psychosocial development of individuals in adolescence.

Anahtar Kelimeler

Emotional İntelligence , Fear of Negative Evaluation , Perceived Social Support , Adolescence

Kaynakça

• Amato, P. R. (2000). The consequences of divorce for adults and children. Journal of Marriage and Family, 62(4), 1269–1287. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.01269.x
• Austin, E. J., Saklofske, D. H., ve Egan, V. (2005). Personality, well‐being and health correlates of trait emotional intelligence. Personality and Individual Differences, 38(3), 547–558. https://doi.org/10.1016/j.paid.2004.05.009
• Bar-On, R. (2006). The Bar-On model of emotional-social intelligence (ESI). Psicothema, 18, 13–25.
• Baumrind, D. (1991). The influence of parenting style on adolescent competence and substance use. Journal of Early Adolescence, 11(1), 56–95. https://doi.org/10.1177/0272431691111004
• Brackett, M. A., Mayer, J. D., & Warner, R. M. (2004). Emotional intelligence and its relation to everyday behaviour. Personality and Individual Differences, 36(6), 1387–1402. https://doi.org/10.1016/S0191-8869(03)00236-8
• Brackett, M. A., Mayer, J. D., ve Warner, R. M. (2004). Emotional intelligence and social functioning: Linking emotion-related skills and social support.
• Cohen, S., ve Wills, T. A. (1985). Stress, social support, and the buffering hypothesis. Psychological Bulletin, 98(2), 310–357. https://doi.org/10.1037/0033-2909.98.2.310
• Çetin, B., Doğan, T., ve Sapmaz, F. (2010). Olumsuz değerlendirilme korkusu ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kürkçüoğlu Eğitim Araştırmaları Dergisi, 38, 93–108.
• Demir, F., ve Yıldız, M. A. (2020). Ergenlerde sosyal destek ve olumsuz değerlendirilme korkusu arasındaki ilişkinin incelenmesi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 10(55), 13–30.
• Demir, ve Yıldız. (2020). Ergenlerde algılanan sosyal destek ve atılganlık arasındaki ilişki. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 21(1), 54–61.
• Denham, S. A. (2007). Dealing with feelings: How children negotiate the worlds of emotions and social relationships. Cognition, Brain, Behavior, 11(1), 1–48.
• Deniz, M. E., Özer, E., ve Işık, E. (2013). The validity and reliability study of the Turkish version of the Trait Emotional Intelligence Questionnaire–Short Form. Educational Sciences: Theory and Practice, 13(2), 319–326.
• Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis. Norton.
• Goleman, D. (1995). Emotional intelligence: Why it can matter more than IQ. Bantam Books.
• Goleman, D. (1998). Working with emotional intelligence. Bantam Books.
• Goleman, D. (2016). Emotional intelligence: Why it can matter more than IQ. Bantam Books.
• Gottman, J. M. (1997). Raising an emotionally intelligent child: The heart of parenting. Simon and Schuster.
• Hetherington, E. M., ve Stanley-Hagan, M. (1999). The adjustment of children with divorced parents: A risk and resiliency perspective. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 40(1), 129–140. https://doi.org/10.1111/1469-7610.00427
• Karagöz, E. (2021). Üniversite öğrencilerinde sosyal görünüş kaygısı ile duygusal zekâ arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi], İstanbul Üniversitesi.
• Karagöz, Y. (2021). Ergenlerde duygusal zekâ ve sosyal görünüş kaygısı ilişkisi: Cinsiyetin yordayıcı etkisi. Psikoloji Çalışmaları Dergisi, 11(2), 85–103.
• Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (15. baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
• Karimi, F., Mohammadzadeh, H., Rezaei, M., Taheri, B., ve Yousefi, H. (2014). Cross-cultural examination of the relationship between emotional intelligence and perceived social support among high school students. Journal of Psychological Studies, 10(2), 45–59.
• Koksal, A. P., ve Gazioğlu, C. (2007). Lise öğrencilerinin duygusal zekâ düzeyleri ile bazı değişkenler arasındaki ilişki. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(1), 111–123.
• La Greca, A. M., ve Lopez, N. (1998). Social anxiety among adolescents: Link with developmental and interpersonal factors. Journal of Abnormal Child Psychology, 26(5), 393–417.
• Leary, M. R. (1983). A brief version of the Fear of Negative Evaluation Scale. Personality and Social Psychology Bulletin, 9(3), 371–375. https://doi.org/10.1177/0146167283093007
• Lopes, P. N., Salovey, P., Côté, S., ve Beers, M. (2005). Emotion regulation abilities and the quality of social interaction. Emotion, 5(1), 113–118. https://doi.org/10.1037/1528-3542.5.1.113
• Malecki, C. K., ve Demaray, M. K. (2003). What type of support do they need? Investigating student adjustment as related to emotional, informational, appraisal, and instrumental support. School Psychology Quarterly, 18(3), 231–252.
• Mavroveli, S., Petrides, K. V., Rieffe, C., ve Bakker, F. (2007). Trait emotional intelligence and social functioning in adolescence. Journal of Adolescence, 30(4), 613–632.
• Mavroveli, S., Petrides, K. V., Rieffe, C., ve Bakker, F. (2007). Trait emotional intelligence, psychological well-being and peer-rated social competence in adolescence. British Journal of Developmental Psychology, 25(2), 263–275. https://doi.org/10.1348/026151006X118577
• Mayer, J. D., ve Salovey, P. (1990). Emotional intelligence. Imagination, Cognition and Personality, 9(3), 185–211.
• Mayer, J. D., Salovey, P., ve Caruso, D. R. (2000). Emotional intelligence as zeitgeist, as personality, and as a mental ability. In R. Bar-On ve J. D. A. Parker (Eds.), The handbook of emotional intelligence: Theory, development, assessment, and application at home, school, and in the workplace (pp. 92–117). Jossey-Bass.
• Mayer, J. D., Salovey, P., ve Caruso, D. R. (2004). Emotional intelligence: Theory, findings, and implications. Psychological Inquiry, 15(3), 197–215.
• Nickerson, R. S., ve Nagle, P. (2005). Perceived parental support and adolescent self-esteem: A correlational study. Journal of Youth and Adolescence, 34(2), 157–165.
• Parker (Eds.). (2000). The handbook of emotional intelligence: Theory, development, assessment, and application at home, school, and in the workplace (pp. 92–117). Jossey-Bass.
• Perera, H. N., ve DiGiacomo, M. (2015). Emotional intelligence, academic performance, and social competence in early adolescence: A triadic relationship. Educational Psychology, 35(7), 803–817.
• Perera, H. N., ve DiGiacomo, M. (2015). The role of trait emotional intelligence in academic performance and well-being: A critical review. Educational Psychology, 35(7), 827–847. https://doi.org/10.1080/01443410.2014.906910
• Petrides, K. V., ve Furnham, A. (2000). Gender differences in measured and self-estimated trait emotional intelligence. Sex Roles, 42(5–6), 449–461. https://doi.org/10.1023/A:1007006523133
• Rodebaugh, T. L. (2009). Social anxiety: Clinical, research, and practical perspectives. In B. L. Hankin ve M. J. Lambert (Eds.), Mental health and psychology (Vol. 2, pp. 201–218). Wiley.
• Rueger, S. Y., Malecki, C. K., ve Demaray, M. K. (2010). Associations between perceived social support and adolescent adjustment. Psychological Reports, 106(3), 629–645.
• Rueger, S. Y., Malecki, C. K., ve Demaray, M. K. (2010). Relationship between multiple sources of perceived social support and psychological and academic adjustment in early adolescence: Comparisons across gender. Journal of Youth and Adolescence, 39(1), 47–61. https://doi.org/10.1007/s10964-008-9368-6
• Saklofske, D. H., Austin, E. J., ve Minski, P. S. (2003). Factor structure and psychometric properties of the Trait Emotional Intelligence Questionnaire: Short form for adolescents. Canadian Journal of School Psychology, 18(1–2), 131–149.
• Salovey, P., ve Mayer, J. D. (1990). Emotional intelligence. Imagination, Cognition and Personality, 9(3), 185–211. https://doi.org/10.2190/DUGG-P24E-52WK-6CDG
• Schutte, N. S., Malouff, J. M., Hall, L. E., Haggerty, D. J., Cooper, J. T., Golden, C. J., ve Dornheim, L. (2001). Development and validation of a measure of emotional intelligence. Personality and Individual Differences, 25(2), 167–177.
• Schutte, N. S., ve Malouff, J. M. (2011). Emotional intelligence mediates the relationship between mindfulness and subjective well-being. Personality and Individual Differences, 50(7), 1116–1119. https://doi.org/10.1016/j.paid.2011.01.037
• Schutte, N. S., ve Malouff, J. M. (2011). Emotional intelligence mediates the relationship between mindfulness and social anxiety. Personality and Individual Differences, 50(7), 1116–1119.
• Shuo Z, Xuyang D, Xin Z, Xuebin C ve Jie H (2022) Lisansüstü Öğrencilerin Duygusal Zekası ve Refahı Arasındaki İlişki: Sosyal Destek ve Psikolojik Dayanıklılığın Zincirleme Aracılık Etkisi. Front. Psychol. 13:865025. doi: 10.3389/fpsyg.2022.865025
• Steinberg, L. (2014). Age of opportunity: Lessons from the new science of adolescence. Houghton Mifflin Harcourt.
• Summerfeldt, L. J., Kloosterman, P. H., Antony, M. M., ve Parker, J. D. A. (2006). Social anxiety, emotional intelligence, and interpersonal adjustment. Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment, 28(1), 57–68. https://doi.org/10.1007/s10862-006-4539-1
• Tunç, A. (2021). Ergenlerde duygusal zekâ düzeylerinin cinsiyet ve sınıf düzeyine göre incelenmesi [Yüksek lisans tezi,]. Selçuk Üniversitesi.
• Turner, S. M., Beidel, D. C., ve Townsley, R. M. (1990). Social phobia: A comparison of self-report and parent-report. Behaviour Research and Therapy, 28(1), 17–20.
• Watson, D., ve Friend, R. (1969). Measurement of social-evaluative anxiety. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 33(4), 448–457.
• Weeks, J. W., Heimberg, R. G., Rodebaugh, T. L., ve Norton, P. J. (2005). Exploring the relationship between fear of negative evaluation and social anxiety: Exploring potential moderators. Behavior Therapy, 36(1), 49–59.
• Wentzel, K. R. (1998). Social relationships and motivation in middle school: The role of parents, teachers, and peers. Journal of Educational Psychology, 90(2), 202–209.
• Williams, C., Daley, D., Burnside, E., ve Hammond-Rowley, S. (2009). Emotional intelligence and educational achievement: A meta-analytic review. Educational Psychology, 29(7), 877–895. https://doi.org/10.1080/01443410903337932
• Wills, T. A., ve Shinar, O. (2000). Measuring perceived and received social support. In S. Cohen, L. G. Underwood, ve B. H. Gottlieb (Eds.), Social support measurement and intervention: A guide for health and social scientists (pp. 86–135). Oxford University Press.
• Yıldırım, İ. (2004). Algılanan sosyal destek ölçeğinin geliştirilmesi: Güvenirlik ve geçerlik çalışması. Eğitim Araştırmaları, 17, 40–51.
• Yıldız, M. A., ve Şahin, B. (2016). Algılanan sosyal desteğin ergenlerin duygusal zekâ gelişimine etkisi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 16(4), 987–1005.
• Yıldız, M. A., ve Şahin, M. (2016). Ergenlerde sosyal destek algısının duygusal zekâ ile ilişkisi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 12(3), 501–520.
• Yılmaz, E. (2020). Ergenlerde sosyal destek algısı, olumsuz değerlendirilme korkusu ve sosyal kaygı ilişkisi. Aile ve Toplum Dergisi, 11(3), 45–58.
• Yılmaz, H. (2019). Ergenlerde duygusal zekâ, sosyal destek algısı ve kaygı düzeyi arasındaki ilişkiler. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 8(3), 35–52.
• Yılmaz, H. (2020). Sosyal destek ve duygusal zekâ ilişkisi: Ergenlerde olumsuz değerlendirilme korkusu bağlamında bir inceleme. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(2), 221–238.
• Zeidner, M., Matthews, G., ve Roberts, R. D. (2001). Emotional intelligence in the workplace: A critical review. Applied Psychology: An International Review, 53(3), 371–399.
• Zimet, G. D., Dahlem, N. W., Zimet, S. G., ve Farley, G. K. (1988). The Multidimensional Scale of Perceived Social Support. Journal of Personality Assessment, 52(1), 30–41.