TÜBİTAK 4007 Bilim Şenliklerinin Kurumsal ve Bölgesel Analizi (2015-2025)

Öz

Bu araştırmada, TÜBİTAK 4007 Bilim Şenlikleri Destekleme Programı kapsamında 2014 yılındaki ilk çağrıdan günümüze kadar desteklenen projelerin genel dağılımı ve gelişim seyri incelenmiştir. Çalışma çerçevesinde, veri sürekliliğinin tam olarak sağlandığı 2015-2025 dönemindeki 553 projenin kurumsal ve bölgesel eğilimlerine odaklanılmıştır. Betimsel tarama modelinde yapılandırılan bu çalışmada doküman incelemesi yoluyla toplanan veriler; frekans analizi, yüzde hesaplamaları ve nüfus ile kurum bazlı normalizasyon teknikleri kullanılarak çözümlenmiştir. İllerin ve bölgelerin proje üretimindeki yoğunluk farklarını görselleştirmek amacıyla coğrafi dağılım ve bölgesel eğilim haritalama tekniklerinden yararlanılmıştır. Araştırma bulguları; bilim şenliği sayılarının 2017-2018 döneminde ulaştığı zirvenin ardından, pandemi sonrası bir toparlanma süreciyle 2025 yılı itibarıyla yeniden güçlü bir ivme kazandığına işaret etmektedir. Projelerin yaklaşık %60’ını yürüten İl ve İlçe Millî Eğitim Müdürlükleri (MEM) toplam hacim bakımından lider konumdadır. Normalizasyon verileri ise; İl MEM’lerin kurumsal kapasiteye oranla en yüksek yoğunluğa sahip olduğunu, üniversite ve bilim merkezlerinin oransal olarak İlçe MEM’lerini geride bırakan bir hareketlilik sergilediğini göstermektedir. Ayrıca birer destek eğitim kurumu olan Bilim ve Sanat Merkezlerinin (BİLSEM); örgün eğitim kademeleri (ilkokul, ortaokul, lise) ile kıyaslandığında, 4007 projelerinde en yüksek kurumsal hareketliliğe sahip tematik birimler olarak öne çıktığı anlaşılmaktadır. Bölgesel bazda toplam proje sayısında Marmara Bölgesi öncü olmakla birlikte, normalizasyon verileri büyükşehirlerin aksine Artvin, Rize, Bilecik, Çankırı ve Bayburt gibi illerin yerel nüfuslarına oranla daha etkin olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca 2023 Afet Bölgesi Özel Çağrısı’nın etkisiyle deprem bölgesindeki illerde desteklenen proje sayısının yerel düzeyde arttığı saptanmıştır. Sonuç olarak bilim şenlikleri; sadece birer etkinlik değil, informal öğrenme yoluyla toplumsal katkı sunmayı hedefleyen ve bölgesel kapasiteyi geliştiren stratejik araçlar olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• TÜBİTAK 4007
• Bilim şenlikleri
• Bilim iletişimi
• İnformal öğrenme ortamları
• Eğilim analizi

Institutional And Regional Analysis of TÜBİTAK 4007 Science Festivals (2015-2025)

Öz

This research examines the overall distribution of supported projects within the scope of the TÜBİTAK 4007 Program since its initial call in 2014. The study focuses on the institutional and regional trends of 553 of these projects funded between 2015 and 2025, where full data continuity is available. Data collected via document review in this descriptive survey were analysed through frequency, percentage, and normalization. Geographic distribution and regional trend mapping techniques were employed to visualize density variations. Findings indicate that the number of science festivals, following a peak in 2017-2018, is growing again as of 2025. Provincial and District Directorates of National Education (MEM) lead in total volume, accounting for approximately 60% of all projects. However, normalization data highlights the highest intensity in Provincial MEMs relative to capacity, with Universities and Science Centers surpassing District MEMs. Moreover, Science and Art Centers (BİLSEM), as support education institutions, appear to be the most active thematic units compared to formal education levels (primary, middle, and high schools). At the regional level, the Marmara Region holds the highest share; yet normalization data reveal that provinces such as Artvin, Rize, Bilecik, Çankırı, and Bayburt perform better in proportion to their populations than larger cities. Additionally, the 2023 Disaster Area Special Call was found to contribute to an increase in the number of projects across the affected provinces. In conclusion, science festivals are considered more than mere events; they are regarded as strategic tools aimed at providing social benefit through informal learning and enhancing regional capacity.

Anahtar Kelimeler

• TÜBİTAK 4007
• Science festivals
• Science communication
• Informal learning environments
• Trend analysis

Kaynakça

1. Akkanat, Ç. (2020). TÜBİTAK 4007 bilim şenlikleri destekleme programı kapsamında gerçekleştirilen Merzifon bilim şenliğinin farklı yaş gruplarına göre değerlendirilmesi. Journal of Interdisciplinary Education: Theory and Practice, 2(2), 102–122. https://doi.org/10.47157/jietp.803230
2. Başar, M., Gürkan, H., Avcı, A., Sökmen Bedel, N., Aktaş, A., Gündüz, M., & Soylu, A. (2021). Özel/minik mucitler 4007 TÜBİTAK bilim şenliği programının öğrenci görüşlerine göre incelenmesi. Araştırma ve Deneyim Dergisi, 6(2), 122–138. https://doi.org/10.47214/adeder.1026808
3. Başaran, H., & Karakoc-Topal, O. (2022). Evaluation of the change in the scientific attitudes of the students participating in the science festival. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 24(2), 645-671.
4. Bencze, J. L., & Bowen, G. M. (2009). A national science fair: Exhibiting support for the knowledge economy. International Journal of Science Education, 31(18), 2459–2483. https://doi.org/10.1080/09500690802398127
5. Bozdemir, V. A., Kilci, A. K., & Özdayı, N. (2021). Bilim şenlikleri kapsamında spor ve teknoloji ilişkisinin çeşitli değişkenler açısından değerlendirilmesi. International Journal of Sport, Exercise & Training Sciences, 7(2), 40–50. https://doi.org/10.18826/useeabd.934579
6. Bultitude, K., McDonald, D., & Custead, S. (2011). The rise and rise of science festivals: An international review of organised events to celebrate science. International Journal of Science Education, Part B, 1(2), 165–188. https://doi.org/10.1080/21548455.2011.588851
7. Bultitude, K., & Sardo, A. M. (2012). Leisure and Pleasure: Science events in unusual locations. International Journal of Science Education, 34(18), 2775–2795. https://doi.org/10.1080/09500693.2012.664293
8. Bulut, B., Öksüzoğlu, M. K., & Öksüzoğlu, İ. E. (2024). “Birlikte aşacağız, bilimle başaracağız!” TÜBİTAK 4007 bilim şenliğinin depremzede öğrencilerin bilimsel tutum ve bilim şenliğine yönelik tutumlarına etkisi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(2), 414–429. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1456554

9. Canovan, C. (2020). More than a grand day out? Learning on school trips to science festivals from the perspectives of teachers, pupils and organisers. International Journal of Science Education, Part B, 10(1), 1–16. https://doi.org/10.1080/21548455.2019.1680904
10. Christidou, V., Bonoti, F., & Hatzinikita, V. (2023). Drawing a scientist: Using the Emo-DAST to explore emotional aspects of children’s images of scientists. Research in Science & Technological Education, 41(4), 1287–1308. https://doi.org/10.1080/02635143.2021.1998770
11. Demiral, G. (2022). TÜBİTAK (4007) tarafından desteklenen ‘Teknolojiye Dokun’ adlı bilim şenliği etkinliğinin değerlendirilmesi. Social Sciences Research Journal, 11(1), 132–142.
12. Durant, J. (2013). The role of science festivals. Proceedings of the National Academy of Sciences, 110(8), 2681.
13. Fogg-Rogers, L., Bay, J. L., Burgess, H., & Purdy, S. C. (2015). “Knowledge is power”: A mixed-methods study exploring adult audience preferences for engagement and learning formats over 3 years of a health science festival. Science Communication, 37(4), 419–451. https://doi.org/10.1177/1075547015585006
14. Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, E. (2012). How to design and evaluate research in education (8. baskı). McGraw-Hill.
15. Gathings, M. J., & Peterman, K. (2021). Science festivals and the cultivation of science capital: A retrospective study of science capital. International Journal of Science Education, Part B, 11(4), 293–307. https://doi.org/10.1080/21548455.2021.1971320
16. Gülgün, C., Yılmaz, A., Avan, Ç., Ertuğrul Akyol, B., & Doğanay, K. (2019). TÜBİTAK tarafından desteklenen bilim şenliklerine (4007) yönelik ilkokul ve ortaokul öğrencilerinin ve atölye liderlerinin görüşlerinin belirlenmesi. Bilim, Teknoloji, Mühendislik, Matematik ve Sanat (J-STEAM) Eğitim Dergisi, 2(1), 52–67.
17. Güneş Koç, R. S., & Kayacan, K. (2022). Bilim şenlikleri ve bilim fuarları ile ilgili yapılan çalışmaların incelenmesi: Bir meta-sentez çalışması. e-Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 9(1), 50–78. https://doi.org/10.30900/kafkasegt.956767
18. Ilgın, H. Ö. (2024). Analysis of the attitudes of participants in “A Pinch of Science, A World of Festival 2024”. The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication, 15(1), 93–102. https://doi.org/10.7456/tojdac.1562230
19. Jensen, E., & Buckley, N. (2014). Why people attend science festivals: Interests, motivations and self-reported benefits of public engagement with research. Public Understanding of Science, 23(5), 557–573. https://doi.org/10.1177/0963662512458624
20. Karataş, F. Ö., Cengiz, C., & Arslan, Z. (2020). Öğrenmenin eğlenceli yolu: Bilim ve teknoloji şenliğinin etkililiği. İnformal Ortamlarda Araştırmalar Dergisi, 5(1), 95–119.
21. Kaya, G., Şardağ, M., & Cakmakci, G. (2025). Navigating school science fairs in the artificial intelligence age: A local fair transformed. Research in Science & Technological Education. https://doi.org/10.1080/02635143.2025.2567910
22. Kennedy, E. B., Jensen, E. A., & Verbeke, M. (2018). Preaching to the scientifically converted: Evaluating inclusivity in science festival audiences. International Journal of Science Education, Part B, 8(1), 14–21. https://doi.org/10.1080/21548455.2017.1371356
23. Nolin, J., Bragesjö, F., & Kasperowski, D. (2003). Science festivals and weeks as spaces for OPUS. E. Felt (Ed.), O.P.U.S: Optimising public understanding of science and technology—Final report içinde (s. 271–282). University of Vienna.
24. Özalp, K., Çobandere, Z., Torun, N. K., & Akın, E. (2025). TÜBİTAK 4007 Türkiye Yüzyılı Işığında Bilecik Bilim Şenliği kapsamında katılımcı ve atölye liderleri ile rehberlerin etkinlik değerlendirmeleri üzerine bir inceleme. Toplum, Eğitim ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 4(1). https://doi.org/10.5281/zenodo.15460395
25. Özhan, M. M., & Yalçıntaş, E. (2023). Dezavantajlı bölgelerde görev yapan okul öncesi öğretmenlerinin bilim şenliklerine ilişkin görüşleri: Bursa 4007 bilim şenliği örneği. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(2), 669–691. https://doi.org/10.19171/uefad.1293395 Öztürk, N., Bozkurt Altan, E., Üçüncüoğlu, İ., Kara, E., & Şerbetcioğlu, Ö. (2023). Bilim şenliğinin öğrencilere katkılarına bütüncül bir bakış: Öğretmenlerin, öğrencilerin ve atölye liderlerinin görüşleri. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 11(2), 467–488. https://doi.org/10.56423/fbod.1374736
26. Pappa, E., & Koliopoulos, D. (2021). Attempts to categorize and evaluate science festivals, a 30-year-old science communication event: The case of Greece. B. Schiele, X. Liu, ve M. W. Bauer (Eds.), Science cultures in a diverse world: Knowing, sharing, caring içinde. Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-16-5379-7_4
27. Rose, K. M., Korzekwa, K., Brossard, D., Scheufele, D. A., & Heisler, L. (2017). Engaging the public at a science festival: Findings from a panel on human gene editing. Science Communication, 39(2), 250–277. https://doi.org/10.1177/1075547017697981
28. tom Dieck, M. C., Jung, T. H., & Rauschnabel, P. A. (2018). Determining visitor engagement through augmented reality at science festivals: An experience economy perspective. Computers in Human Behavior, 82, 44–53. https://doi.org/10.1016/j.chb.2017.12.043
29. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu. (2016). 2015 yılı faaliyet raporu. https://tubitak.gov.tr/sites/default/files/2023-09/1tubitak_2015_faaliyet_raporu_1.pdf
30. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu. (2024). 2023 yılı faaliyet raporu. https://tubitak.gov.tr/sites/default/files/2024-04/tubitak_2023_yili_faaliyet_raporu.pdf
31. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu. (2025a). 4006-A TÜBİTAK bilim fuarları destekleme programı kılavuzu. https://tubitak.gov.tr/sites/default/files/2025-09/12_BF_4006-A_kilavuz.pdf
32. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu. (2025b). 4007 bilim şenlikleri destekleme programı çağrı metni (2025). https://tubitak.gov.tr/sites/default/files/2025-01/4007_cagri_metni_2025.pdf
33. Yazar [Tarih Gizlenmiştir]. [Başlık ve künye bilgileri kör hakemlik süreci için gizlenmiştir].
34. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
35. Yılmaz İnce, E., Kabul, A., & Diler, İ. (2022). The effect of science festival on participants’ attitudes towards science. Journal of STEAM Education, 5(1), 88–99.