ICSID Hakem Kararlarının Temel Usûl Kurallarından Ciddî Sapma Nedeniyle İptali

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 1, 23 - 49, 29.06.2025

Halil Alperen Işık

Öz

Yatırım uyuşmazlıkları gerek dava konusu meblağların yüksekliği gerekse de taraflardan birisinin bir devlet olması nedeniyle diğer uyuşmazlıklardan ayrışmaktadır. Bu husus, söz konusu uyuşmazlıkların çözümü bakımından da söz konusudur. Zira bu uyuşmazlıkların tahkimde çözümlenmesi, ticari uyuşmazlıkların tahkimde veya mahkemeler eliyle çözümlenmesine göre de farklılık arz etmektedir. Yatırım uyuşmazlıklarının etkin bir şekilde çözümlenmesini amaçlayan ICSID sözleşmesi, Dünya'da en geniş şekilde kabul gören milletlerarası sözleşmelerden bir tanesidir. Bu nedenle, ICSID bünyesinde yürütülen tahkim ve arabuluculuk faaliyeti de milletlerarası kamuoyu bakımından önem arz etmektedir. Zira, bu faaliyet doğrudan ve dolaylı olarak çok büyük bir kitleyi ilgilendirmektedir. Dolasıyla, ICSID bünyesinde verilen hakem kararlarının denetimi (yorum, düzeltme ve iptal) de büyük bir önemi haizdir. Bu amaçla, ICSID Sözleşmesi'nde hakem kararlarının hangi şartlarda iptal edilebileceği açıkça düzenlenmiştir. Hakemin veya hakem heyetinin kararını verirken temel bir usûl kuralından ciddi şekilde sapmış olması da bu şartlardan bir tanesidir. Bu şart, genel olarak tarafların tahkim sürecinde eşit muamele görmesi, adil yargılama yürütülebilmesi, hukukî dinlenilme hakkına riayet edilmesi, hakemlerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile tarafların ispat hakkına tekabül etmektedir. Dolayısıyla, hakem kararlarının bu şarta aykırılık nedeniyle iptali de anılan başlıklar çerçevesinde bu makalede ele alınacaktır. Çalışmada, ICSID bünyesinde tamamlanan iptal süreçlerine genel olarak değinilmiş, araştırma konusu, konu bütünlüğünün sağlanabilmesi ve kapsamın belirlenebilmesi adına doktrinde ve uygulamada öne çıkmış bazı kararlar üzerinden izah edilmiş ve değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

ICSID , Tahkim , Yatırım tahkimi , Hakem kararlarının iptali , Hukukî dinlenilme hakkı

Annulment of ICSID Arbitral Awards due to Serious Departure from a Fundamental Rule of Procedure

Öz

Investment disputes differ from other disputes due to the high amounts involved and the fact that one of the parties is a state. This is also the case in terms of the resolution of these disputes. The resolution of these disputes in arbitration differs from the resolution of commercial disputes in arbitration or through the courts. The ICSID Convention, which aims to resolve investment disputes effectively, is one of the most widely recognised international conventions in the world. Therefore, the arbitration and conciliation activities carried out under ICSID are also important for the international public opinion. This is because this activity directly and indirectly concerns a very large mass of people. Therefore, the supervision (Interpretation, Revision and Annulment) of arbitral awards rendered under ICSID is also of great importance. To this end, the ICSID Convention clearly sets out the conditions under which arbitral awards may be annulled. One of these conditions is that the arbitrator or the arbitral tribunal has seriously departed from a fundamental rule of procedure in reaching its award. This condition generally corresponds to the equal treatment of the parties in the arbitration process, the right to a fair trial, the right to be heard, the independence and impartiality of the arbitrators, and the parties' right of proof. Therefore, the annulment of arbitral awards for breach of this requirement will be discussed in this article within the framework of the aforementioned topics. In the study, the annulment processes completed within ICSID are generally mentioned, and the subject of the research is explained and evaluated through some prominent decisions in doctrine and practice in order to ensure the integrity of the subject and to determine the scope.

Anahtar Kelimeler

ICSID , Arbitration , Investment Arbitration , Annulment of Arbitral Awards , Right to be heard

Kaynakça

• Akıncı, Ziya. Milletlerarası Tahkim. 6. B., Vedat, İstanbul, 2021.
• Alexandrov, Stanimir A.. “The Vivendi Annulment Decision and the Lessons for Future ICSID Arbitrations-The Applicant’s Perspective.” Annulment of ICSID Awards, Eds. Gaillard, Emmanuel/ Banifatemi, Yas., Juris, New York, 2004
• Aronson, Benjamin. “A New Framework for ICSID Annulment Jurisprudence: Rethinking the ‘Three Generations’.” Vienna Journal on International Constitutional Law, Vol. 6, Is. 3, 2012, s. 3-40.
• Ataman-Figanmeşe, İnci. “Milletlerarası Ticari Tahkim ile Yatırım Tahkimi Arasındaki Farklar.” Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni, C. 31, S. 1, 2012, s. 91-152.
• Aygül, Musa. Milletlerarası Ticari Tahkimde Tahkim Usûlüne Uygulanacak Hukuk ve Deliller. On İki Levha, İstanbul, 2014.
• Ayhan İzmirli, Lâle. "Uluslararası Yatırım Hukukunda ‘Yatırım’ Kavramı", Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 8, S. 2, 2018, s. 89-131.
• Background Paper on Annulment For the Administrative Council of ICSID, ICSID Review - Foreign Investment Law Journal, Vol. 27, Is. 2, 2012.
• Başar, Ömer. “ICSID Hakem Kararlarının İptali.” Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni, C. 39, S. 2, 2019, s. 585-607.
• Bishop, R. Doak/ Marchili, Silvia M.. Annulment Under The ICSID Convention. OUP, Oxford, 2012.
• Born, Gary B.. International Arbitration Law: Law and Practise. Wolters Kluwer, New York, 2012.
• Bottini, Gabriel. “Present and Future of ICSID Annulment: The Path to an Appellate Body?.” ICSID Review - Foreign Investment Law Journal, Vol. 31, Is. 3, 2016, s. 717-727.
• Caron, David. “Reputation and Reality in the ICSID Annulment Process: Understanding the Distinction Between Annulment and Appeal.” ICSID Review- Foreign Investment Law Journal, Vol. 7, Is. 1, 1992, s. 21-56.
• Commentary on the Draft Convention on Arbitral Procedure Adopted by the International Law Commission at Fifth Session, New York 1955.
• Diehl, Alexandra. The Core Standard of International Investment Protection. Wolters Kluwer, Alphen aan den Rijn, 2012.
• Ener, Mustafa Alper. Uluslararası Yatırım Hukuku. 2. B., Seçkin, Ankara, 2024.
• Erkan, Mustafa. Milletlerarası Tahkimde Yetki Sorunları. Yetkin, Ankara, 2013.
• Erten, Rifat. “ICSID Tahkimi”, Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, C. 19, S. 4, 1998, s. 205-228.
• Erten, Rifat. Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanununun Türk Yabancılar Hukuku Sistemi İçindeki Yeri ve Rolü, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara, 2005
• Fernandez-Armesto, Juan. “Different Systems for the Annulment of Investment Awards.” ICSID Review- Foreign Investment Law Journal, Vol. 26, Is. 1, 2011, s. 128-146.
• History of ICSID Convention, Vol. II-1, “Summary Record of Proceedings, Bangkok Consultative Meetings of Legal Experts, April 27- May 1 1964”, Washington 2009.
• Kaplan, Yavuz. Milletlerarası Tahkimde Usule Aykırılık. Seçkin, Ankara, 2002.
• Karayalçın, Yaşar. “Milletlerarası Tahkimde Muhakeme Usulü (Kavramlara ve Problemlere Genel Bir Bakış).” Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, C. 19, S. 3, 1997-1998, s. 3-52.
• Kayalı, Didem. Milletlerarası Ticarî Tahkimde Hakemlerin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı. Seçkin, Ankara, 2015.
• Kim, Dohyun. “The Annulment Committee’s Role in Multiplying Inconsistency in ICSID Arbitration: The Need to Move Away From an Annulment-Based System.” New York University Law Review, Vol. 86, No. 1, 2011, s. 242-279.
• Kotuby Jr, Charles T.. “General Principles of Law, International Due Process, and the Modern Role of Private International Law.” Duke Journal of Comparative and International Law, Vol. 23, No. 3, 2013, s. 411-443. Kurkela, Matti S. / Turunen, Santtu. Due Process in International Commercial Arbitration. 2nd Ed., OUP, Oxford, 2010. Lynch, Stephen T.. “International Centre for the Settlement of Investment Disputes: Selected Case Studies.”
• Maryland Journal of International Law, Vol. 7, No. 2, 1982, s. 306-326. Nadakavukaren Schefer, Krista. International Investment Law. Edward Elgar Publishing, Cheltenham, 2013.
• O’malley, Nathan. Rules of Evidence in International Arbitration: An Annotated Guide. Routledge, London, 2012.
• Özekes, Muhammet. Medeni Usul Hukukunda Hukuki Dinlenilme Hakkı. Yetkin, Ankara, 2003.
• Pekcanıtez, Hakan/ Atalay, Oğuz/ Özekes, Muhammet. Medenî Usûl Hukuku. 12. B., Yetkin, Ankara, 2024.
• Petrochilos, Georgios. Procedural Law on International Arbitration. OUP, Oxford, 2010.
• Pinsolle, Philip. “The Annulment of ICSID Arbitral Awards.” The Journal of World Investment and Trade, Vol. 1, Is.1, 2000, s. 243-257.
• Redfern, Alan/ Hunter, Martin/ Blackaby, Nigel/ Partasides, Constantine. Redfern and Hunter on International Arbitration. OUP, Oxford, 2009.
• Reed, Lucy/ Paulsson, Jan/ Blackaby, Nigel. Guide to ICSID Arbitration. 2nd Ed., Wolters Kluwer, Alphen aan den Rijn, 2011.
• Reisman, W. Michael. “Repairing ICSID’s Control System: Some Comments on Aron Broches (Observation on the
• Finality of ICSID Awards).” ICSID Review- Foreign Investment Law Journal, Vol. 7, Is. 1, 1992, s. 196-211. Reisman, W. Michael. “The Breakdown of the Control Mechanism in ICSID Arbitration.” Duke Law Journal, Vol. 38, No. 4, 1989, s. 739-807.
• Scelle, Georges. “Draft on Arbitral Procedure Adopted by Commission at Fifth Session Report.” Yearbook of the International Law Commission, Vol. II, United Nations, New York 1958
• Schreuer, Christoph H./ Malintoppi, Loretta / Reinisch, August/ Sinclair, Anthony. The ICSID Convention: A Commentary. 2nd Edition, Cambridge University Press, Cambridge, 2009.
• Schreuer, Christoph. “From ICSID Annulment to Appeal- Half Way Down the Slippery Role.” The Law and Practise of International Courts and Tribunals, Vol. 10, 2011, s. 211-225.
• Şanlı, Cemal. Uluslararası Ticari Akitlerin Hazırlanması ve Uyuşmazlıkların Çözüm Yolları. 6. B., Beta, İstanbul, 2016.
• Tanrıver, Süha. Medenî Usûl Hukuku. C. 1, 6. B., Yetkin, Ankara, 2024.
• Tiryakioğlu, Bilgin. Doğrudan Yatırımların Uluslararası Hukukta Korunması, Dayınlarlı, Ankara, 2003.
• Torun, Yalçın. Uluslararası Yatırım Uyuşmazlıklarının Çözüm Merkezi (ICSID) Hakem Kararlarına Karşı Hukuki Başvuru Yolları. Seçkin, Ankara, 2011. van den Berg, Albert Jan. “Should the Setting Aside of the Arbitral Award be Abolished?.” ICSID Review- Foreign
• Investment Law Journal, Vol. 29, Is. 2, 2014, s. 263-288.
• Verhoosel, Gäetan. “Annulment and Enforcement Review of Treaty Awards: To ICSID or Not to ICSID.” ICSID Review- Foreign Investment Law Journal, Vol. 23, Is. 1, 2008, s. 119-154.