Üniversite Öğrencilerinde Algılanan Helikopter Ebeveyn Tutumlarının Akademik Özgüvene Etkisinde Akademik Öz Disiplinin Aracı Rolü

Öz

Helikopter ebeveynlik, ebeveynliğin yeni bir boyutu değildir, ancak potansiyel olarak çocuklarının hayatlarına aşırı derecede dahil olan, ebeveynlerin havada asılı kalmasını içeren ebeveynlik çeşididir. Günümüz ebeveynlik davranışlarının en önemli sorunlarından biri olarak kabul edilen helikopter ebeveynlerin en dikkat çekici özelliği, çocuklarından yüksek düzeyde başarı beklemeleri ve onları aşırı derecede hayatlarının tek odak noktası haline getirmeleridir. Helikopter ebeveynliğe ilişkin yapılan araştırmaların bir boyutu da akademik alanlarla olan ilişkisidir. Zira bu tür ebeveynler akademik alanlarda da çocukları adına kaygı yaşarlar. Akademik alanlarla ilişkili olan kavramlardan ilki öz güvendir. Özgüven, bireyin yaptığı işte kendi özelliklerine ve yeteneklerine ilişkin beklentilerini kapsamaktadır. Akademik özgüven ise, öğrencinin bir öğrenme alanındaki başarıya yönelik performans düzeyini, kendine karşı tutumunu, akademik performansına ilişkin özgüvenini ve kendi kapasitesine olan inancını ifade etmektedir. Bireyin hedefleri açısından önem arz eden kavramlardan birisi ise öz disiplin olarak karşımıza çıkar. Öz disiplin bireyin uzun vadeli hedeflerine ulaşmak için kısa vadeli istek ve arzularını bilinçli olarak erteleme becerisini ifade eder. Hedeflerinize ulaşmak için akademik ortamda kendinizi kontrol etmeye çalışmak da aynı zamanda akademik öz disiplin olarak da bilinir. Bu çalışma ile helikopter ebeveyn tutumlarının akademik özgüvene etkisinde öz disiplinin aracı rolünün belirlenmesini amaçlanmaktadır. Araştırma nicel araştırma desenlerinden ilişkisel tarama modeli ile yürütülecektir. Araştırmanın çalışma grubunu, öğrenim görmekte olan üniversite öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmanın katılımcıları ulaşılabilir amaçlı örnekleme yolu ile belirlenmiştir. Verilerinin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu, Algılanan Helikopter Ebeveyn Tutumu Ölçeği, Akademik Öz Güven Ölçeği ve Akademik Öz Disiplin Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmanın değişkenleri arasındaki ilişkinin incelenmesi için normallik testi, korelasyon ve regresyon analizleri gerçekleştirilerek araştırmanın güvenilirliği Cronbach Alpha ile test edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Algılanan helikopter ebeveyn tutumu
• Akademik özgüven
• Akademik öz disiplişn

The Mediating Role of Academic Self-Discipline in the Effect of Perceived Helicopter Parenting Attitudes on Academic Self-Confidence in University Students

Öz

Helicopter parenting is not a new dimension of parenthood, but a type of parenting that potentially involves excessive involvement in their children’s lives, including parents hovering over them. Considered one of the most significant issues in contemporary parenting behaviors, the most striking characteristic of helicopter parents is their expectation of high levels of achievement from their children and making them the sole focus of their lives. Research on helicopter parenting also includes its relationship with academic domains, as these parents experience anxiety on behalf of their children in academic settings.The first concept related to academic domains is self-efficacy. Self-efficacy encompasses an individual’s expectations regarding their personal characteristics and abilities in the tasks they perform. Academic self-efficacy, in turn, refers to the student’s level of performance toward success in a learning area, their attitude toward themselves, their confidence in their academic performance, and their belief in their own capacity.Another concept important for achieving goals is self-discipline. Self-discipline refers to an individual’s ability to consciously postpone short-term desires and impulses to achieve long-term goals. Attempting to control oneself in an academic environment to achieve goals is also known as academic self-discipline. Research on academic self-discipline has increasingly continued in recent years.This study aims to determine the mediating role of self-discipline in the effect of helicopter parenting attitudes on academic self-efficacy. The research was conducted using the relational survey model, one of the quantitative research designs. The study group was consist of university students currently enrolled in higher education. The sample size of the research was calculated using the known-population sample formula. Data will be collected using the Personal Information Form, the Perceived Helicopter Parenting Attitude Scale, the Academic Self-Efficacy Scale, and the Academic Self-Discipline Scale. To examine the relationships among research variables, normality tests, correlation, and regression analyses was conducted, and the reliability of the research will be tested using Cronbach’s Alpha.

Anahtar Kelimeler

• Perceived helicopter parenting attitude
• Academic self-confidence
• Academic self-discipline

Kaynakça

1. Akpınar, Ş., Çıracı, M. ve Baş, E. (2024). Fen lisesi öğrencilerinin akademik özgüven düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Bilim Armonisi, 7(2), 46- 53. https://doi.org/10.37215/bilar.1423550
2. Altıntaş, E. (2015). Kuramdan uygulamaya özgüven. Nobel Akademik Yayıncılık: Ankara.
3. Arslan, P. ve Kıral, B. (2022). İlkokul öğretmenlerinin aşırı koruyucu (helikopter) velilerle ilgili deneyimleri: bir fenomenoloji çalışması. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 55(3), 854-915. https://doi.org/10.30964/auebfd.1035605
4. Bandura, A. (1991). Social cognitive theory of self-regulation. Organizational Behaviour and Human Decision Processes, 50, 248-287.
5. Bandura, A. (1999). Social cognitive theory: An agentic perspective. Asian Journal of Social Psychology, 2, 21-41.
6. Baron, R. M. ve Kenny, D. A. (1986). The moderator–mediator distinction in social psychological research: Conceptual, strategic, and statistical considerations. Journal of Personality and Social Psychology, 51(6), 1173–1182. https://doi.org/10.1037/0022-3514.51.6.1173
7. Beyaz, E. (2021). Helikopter ebeveynlik. Sağlık ve yaşam bilimleri alanındaki bilimsel gelişmeler, Gece Kitaplığı. Ed. Mehmet Dalkılıç, Ankara.
8. Bilgili, H. ve Keklik, İ. (2022). Akademik öz yetkinlik ile akademik öz düzenleme arasındaki ilişkide akademik motivasyonun aracı rolü. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 12(1), 213-227. https://izlik.org/JA32TK85XA

9. Budak, S. (2009). Psikoloji sözlüğü. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları
10. Büyüköztürk, Ş. (2018). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (24.baskı). Pegem Akademi
11. Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Demirel, F., Karadeniz, Ş. ve Çakmak, E. K. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara Pegem Akademi
12. Cüceloğlu, D. (1993). İnsan ve davranışı. Ankara, Remzi Kitapevi
13. Doğan-Başokçu, Ö. ve Doğan, N. (2005). Akademik benlik kavramı ölçeğinin ortaöğretim kurumları öğrenci seçme ve yerleştirme sınavını yordama geçerliği. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(29), 53-62.
14. Duckworth, A. L. ve Seligman, M. E. (2005). Self-discipline outdoes IQ in predicting academic performance of adolescents. Psychological Science, 16(12), 939-944. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.2005.01641.x
15. Ekşi, H., Barış, Ş. ve Demir, İ. (2020). Ergenlerde helikopter ebeveyn tutumu, şişirilmiş benlik: duygusal özerklik, sosyal kaygı değişkenlerinin aracı etkisi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(Armağan Sayısı), 83-100. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.627884
16. Eren, A. D., Peker, A. R., Erbaş, R. ve Ataoğlu, A. (2023). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin aile yaşam doyumu ve akademik özgüven düzeylerinin incelenmesi. Uluslararası Bozok Spor Bilimleri Dergisi, 4(3), 99-117. https://izlik.org/JA83UH52HE
17. Göknar, Ö. (2015). Özgüven kazanmak. Ankara: Arkadaş Yayınevi.
18. Güzeller, C. O., Eser, M. ve Aksu, G. (2016). Üniversite öğrencilerinin mezun oldukları lise türünün, matematik başarısı ve eleştirel düşünme eğilimi üzerindeki etkisi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(1).223-236 https://doi.org/10.17860/efd.61075
19. Hayes, A. F. (2018). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach (2nd ed.). Guilford Press. https://doi.org/10.1111/jedm.12050
20. Hayes, A. F. (2018). Kısmi, koşullu ve ılımlı aracılık: Nicelleştirme, çıkarım ve yorumlama. İletişim monografileri, 85 (1), 4-40. https://doi.org/10.1080/03637751.2017.1352100
21. Hong, JC, Hwang, MY, Kuo, YC ve Hsu, WY (2015). Mesleki eğitim gören öğrencilerin erteleme ve öz düzenlemeli öğrenmeleriyle ilgili ebeveyn gözetimi ve helikopter ebeveynliği. Öğrenme ve Bireysel Farklılıklar, 42 , 139-146. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2015.08.003
22. Joo, Y. J., Bong, M. ve Choi, H. J. (2000). Self-efficacy for selfregulated learning, academic self-efficacy, and internet selfefficacy in Web-based instruction. Educational Technology Research and Development, 48(2), 5-17. https://doi.org/10.1007/bf02313398
23. Kalkan, A., Bakioğlu, F. ve Toprak, Y. (2020). Akademik Özgüven Ölçeğinin (AÖÖ) geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Milli Eğitim Dergisi, 49(225), 319-342. https://izlik.org/JA25JT55XS
24. Karasar, N. (2007). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Yayın Dağıtım.
25. Kelly, L., Duran, R. L. ve Miller-Ott, A. E. (2017). Helicopter parenting and cell-phone contact between parents and children in college. Southern Communication Journal, 82(2), 102-114. https://doi.org/10.1080/1041794X.2017.1310286
26. Kurtuldu, P. S. (2007). İlköğretim okul yöneticilerinin özgüven düzeyleri ile liderlik düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Yeditepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
27. Luebbe, A. M., Mancini, K. J., Kiel, E. J., Spangler, B. R., Semlak, J. L. ve Fussner, L. M. (2018). Dimensionality of helicopter parenting and relations to emotional, decision-making, and academic functioning in emerging adults. Assessment, 25(7), 841-857. https://doi.org/10.1177/1073191116665907
28. MacKinnon, D. P., Lockwood, C. M., Hoffman, J. M., West, S. G. ve Sheets, V. (2002). A comparison of methods to test mediation and other intervening variable effects. Psychological Methods, 7(1), 83–104. https://doi.org/10.1037/1082-989X.7.1.83
29. McGinley, M. (2018). Can hovering hinder helping? Examining the joint effects of helicopter parenting and attachment on prosocial behaviors and empathy in emerging adults. The Journal of Genetic Psychology, 179(2), 102-115. https://doi.org/10.1080/00221325.2018.1438985
30. Odenweller, K. G., Booth-Butterfield, M. ve Weber, K. (2014). Investigating helicopter parenting, family environments, and relational outcomes for millennials. Communication Studies, 65(4), 407-425. https://doi.org/10.1080/10510974.2013.811434
31. Özdemir, M. B. (2023). Değişen dünyada yeni bir ebeveynlik yaklaşımı: Helikopter ebeveynlik. Alanyazın, 4(1), 21-31. https://doi.org/10.59320/alanyazin.1286311
32. Özen, Y. (2013). Sorumluluk duygusu ölçeğinin geliştirilmesi; geçerlik ve güvenirliği. Journal of European Education, 3(2), 17-23.
33. Özen, Y. (2016). Çocuklarda sorumluluk eğitimi. Ankara: Yason Yayınları.
34. Padilla-Walker, L. M. ve Nelson, L. J. (2012). Black hawk down? :Establishing helicopter parenting as a distinct construct from other forms of parental control during emerging adulthood. Journal of adolescence, 35(5), 1177-1190. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2012.03.007
35. Rosenbaum, M. (1993). The three functions of self-control behaviour: redressive, reformative and experiential. Work & Stress, 7(1), 33-46. https://doi.org/10.1080/02678379308257048
36. Schiffrin, H. H., Liss, M., Miles-McLean, H., Geary, K. A., Erchull, M. J. ve Tashner, T. (2014). Helping or hovering? The effects of helicopter parenting on college students’ well-being. Journal of child and family studies, 23(3), 548-557. https://doi.org/10.1007/s10826-013-9716-3
37. Senemoğlu, N. (2007). Gelişim öğrenme ve öğretim kuramdan uygulamaya. Ankara: Pegem Akademi.
38. Senemoğlu, N. (2018). Gelişim öğrenme ve öğretim (25.baskı). Ankara: Anı Yayınları.
39. Soner, O. (2000). “Aile uyumu, öğrenci özgüveni ve akademik başarı arasındaki ilişkiler”. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 12 (12), 249-260. https://izlik.org/JA76SN74SY
40. Tekin, Ö. E. ve Şal, F. (2023). Adaptation of the academic self-discipline scale to Turkish. Cumhuriyet International Journal of Education, 12(4), 942-953. https://doi.org/10.30703/cije.1262071
41. Türk Dil Kurumu. (2018). Disiplin [Sözlük tanımı]. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2025, https://sozluk.gov.tr
42. Ünver, F.ve Kılıç, R. (2025). Akademik özgüven matematik başarısını ne kadar etkiliyor?. Yaşadıkça Eğitim, 39(1), 178-191. https://doi.org/10.33308/26674874.2025391840
43. Vecchione, M., Alessandri, G. ve Marsicano, G. (2014). Akademik motivasyon eğitim başarısını öngörüyor: Cinsiyet fark yaratıyor mu? Öğrenme ve Bireysel Farklılıklar, 32 , 124-131.
44. Yılmaz, H. (2020). Türkiyede helikopter ebeveynlik eğilimi ve helikopter ebeveynlerin demografik özellikleri. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 20(46), 133-160. https://doi.org/10.21560/spcd.v20i54504.540233
45. Zerman, F. B. ve Turan, M. B. (2025) Spor bilimleri öğrencilerinde akademik öz disiplin ve akademik yaşam doyum bağlamında kariyer yetkinlikleri. Sportive, 8(1), 72-100. https://doi.org/10.53025/sportive.1625055
46. Zhao, X., Lynch, J. G., Jr. ve Chen, Q. (2010). Reconsidering Baron and Kenny: Myths and truths about mediation analysis. Journal of Consumer Research, 37(2), 197–206. https://doi.org/10.1086/651257
47. Zimmerman, B. J., & Kitsantas, A. (2014). Comparing students’ self-discipline and self-regulation measures and their prediction of academic achievement. Contemporary educational psychology, 39(2), 145-155. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2014.03.004