Legal Nature of a Bill of Exchange That Has Become Time-Barred

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 1, 436 - 465, 29.06.2025

Sefa Er

Öz

Bills of exchange are generally issued for the purpose of fulfilling the debt under the underlying relationship. In this case, two independent claims arise: one arising from the basic relationship, the other arising from the exchange relationship. When the bill of exchange matures, a claim can be made by asserting the cause of action in the basic relationship or in the exchange relationship. In particular, if the bill of exchange is time-barred, the claim must be made based on the underlying relationship, since the bill of exchange cannot be relied upon. In this case, it should be discussed what legal status the time-barred bill of exchange has in terms of proving the underlying relationship. In this study, it has been attempted to examine whether a bill of exchange that has become time-barred will lose its bill of exchange status and what the legal nature of this bill of exchange will be in the case of a request made within the scope of the basic relationship.

Anahtar Kelimeler

Effect of Limitation , Principle of Abstractness , Time-Barred Bill of Exchange , Initiation of Evidence , Bill of Exchange with Missing Elements

Zamanaşımına Uğramış Kambiyo Senedinin Hukuki Niteliği

Öz

Kambiyo senetleri genellikle temel ilişki kapsamındaki borcun ifası uğruna düzenlenmektedir. Bu durumda temel ilişkiden doğan borç sona ermeyeceği için biri temel ilişkiden kaynaklanan alacak hakkı, diğeri kambiyo ilişkisinden kaynaklanan alacak hakkı olmak üzere birbirinden bağımsız iki farklı alacak hakkı ortaya çıkmaktadır. Kambiyo senedinin vadesi gelince alacaklı temel ilişkideki dava sebebini ileri sürerek temel ilişkiye de dayanabilecek ise de genellikle kambiyo ilişkisindeki dava sebebini ileri sürerek kambiyo hukukuna dayanarak talepte bulunmaktadır. Öte yandan alacaklı tarafından kambiyo hukukuna dayanarak talepte bulunulamadığı durumda temel ilişkideki dava sebebi ileri sürülerek borçludan talepte bulunulması mümkündür. Özellikle kambiyo senedinin zamanaşımına uğraması üzerine alacaklı tarafından temel ilişkiye dayalı olarak talepte bulunulduğu durumda, alacaklının elinde bulunan zamanaşımına uğramış kambiyo senedinin temel ilişkinin ispatı bakımından hangi niteliğe sahip olduğu hususu önemli bir tartışma olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada zamanaşımına uğramış kambiyo senedinin kambiyo vasfını kaybedip kaybetmeyeceği, alacaklı tarafından temel ilişki kapsamında talepte bulunulduğu durumda bu senedin temel ilişkideki hukuki niteliğinin ne olacağı irdelenmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Zamanaşımının Etkisi , Soyutluk İlkesi , Zamanaşımına Uğramış Kambiyo Senedi , Delil Başlangıcı , Eksik Unsurlu Kambiyo Senedi

Kaynakça

• Adıgüzel, Burak. “Yargıtay Kararları Işığında Kambiyo Senetlerinde Bile Bile Borçlu Zararına Hareket.” Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi, C. 4, S. 2, 2018, s. 129-148.
• Aksu, Raziye. “Yargıtay Kararları Işığında Çekte Zamanaşımına İlişkin Düzenlemelerin İncelenmesi.” Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi, C. 13, S. 1, 2023, s. 625-670.
• Arslan, Ramazan, vd., Medeni Usul Hukuku. 7. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2021.
• Atalı, Murat/ Ermenek, İbrahim/ Erdoğan, Ersin. İcra ve İflas Hukuku. 6. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2022.
• Bahtiyar, Mehmet. Kıymetli Evrak Hukuku. 19. Baskı, Beta Basım Yayın, İstanbul, 2022.
• Balcı, Betül. İfa Uğruna Edim. 1. Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2024. Baumbach, Adolf/ Hefermehl, Wolfgong/ Casper, Matthias. Wechselgesetz, Scheckgesetz, Recht des Zahlungsverkehrs. 24. Auflage, C.H.Beck, München, 2020.
• Bozer, Ali/ Göle, Celal. Kıymetli Evrak Hukuku. 11. Baskı, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara, 2024.
• Bozgeyik, Hayri. Poliçede Müracaat Hakkı. 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2003.
• Bozgeyik, Hayri/ Gündoğdu, Süleyman Burak. “Yargıtay Kararları Çerçevesinde Bonoda Düzenleme Sebebinin Değiştirilmesine Yönelik Beyanların İspat Yüküne Etkisi.” Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi, C. 7, S. 2, 2021, s. 257-269. Bozkurt Yüksel, Armağan Ebru. “İspat Hukuku Bakımından Kambiyo Senetleri”, Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, C. 24, S. 3, 2008, s. 501-535.
• Budak, Ali Cem / Karaaslan, Varol. Medeni Usul Hukuku. 6. Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul 2022. Cemal, Ahmet. “Edime Uygun İfa Kuralının Bir İstisnası Olarak İfa Uğruna Edim.” İstanbul Üniversitesi Mukayeseli Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 3, S. 5, 1969, s. 239-256.
• Coşkun, Muzaffer. Özel Hukukta Karşılıksız Çek ve Hamilin Hakları. 1. Baskı, Kazancı Yayınları, İstanbul, 1994.
• Demir, Ömer Faruk. “Zamanaşımına Uğramış Kambiyo Senedinin Delil Değerinin Delil Başlangıcı Unsurları Bakımından Değerlendirilmesi.” Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 22, S. 2, 2024, s. 647- 675.
• Demirayak Ünal, Ezgi Başak. “Zamanaşımına Uğrayan Kambiyo Senedinin Temel Borç İlişkisine Dayalı Dava ve Takiplerdeki Rolü.” Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 16, S. 199-200, 2021, s. 553-573.
• Deynekli, Adnan. “Bonoda Bedel Kaydının Ve Talilin (Bedel Kaydının Aksini İddia Etmenin) İspat Yüküne Etkisi.” Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 9, S. 1-2, 2005, s. 153-183.
• Doğan, Ayşe Albayrak. “Yargıtay İçtihadı Birleştirme Hukuk Genel Kurulu’nun 2019/1-8 Sayılı 25.12.2019 Tarihli Kararının Değerlendirilmesi.” Yürürlüğünün 8. Yılında ve Yargıtay Kararları Işığında Türk Ticaret Kanunu Sempozyumu IV, Tebliğler-Tartışmalar. Ed. Arslan Kaya vd., On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2021, s. 201-210.
• Domaniç Hayri. Kıymetli Evrak Hukuku. 2. Baskı, Fakülteler Matbaası, İstanbul, 1975.
• Ebenroth, Carsten Thomas/ Boujong, Karlheinz. Handelsgesetzbuch. Hrsg. Detlev Joost vd, 5. Auflage, C.H.Beck, München, 2024.
• Engin, Baki İlkay. “İfa Uğruna Edim” Prof. Dr. Erdoğan Moroğlu’na 65. Yaş Günü Armağanı. Ed. Hayri Domaniç, Beta Yayınevi, 1999, s. 839-862.
• Ercan, Ensar. Zamanaşımına Uğramış Kambiyo Senedinin Hukuki Niteliği ve Kambiyo Alacaklısının Temel Borç İlişkisine Başvurma İmkanı. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
• Erdem, Mehmet. Özel Hukukta Zamanaşımı. 1. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2010. Erdönmez, Güray. Pekcanıtez Usul Medeni Usul Hukuku C. 2. 15. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2017.
• Eren, Fikret. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. 27. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2022.
• Ergün, Mevci. Kambiyo Senetlerine Özgü Takip Yolları. 1. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara, 1989.
• Ermenek, İbrahim. Medeni Usul Hukukunda Davaların Birleştirilmesi ve Ayrılması. 1. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2014. Güler Özer, Zeynep. İfa Yerine Edim, İfa Uğruna Edim. İstanbul Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Doktora Tezi, 2025.
• Günergök, Özcan. Havale İlişkisi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 1995. İmregün, Oğuz. Kıymetli Evrak Hukuku (Genel Hükümler- Kambiyo Senetleri- Makbuz Senedi- Varant). Filiz Kitapevi, İstanbul, 1995.
• İnan, Nurkut. Türk Hukukunda Hatır Senetleri ve Özellikle Hatır Bonoları. 1. Baskı, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara, 1969.
• Karlı, Özlem. Sebebi Gösterilmeyen Borç Tanıması. 1. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul, 2008.
• Karıksız, Muhammet Can. “Teminat Amacıyla Düzenlenen Kambiyo Senetleri ve Soyutluk İlkesi”, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 26, S. 2, 2022, s. 675-722. Kaya, Sedat. “Zamanaşımına Uğramış Bonodaki Temerrüdün YİBHGK Kararı Işığında Değerlendirilmesi.” Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, C. 13, S. 52, 2022, s. 407-436.
• Kayış, Ferhat. “Zamanaşımına Uğramış Kambiyo Alacaklarına Dayalı İhtiyati Haciz Talepleri.” Terazi Hukuk Dergisi, C. 13, S. 144, 2018, s. 70-80. Kendigelen, Abuzer. Çek Hukuku. 5. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2019.
• Kendigelen, Abuzer/ İsmail Kırca. Kıymetli Evrak Hukuku Genel Esaslar Kambiyo Senetleri. 2. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2020.
• Kılınç, Ahmet. “Mecelleye Göre Zamanaşımı: Uygulamada Görülen Aksaklıklar ve Çözüm Önerileri.” Türkiye Adalet Akademisi Uluslararası Mecelle Sempozyumu Türkçe Tebliğleri, 1. Baskı, Bursa Kültür A.Ş., Bursa, 2021, s. 185-225. Kınacıoğlu, Naci. Kıymetli Evrak Hukuku. 5. Baskı, Nobel Yayınları, Ankara 1999.
• Kocaağa, Köksal. “Borçlanılan Edimin İfası Kuralının Bir İstisnası Olarak İfa Amacıyla Edim.” Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, C. 24, S. 1, s. 139-159. Kocayusufpaşaoğlu, Necip, vd. Borçlar Hukuku, Genel Bölüm, Borçlar Hukukuna Giriş, Hukuki İşlem, Sözleşme. 7. Tıpkı Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2017.
• Konuralp, Haluk. Medeni Usul Hukukunda Yazılı Delil Başlangıcı. Tıpkı Basım, Yetkin Yayınları, Ankara, 2009.
• Kuru, Baki. Hukuk Muhakemeleri Usulü. 6. Baskı, Demir-Demir Yayıncılık, 2001.
• Mutluay, M. Kemal. “Zamanaşımına Uğramış Bononun Takip ve Maddi Hukuktaki Yeri.” Yargıtay Dergisi, C. 6, S. 4. 1980, s. 560-566.
• Narbay, Şafak/ Çelik, Ferhat. “Süresi İçerisinde İbraz Edilmeyen Çekin Hukuki Niteliği.” Legal Hukuk Dergisi, C. 14, S. 167, 2016, s. 6039-6073.
• Oğuzman, M. Kemal/ Öz, M. Turgut. Borçlar Hukuku Genel Hükümler C. I. 22. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul, 2024. Okan, Ali Arman. “Kambiyo Senetlerinde Zamanaşımı ve Sonuçları.” İstanbul Barosu Dergisi, C. 50, S. 9-10, 1976, s. 56-64.
• Önay, Işık. Yenileme, 1. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2016. Özakman, Cumhur. “Havale İlişkisinin Borçlar Hukuku Açısından İncelenmesi ve Kıymetli Evrak Hukukundaki Görünüşü.” İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C. 41, S. 1-2, 1975, s. 255-297.
• Özekes, Muhammet. Pekcanıtez Usul Medeni Usul Hukuku C. 2. 15. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2017. Özkan, Ömer. “Poliçede Sebepsiz Zenginleşme Davası.” Prof. Dr. Erdoğan Moroğlu’na 65. Yaş Günü Armağanı, Ed. Hayri Domaniç, Beta Yayınevi, İstanbul, 1999, s. 507-535.
• Özkaya-Ferendeci, H. Özden. “Yeni Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki Belge Terimi ve İspat Hukukundaki Yeri.” Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Hakan Pekcanıtez’e Armağan, C. 16, Özel Sayı, 2014, s. 813-830.
• Öztan, Fırat. Kıymetli Evrak Hukuku. 2. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara, 1997.
• Pekcanıtez, Hakan/ Atalay, Oğuz/ Özekes, Muhammet. Medeni Usul Hukuku Ders Kitabı. 10. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2022. Poroy, Reha/ Tekinalp, Ünal. Kıymetli Evrak Hukuku Esasları. 24. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul, 2021.
• Pulaşlı, Hasan. Kıymetli Evrak Hukuku. 10. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2023.
• Sayhan, İsmet. Kambiyo Senetlerinde Mücerretlik İlkesi ve Bedel İlişkisi. 1. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2006. Schreiber, Klaus. Münchener Kommentar zur Zivilprozessordnung: ZPO, Band 2: §§ 355-945b. 6. Auflage, C.H.Beck, München, 2020.
• Serozan, Rona, vd. Borçlar Hukuku Genel Hüküm C. 3, İfa, İfa Engelleri, Haksız Zenginleşme. 7. Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2016.
• Serozan, Rona/ Baysal, Başak/ Sanlı, Kerem. Serozan Borçlar Hukuku Genel Bölüm. 8. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2022.
• Sönmez, Numan Sabit. Kambiyo Senetlerinde Şahsi Defiler. 1. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2019.
• Sungurbey, İsmet. Borç İkrarı ve Borç Vaadi. 1. Baskı, İsmail Akgün Matbaası, İstanbul, 1957.
• Susuz, Kağan. Kambiyo Senetlerinde Zamanaşımı. 1. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul, 2008. Şimşek, Edip. “Kambiyo Senetleri ve Hukuki İlişki Sorunu.” Yargıtay Dergisi, C. 4, S. 3, 1975, s. 281-296.
• Tanrıver, Süha. Medeni Usul Hukuku C. 1. 2. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2018.
• Tekinay, Selahattin Sulhi, vd. Tekinay Borçlar Hukuku Genel Hükümler. 7. Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul, 1993.
• Tuna, Ergun. Ticaret Hukuku Prensipleri Kıymetli Evrak C. 3. Marmara Üniversitesi Nihad Sayâr Eğitim Vakfı Yayınları, İstanbul, 1995.
• Tutumlu, Mehmet Akif. Zamanaşımı Def’i. 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2019. Türk, Ahmet. “Kambiyo Senedi Borçlusu Tarafından Açılan Bedelsizliğe ve Hükümsüzlüğe Dayalı Menfi Tespit Davalarının Gösterdiği Özellikler.” Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 7, Özel Sayı, 2005, s. 307-381.
• Uslu, Kazım Menderes. Yeni TTK Yasa Tasarısı Nazara Alınarak Kambiyo Senetlerinde Zamanaşımı. 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2006.
• Uyar, Talih. “Müruruzamana Uğrayan Kambiyo Senetlerinin Akibeti.” İstanbul Barosu Dergisi, C. 45, S. 1-2 1971, s. 12-30.
• Ülgen, Hüseyin, vd. Kıymetli Evrak Hukuku. 13. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul, 2021.
• Üstündağ, Saim. Medeni Yargılama Hukuku. 7. Baskı, Nesil Matbaacılık, İstanbul, 2000.
• von Tuhr, Andreas. Borçlar Hukukunun Umumi Kısmı 1-2. Çev. Cevat Edege, 1. Baskı, Olgaç Matbaası, Ankara, 1983. Yalman, Süleyman. “Edime Uygun İfa Kuralının İstisnaları.” Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. Prof. Dr. Halil CİN'e Selçuk Üniversitesinde 10. Hizmet Yılı Armağanı, 1995, s. 495-512.
• Yasan, Mustafa. Yeni Ticaret Kanunu Tasarısı Hükümleri ile de Karşılaştırmalı Olarak Kambiyo Senetlerinde Sebepsiz Zenginleşme. 1. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2008.
• Yavuz, Cevdet/ Acar, Faruk/ Özen, Burak. Türk Borçlar Hukuku Özel Hükümler. 10. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2014.
• Yıldırım, Hakan. Kambiyo Senetlerinde Rehin Cirosu. 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
• Yılmaz, Gülşah. “Yargıtay Kararları Işığında Bononun Tali’li.” Ankara Barosu Dergisi, C. 78, S. 4, 2020, s. 3-36.