Examining Social Studies Teacher Candidates' Attitudes Towards Zero Waste Policy According to Various Variables

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 434 - 453, 27.12.2025

Fuat Özcan , Ali Meydan

Öz

İnsan ve çevre arasındaki etkileşim, sürdürülebilir yaşam için kritik öneme sahiptir. Artan tüketim alışkanlıkları ve çevre kirliliği, sıfır atık politikalarını gündeme getirmiştir. Bu çalışma, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının sıfır atık politikasına yönelik tutumlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, öğretmen adaylarının sıfır atık tutumlarını cinsiyet ve çevre eğitimi vb. ders alma durumu gibi değişkenler açısından değerlendirmeyi hedeflemektedir. Çalışma, nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Türkiye genelinde 28 üniversiteden 488 sosyal bilgiler öğretmen adayına Sıfır Atık Tutum Ölçeği (Özcan ve Meydan, 2024) uygulanmıştır. Verilerin analizinde verilerin normal dağılım göstermemesinden dolayı parametrik olmayan testlerden Mann-Whitney U testi kullanılmıştır. Araştırma bulgularında; Öğretmen adaylarının sıfır atık tutum düzeyleri genel olarak yüksek bulunmuştur. En yüksek tutum puanları, doğal kaynakların bilinçsiz tüketimine ilişkin maddelerde gözlemlenmiştir. Kadın öğretmen adaylarının tutum puanları, erkeklere göre anlamlı derecede yüksek çıkmıştır. Çevre eğitimi dersi alan adayların tutum puanları, almayanlara göre daha olumludur. Araştırma, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının sıfır atık konusunda olumlu tutumlara sahip olduğunu göstermektedir. Özellikle çevre eğitiminin tutumları olumlu yönde etkilediği belirlenmiştir. Bu bağlamda, çevre eğitiminin müfredata entegre edilmesi ve sıfır atık projelerinin yaygınlaştırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sıfır atık politikası , Öğretmen adayları , Çevre eğitimi , Tutum , Sürdürülebilirlik

Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Sıfır Atık Politikasına İlişkin Tutumlarının Çeşitli Değişkenlere Göre İncelenmesi

Öz

The interaction between humans and the environment is of critical importance for sustainable living. Increasing consumption habits and environmental pollution have brought zero-waste policies to the forefront. This study aims to examine the attitudes of social studies teacher candidates toward zero-waste policies. The research seeks to evaluate the zero-waste attitudes of teacher candidates in terms of variables such as gender and whether they have taken courses like environmental education. The study was conducted using a survey model, one of the quantitative research methods. The Zero-Waste Attitude Scale (Özcan & Meydan, 2024) was administered to 488 social studies teacher candidates from 28 universities across Turkey. Since the data did not follow a normal distribution, the non-parametric Mann-Whitney U test was used for data analysis. The research findings revealed that the zero-waste attitude levels of teacher candidates were generally high. The highest attitude scores were observed in items related to the unconscious consumption of natural resources. Female teacher candidates had significantly higher attitude scores than their male counterparts. Candidates who had taken environmental education courses exhibited more positive attitude scores compared to those who had not. The study demonstrates that social studies teacher candidates hold positive attitudes toward zero waste, with environmental education notably enhancing these attitudes. In this context, it is recommended to integrate environmental education into curricula and promote zero-waste projects.

Anahtar Kelimeler

Zero-waste policy , Teacher candidates , environmental education , Attitude , Sustainability

Etik Beyan

The research was approved by the Nevşehir Hacı Bektaş Veli University Scientific Research and Publication Ethics Committee with the decision dated 13/01/2023 and numbered 2023.01.09.

Teşekkür

This research was supported within the scope of The Scientific and Technological Research Council of Türkiye (TÜBİTAK) 2211/A National PhD Scholarship Program, and I would like to thank TÜBİTAK for its support.

Kaynakça

• Akçay Han, G. S. (2008). Evaluation of recycling packaging waste and Küçükçekmece case [Unpublished master's thesis]. Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü.
• Akkurt, N. D. (2007). The effect of active learning technics on the first grade of high school students a succes of learning enviromental pollution subject and their attitude of environment [Unpublished master's thesis]. Gazi University.
• Akyol, B. (2014). A study on elementary teachers’ environmental knowledge level and environmental attitudes [Unpublished master's thesis]. Niğde University.
• Alpak Tunç, G., & Yenice, N. (2017). An analysis of pre-service science teachers' moral considerations about environment and their attitudes towards sustainable environment. International Electronic Journal of Environmental Education, 7(1), 17-33. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1130599.pdf
• Árnadóttir, Á. D., Kok, G., Van Gils, S., & Ten Hoor, G. A. (2019). Waste separation in cafeterias: a study among university students in the Netherlands. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(1), 93. https://doi.org/10.3390/ijerph16010093
• Aslan, R., & Özböke, E. (2021). Investigation of university students' attitudes towards environmental issues and related variables: the case of Gümüşhane University. Acil Yardım ve Afet Bilimi Dergisi, 1(2), 31-38.
• Aznar-Díaz, I., Hinojo-Lucena, F.-J., Cáceres-Reche, M.-P., Trujillo-Torres, J.-M., & Romero-Rodríguez, J.-M. (2019). Environmental attitudes in trainee teachers in primary education. The future of biodiversity preservation and environmental pollution. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(3), 362. http://www.doi.org/10.3390/ijerph16030362
• Bakan, A. B., Aktaş, B., & Yalçınöz Baysal, H. (2020). University students’ attitudes towards environmental problems: Nursing sample. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 4(1), 10-19. https://dergipark.org.tr/tr/pub/amusbfd/issue/52200/537627
• Başar, E.E., Ağ, A., & Gülhan, Ü. (Ed.). (2019). Sürdürülebilirlik: ekonomik ve sosyal eğilimler. İmaj Yayınevi.
• Başaran, İ. E. (1994). Eğitime giriş. Kadıoğlu Matbaası.
• Bayar, V. (2017). Comparison of ecological footprints and recycling attitudes of science candidate teachers [Unpublished master's thesis]. Dumlupınar University.
• Bilgili, M. Y. (2021). The origins and current meaning of zero waste approach. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(40), 683-703. https://doi.org/10.46928/iticusbe.787711
• Brunckhorst, D. J. (1998). Creating institutions to ensure sustainable use of resources. Habitat International, 22(4), 347-354.
• Bulut, A. (2020). Teacher opinions about children’s awareness of zero-waste and recycling in the pre-school education years. Review of International Geographical Education Online, 10(3), 351-372. https://doi.org/10.33403/rigeo.689426
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Christensen, L. B., Johnson, R. B., & Turner, L. A. (2015). Research methods, design, and analysis. Pearson.
• Cici, M., Şahin, N., Şeker, H., Görgen, İ., & Deniz, S. (2005). Öğretmen adaylarının katı atık kirliliği bağlamında çevresel farkındalık ve bilgi düzeyleri. Eğitim Bilimleri ve Uygulama, 4(7), 37-50.
• Clay, S. (2005). Increasing university recycling: Factors influencing recycling behaviour among students at Leeds University. Earth & Environment, 1, 186-228.
• Connett, P. (2013). The zero waste solution: Untrashing the planet one community at a time. Chelsea Green Publishing.
• Cresswell, J. W. (2012). Educational research. Pearson.
• Curran, T., & Williams, I. D. (2012). A zero waste vision for industrial networks in Europe. Journal of Hazardous Materials, 207–208, 3-7. https://doi.org/10.1016/j.jhazmat.2011.07.122
• Çabuk, B., & Karacaoğlu, Ö.C. (2003), Üniversite öğrencilerinin çevre duyarlılıklarının incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 36(1-2), 189-198. https://www.doi.org/10.1501/Egifak_0000000079
• De, A. K., & De, A. K. (2004). Environmental education. New Age International Publishers.
• Demir, E., & Köse, M. (2016). Öğretmenlerin rol modelliği hakkında öğretmen görüşleri. Akademik Bakış Dergisi, 53, 38-57. https://dergipark.org.tr/tr/pub/abuhsbd/issue/32947/366153
• Dinçer Nazlıoğlu, M. (1988). Çevre bilincinin oluşmasında çevre eğitiminin rolü [Unpublished master's thesis]. Hacettepe University.
• Ekiz, D. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri: Yaklaşım, yöntem ve teknikler. Anı Yayıncılık.
• Erökten, S., & Durkan, N. (2010). Çevre eğitimi dersinin öğrencilerin çevreye karşı tutumları ve davranışları üzerine etkileri. Education Sciences, 5(4), 1861-1867. https://dergipark.org.tr/tr/pub/nwsaedu/issue/19822/212247
• Fernández‐Manzanal, R., Rodríguez‐Barreiro, L., & Carrasquer, J. (2007). Evaluation of environmental attitudes: Analysis and results of a scale applied to university students. Science Education, 91(6), 988-1009. https://doi.org/10.1002/sce.20218
• George, D., & Mallery. P. (2020). IBM SPSS statistics 26 step by step: A simple guide and reference. Routledge.
• Glavic, P., & Lukman, R. (2007). Review of sustainability terms and their definitions. Journal of Cleaner Production, 15(18), 1875-1885. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2006.12.006
• Guide, V. D. R., & Van Wassenhove, L. N. (2009). The evolution of closed-loop supply chain research. Operations Research, 57(1), 10–18. http://www.jstor.org/stable/25614727
• Güşta Şahin, H., & Doğu, S. (2018). Okul öncesi öğretmen adaylarının çevre sorunlarına ilişkin tutum ve davranışlarının incelenmesi. İlköğretim Online, 17(3), https://www.doi.org/10.17051/ilkonline.2018.466359
• Hamid, S., Skinder, B. M., & Bhat, M. A. (2020). Zero waste: A sustainable approach for waste management. Bhat, R. A., Qadri, H., Wani, K. A., Dar, G. H., & Mehmood, M. A. (Eds.), In Innovative Waste Management Technologies for Sustainable Development (s. 134-155). IGI Global.
• Hannon, J., Zaman, A., Rittl, G., Rossi, R., Meireles, S., & Palandi, F. E. D. (2019). Moving Toward Zero Waste Cities: A Nexus for International Zero Waste Academic Collaboration (NIZAC). Filto, W. L., & Bardi, U. (Eds.), Sustainability on university campuses: Learning, skills building and best practices (s. 379-414). Springer.
• Harman, G., & Çelikler, D. (2016). Fen bilgisi öğretmen adaylarının geri dönüşüm kavramı hakkındaki farkındalıkları. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(1), 331-353. https://doi.org/10.11616/basbed.vi.455855
• Harman, G., & Yenikalaycı, N. (2020). Fen bilgisi öğretmen adaylarının sıfır atık yaklaşımına yönelik farkındalıkları. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 50, 138 – 161. https://doi.org/10.9779/pauefd.589781
• Kabirifar, K., Mojtahedi, M., Wang, C., & Tam, V. W. (2020). Construction and demolition waste management contributing factors coupled with reduce, reuse, and recycle strategies for effective waste management: A review. Journal of Cleaner Production, 263, 121265. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.121265
• Kahyaoğlu, M., Daban, Ş., & Yangın, S. (2008). İlköğretim öğretmen adaylarının çevreye yönelik tutumları. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 11, 42-52.
• Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Yayıncılık.
• Karatekin, K. (2014). Social studies pre-service teachers’ awareness of solid waste and recycling. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 116, 1797-1801. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.01.474
• Karatekin, K., & Merey, Z. (2015). Attitudes of preservice social studies teachers towards solid wastes and recycle. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(2), 297-314. https://dergipark.org.tr/tr/pub/befdergi/issue/17275/180469
• Kaya, D. Z. (2021). Examining the success and the awareness of science teacher candidates towards the electromagnetic pollution environment problem [Unpublished master's thesis]. Kastamonu University.
• Kayış, Ö., & Güven Yıldırım, E. (2022). Developing the zero waste awareness scale and determining the zero waste awareness levels of the pre-service science teacher. Scholars Journal of Research in Social Science (SJRSS), 2(4), 27-39. https://doi.org/10.5281/zenodo.7455595
• Khaw-ngernl, K., Udomphol, N., Suksong, P.T., & Khaw-ngern, C. (2021). Sufficiency economy philosophy: an enabler for zero waste city. Psychology and Educatıon, 58(1), 3693-3699. https://doi.org/10.17762/pae.v58i1.1364
• Kışoğlu, M., & Yıldırım, T. (2015). İlkokul ve ortaokullarda çevre eğitimi verecek olan öğretmen adaylarının katı atıklar ve geri dönüşüme yönelik tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. International Journal of Human Sciences, 12(1), 1518-1536. https://www.idealonline.com.tr/IdealOnline/lookAtPublications/paperDetail.xhtml?uId=38461&
• Koçulu, A. (2018). An examination of the relationship between pre-service science teachers'awareness about sustainable development and attitudes and behaviours toward environmental issues [Unpublished master's thesis]. Akdeniz University..
• Kollikkathara, N., Feng, H., & Stern, E. (2009). A purview of waste management evolution: Special emphasis on USA. Waste Management, 29(2), 974-985. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2008.06.032
• Larijani, M. (2010). Assessment of environmental awareness among higher primary school teachers. Journal of Human Ecology, 31(2), 121-124. https://doi.org/10.1080/09709274.2010.11906302
• Liss, G. (2021, 29 Haziran). What is zero waste. GRRN Archive. http://archive.grrn.org/zerowaste/articles/whatiszw.html
• Murray, R. (1999). Creating wealth from waste. DEMOS.
• Murray, R. (2002). Zero waste. Greenpeace Environmental Trust.
• Nayak, A. (2016). Trash free living-sustainable future. International Journal of Current Research in Biosciences and Plant Biology, 3(2), 69-76. http://doi.org/10.20546/ijcrbp.2016.302.009
• Ocak, G. (Ed.). (2019). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Otieno, L. (2007, May 2-7). The role of culture in integration of education for sustainable development in early childhood education. The Role of Early Childhood Education for a Sustainable Society, (pp. 37-39). Gothenburg University. Sweeden. http://www.ufl.gu.se/digitalAssets/837/837347_Workshop_May07_papers.pdf
• Oweini, A., & Houri, A. (2006). Factors affecting environmental knowledge and attitudes among Lebanese college students. Applied Environmental Education and Communication, 5(2), 95-105. https://doi.org/10.1080/15330150600648945
• Ozcan, F., & Meydan, A. (2024). Zero waste attitude scale development study. Journal of Education in Science Environment and Health, 10(1), 69-89. https://doi.org/10.55549/jeseh.1419382
• Öcal, T. (2013). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik tutumlarının belirlenmesi. Marmara Coğrafya Dergisi, 27, 333-352. https://dergipark.org.tr/tr/pub/marucog/issue/474/3906
• Özel, R., & Erdaş Kartal, E. (2022). Okul öncesi öğretmen adaylarının katı atıklar ve geri dönüşüme yönelik tutumları. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 11(3), 536-546. https://doi.org/10.30703/cije.1096080
• Özsoy, S., Özsoy, G., & Kuruyer H. G. (2011). Turkish pre-service primary school teachers’ environmental attitudes: Effects of gender and grade level. Asia Pacific Forum on Science Learning and Teaching, 12(2). http://earsiv.odu.edu.tr:8080/jspui/bitstream/11489/1759/1/ozsoy_ozsoy_kuruyer2.pdf
• Palmer, P. (2004). Getting to zero waste. Purple Sky Press.
• Pamuk, S., & Kahriman-Pamuk, D. (2019). Preservice teachers’ intention to recycle and recycling behavior: The role of recycling opportunities. International Electronic Journal of Environmental Education, 9(1), 33-45.
• Peirce, J.J., Vesilind, P.A., & Weiner, R.F. (1997). Environmental pollution and control. Butterworth-Heinemann.
• Pramling Samuelsson, I. (2011). Why we should begin early with ESD: The role of early childhood education. International Journal of Early Childhood, 43(2), 103-118. https://www.doi.org/10.1007/s13158-011-0034-x
• Rathoure, A. K. (2020). Zero waste management practices for environmental sustainability. CRC Press.
• Sarıkaya, R., & Saraç, E. (2018). An analysis of pre-service teachers' attitudes towards environmental issues in terms of various variables. Universal Journal of Educational Research, 6(1), 99-109. https://www.doi.org/10.13189/ujer.2018.060109.
• Song, Q., Li, J., & Zeng, X. (2015). Minimizing the increasing solid waste through zero waste strategy. Journal of Cleaner Production, 104, 199-210. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2014.08.027
• Tikka, P. M., Kuitunen, M. T., & Tynys, S. M. (2000). Effects of educational background on students' attitudes, activity levels, and knowledge concerning the environment. The Journal of Environmental Education, 31(3), 12-19. https://doi.org/10.1080/00958960009598640
• Tutar, H., & Erdem, A. T. (2022). Örnekleriyle bilimsel araştırma yöntemleri ve SPSS uygulamaları. Seçkin Yayıncılık.
• Ugulu, I. (2021). Recycling attitudes of prospective special education teachers. International Journal of All Research Education and Scientific Methods (IJARESM), 9(6), 1574-1578. http://www.ijaresm.com/recycling-attitudes-of-prospective-special-education-teachers
• Ulusal, O. (2022). Evaluation of knowledge, attitude and behaviors of adult individuals about on zero waste (Karatay sample) [Unpublished doctoral dissertation]. Necmettin Erbakan University.
• Uyanık, G. (2016): Öğretmen adaylarının çevre sorunlarına ilişkin bilgi düzeylerinin ve tutumlarının incelenmesi. Online Science Education Journal, 1(1), 30-41. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ofed/issue/26033/262849
• Uyanık, G. (2017). Investigation of the attitudes towards environmental issues and knowledge levels of candidate teachers. Ondokuz Mayis University Journal of Education Faculty, 36(1), 133-145. https://dergipark.org.tr/tr/pub/omuefd/issue/30333/327394
• Wright, Y.L. (2011). Relating recycling: Demographics, attitudes, knowledge and recycling behavior among UC Berkeley students. UC Berkeley Student Recyling, 1-17. https://nature.berkeley.edu/classes/es196/projects/2011final/WrightY_2011.pdf
• Yıldar, K. (2022). A descriptive research on determination of the level of teachers' awareness related to zero waste Project [Unpublished master's thesis]. Hacettepe University.
• Yıldız, K., Güzel Gürbüz, P., Esentaş, M., Beşikçi, T., & Balıkçı, İ. (2021). Üniversite öğrencilerinin sürdürülebilir çevre eğitimi ve çevre sorunlarına yönelik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. International Journal of Social Science Research, 10(1), 35-49. https://dergipark.org.tr/en/pub/ijssresearch/issue/63420/939469
• Yücel, S., & Morgil, F. İ. (1998). Yüksek öğretimde çevre olgusunun araştırılması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(14). https://efdergi.hacettepe.edu.tr/yonetim/icerik/makaleler/1183-published.pdf
• Yüzüak, A. V., & Erten, S. (2022). Teachers’ views on Turkey’s zero waste project (TZWP). Journal of Turkish Science Education, 19(1), 71-81. https://www.tused.org/index.php/tused/article/view/1497
• Zaman, A. U., & Lehmann, S. (2013). The zero waste index: a performance measurement tool for waste management systems in a ‘zero waste city’. Journal of Cleaner Production, 50, 123-132. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2012.11.041