Osmanlı Hukuku’nda Elçilik Tercümanlığından Yabancı Devlet Mahmîliği ve Vatandaşlığına: Hukukun Araçlaştırılmasının Örnekleri
Öz
Osmanlı hukukunda yabancı elçilikler tarafından belirlenen tercüman ve maiyetine, Osmanlı Devleti tarafından, görev tanımını içeren ve berat denilen bir resmî belge verilirdi. Karşılığında devlete belli bir bedelin ödendiği bu beratlı statüsü cizye, gümrük vergisi, İslâm-Osmanlı ceza hukuku hükümlerinden muafiyet gibi bazı ek haklar tanırdı. Bu teamülün sağladığı ayrıcalıklıların kapsamına konsolos yardımcısı, tercüman ve ticarî acente gibi görevliler girmektedir. Fakat zamanla elçilikler, beratta görev yeri olarak belirtilen şehirlere hiç gitmemiş ve hatta dil bile bilmeyen Osmanlı tebaası gayrimüslim tüccarlara berat satarak maddi çıkar sağlamışlardır. Böylece bu hukuki uygulama amacından saptırılarak maddî ve siyasî bir araç hâline getirilmiştir. Beratlılık, kişileri İslâm hukukunun dışında tuttuğundan avantaj sağlamıştır. Osmanlı’nın gayrimüslim tebaası haklar ve imtiyazlar bakımından, Avrupa devletlerince himaye edilenler ve edilmeyenler olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Yabancı devletler, mahmîlerinin haklarını, uluslararası ve iç hukukta koruyarak devlet içinde devlete karşı bir egemenlik alanı oluşturmuşlardır. Beratlı tercümanlığa ilişkin tedbir alındığında ise bu defa vatandaşlık üzerinden aynı uygulama başlatılmış, insanlar avantajına göre kolaylıkla tabiiyet değiştirmenin yollarını aramışlardır. Bu çalışma, beratlı tercüman sayısındaki artışı, arşiv kayıtlarıyla destekleyerek açıklamak amacıyla yapılmıştır. Kapitülasyonlarla desteklenen himaye olgusunun vatandaşlık değiştirmeleri teşvik edici boyutu, devletin yıkılmasına kadar varan süreci ve sonuçları değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim.
Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm.
Teşekkür
Bulunmamaktadır
From Embassy Translator Status to Foreign State Ownership and Citizenship in Ottoman Law: Examples of Instrumentalization of Law
Öz
According to Ottoman law, the translator and his entourage designated by foreign embassies were given an official document called a ‘berat’ containing the job description by the Ottoman State. This chartered status, for which a certain fee was paid to the foreign state, granted some additional rights such as exemption from poll tax, customs tax, and Islamic-Ottoman criminal law provisions. The privileges provided by this custom include officials such as vice consuls, translators and commercial agents. However, over time, the embassies never went to the cities specified as places of duty in the charter, and Ottoman citizens who did not even speak the language gained financial benefit by selling charters to non-Muslim merchants. Thus, this legal practice was diverted from its purpose and turned into a material and political tool. Charter provides an advantage because it excludes people from scope of Islamic law. The non-Muslim subjects of the Ottoman Empire were divided into two in terms of rights and privileges: those who were protected by European states and those who were not. Foreign states have created a sphere of sovereignty within the state against the state by protecting the rights of their subjects in international and domestic law. When measures were taken regarding certified translation, the same practice was started through citizenship, and people looked for ways to easily change their nationality according to their advantage. This study was conducted to explain the increase in the number of certified (beratlı) translators by supporting archive records. The encouraging dimension of the phenomenon of patronage supported by capitulations for changing citizenship, the process leading to the collapse of the state, and its consequences were evaluated. While doing this, examples of the charters granted to translators, the increase in the number of charter holders, and the warnings made by the state to the embassies were given, depending on the characteristics of the period. In addition, the encouraging dimension of the patronage phenomenon supported by capitulations in the Ottoman Empire for changing citizenship, the process leading to the collapse of the state, and its consequences were evaluated. As a result, Europian states have managed to gain influence and influence within the state by protecting and protecting the rights of those they protect, both in the field of international law and in domestic law, based on capitulations. Since the ambassadors of European states could directly deal with the sultan, they were able to get the decision they wanted from him. As a result, the abuse that started and developed with privacy also spread to the citizenship process. The Ottoman Empire made various legal regulations from time to time to prevent these abuses, but could not obtain permanent and effective results. In 1869, despite the objections of the foreign states, he made an Ottoman Nationality Law and regulated Ottoman nationality according to the international principles that dominated the period.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
I declare that this study is an original study; that I have acted in accordance with the principles and rules of scientific ethics at all stages of the study, including preparation, data collection, analysis and presentation of information; that I have cited sources for all data and information not obtained within the scope of this study and included these sources in the references; that I have not made any changes in the data used, and that I have accepted all the terms and conditions of the Committee on Publication Ethics (COPE) and complied with ethical duties and responsibilities.
I declare that if at any time a situation contrary to this statement I have made regarding the study is detected, I agree to all moral and legal consequences that may arise.
Teşekkür
There is no specific acknowledgement to declare.
