Azerbaycan İş Hukukunda İş Sözleşmesinin Sona Erme Nedenleri ve Hukuki Sonuçları

Öz

Bu makale, Azerbaycan iş hukukunda iş sözleşmesinin fesih nedenleri, usulleri ve sonuçlarını ele almaktadır. 1999 yılında yürürlüğe giren Azerbaycan İş Kanunu, işçi ve işveren hakları arasında dengeyi sağlamaya yönelik kapsamlı düzenlemeler içermektedir. Azerbaycan iş hukukunun en dikkat çekici özelliklerinden biri, iş sözleşmelerinin yapılması ve sona erdirilmesinde yazılı şekil şartı ve devlet portalı sistemi üzerinden dijital kaydedilmesinin zorunlu olmasıdır. Bu yönüyle, Türk iş hukukundan ayrılmakta ve sözleşme serbestisi ilkesinden farklı olarak aksine yazılı ve resmi şekil şartını benimseyen bir sistem ortaya koymaktadır. Çalışmada, işçinin veya işverenin tek taraflı feshi, belirli süreli sözleşmelerin süresinin sona ermesi, çalışma koşullarının değişmesi, işyerinin devri ve tarafların iradesi dışında çeşitli sona erme durumları incelenmektedir. Makalede, Azerbaycan ve Türkiye iş hukukları karşılaştırmalı olarak ele alınarak, fesih süreci, tazminat hakları ve iş güvencesi bakımından benzerlik ve farklılıklara dikkat çekilmektedir. Bu karşılaştırmalı yaklaşım, her iki ülke iş hukuku sistemine dair kapsamlı bir değerlendirme sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İş sözleşmesi
• Fesih nedenleri
• Azerbaycan iş hukuku
• İş güvencesi
• İş Sözleşmesinin Sona Ermesi

Termination Grounds and Legal Consequences of Employment Contracts under Azerbaijani Labor Law

Öz

This article deals with the reasons, procedures and consequences of termination of the employment contract in Azerbaijan labor law. Enacted in 1999, the Azerbaijani Labor Code contains comprehensive provisions aimed at balancing the rights of the employer and the employee. One of the most striking features of Azerbaijani labor law is the requirement of a written form for the conclusion and termination of employment contracts and the obligation of digital registration through the state portal system. In this respect, it differs from Turkish labor law and, contrary to the principle of freedom of contract, it introduces a system that adopts the requirement of written and official form. In this study, unilateral termination of the employee or the employer, expiration of fixed-term contracts, change of working conditions, transfer of the workplace and various termination situations against the will of the parties are examined. The article compares the labor laws of Azerbaijan and Turkey and draws attention to the similarities and differences in terms of the termination process, compensation rights and job security. This comparative approach aims to provide a comprehensive assessment of the labor law systems of both countries.

Anahtar Kelimeler

• Employment Contract
• Termination Grounds
• Azerbaijani Labor Law
• Job Security
• Termination of the Employment Contract

Kaynakça

1. Abdullah Akif. XXI. Yüzyılda Rusya Federasyonu’nda Emeklilik Sistemi: Reform ve Problemler, Duvar Yayınevi, 2023.
2. Abdullah, Akif. Rusya Sosyal Güvenlik Sistemi, Duvar Yayınevi, İzmir, 2023.
3. Akyiğit, Ercan. 1475 sayılı İş Kanunu, Deniz İş Kanunu ve Basın İş Kanunda Yıllık Ücretli İzin: Türk-Alman-İsviçre Hukuku Karşılaştırmalı. Seçkin Yayınevi, Ankara, 2000.
4. Aydın, Ufuk. “Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklikler ve Değişiklik Feshi.” Sicil İş Hukuku Dergisi, S. 23, 2011, ss. 22–36. Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi Kararı. Azerbaycan Cumhuriyeti İş Kanunu’nun 47. maddesinin
5. “f” bendinin Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasasının 25. maddesinin I. Kısmı ve 35. maddesinin I–IV ve VIII. Kısımlarına uygunluğunun doğrulanması hakkında Anayasa Mahkemesinin 31 Ocak 2024 tarihli kararı, https://e-qanun.az/framework/56305, Erişim tarihi: 10.01.2025.
6. Azerbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin Elmi-Praktik Kommentariyası. Red. Qasımov, A. M., Hüquq Yayın Evi, Bakı, 2018.
7. Bedük, Mehmet Nusret. “İş Sözleşmesinin İşçi Tarafından Feshi ve Feshin Hukuki Sonuçları.” Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 27, S. 3, 2019, ss. 679–726.
8. Çelik, Nuri/ Caniklioğlu, Nurşen/ Canbolat, Talat/ Özkaraca, Ercüment. İş Hukuku Dersleri. 36. Baskı, İstanbul: Beta Yayınevi, 2023.

9. Demir, Fevzi, En Son Yargıtay Kararları Işığında İş Hukuku ve Uygulaması, 11. Baskı, İzmir 2018.
10. Dursun Ateş, Sevgi. İşverenin Yönetim Hakkı, Seçkin Yayınevi, Ankara, 2019, s. 229. Egorov, Vladimir/ Karitonov, Yuliya. Trudovoy Dogovor: Uçebnoe Posobie. KnoRus, Moskva, 2007.
11. Ekberli, Ülker. Emek Hüququ (Mühazire Metnleri). Ders Vesaiti. Hüquq Yayın Evi, Bakı, 2020. Emrahov, Mais. XX Əsrdə Azərbaycanda Milli-Azadlıq Hərəkatı. Ali məktəblər üçün dərslik. ADPU Nəşriyyatı, Bakı, 2009.
12. Eren, Abdurrahman/ Asker, Ali. Türk Cumhuriyetleri Anayasaları. TÜRKPA Yayınları, Ankara, 2012.
13. Eyrenci, Öner/ Taşkent, Savaş/ Ulucan, Devrim. Bireysel İş Hukuku. 9. Baskı, İstanbul: Beta Yayınevi, 2019.
14. Ezer, Burcu. “Deneme Süresi İçinde İş Sözleşmesini Fesih Hakkının İşveren Yönünden Sınırları,” Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 4, S. 2, s. 1155–1220. Hüseyinli, Namık. “Azerbaycan İş Hukukunda İş Sözleşmelerindeki İş Şartları Değişikliğinin Hukuki Sonuçları.” TURAN-SAM, C. 7, S. 28, 2015, s. 54-62.
15. Hüseyinli, Namık. İş Hukukunda Dinlenme ve İzin Hakları. Adalet Yayınevi, Ankara, 2020.
16. Hüseyinli, Namık/ Aktuğ, Semih Serkant/ Abdullah, Akif. “İş Sözleşmesinin Sona Erme Halleri (Rusya Federasyonu Örneği).” Karadeniz Araştırmaları, C. 40, S. 40, 2013, ss. 17–35.
17. Hüseyinli, Namık/ Yiğit, Yusuf. “İş Hukuku’nda Kadın Çalışanların Korunmasına İlişkin Hukuki Düzenlemeler (Azerbaycan ve Türk İş Hukuku Karşılaştırmalı Olarak).” Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 25, S. 2, 2017, ss. 297–351.
18. Hüseyinli, Namık. “Uluslararası Sözleşmeler Işığında Aile ve Çalışma Yaşamının Uzlaştırılması Kapsamında Ebeveyn İzninin Uygulamadaki Yeri”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 23, sy. 1 (Haziran 2015): 271-309.
19. Hüseyinli, Namık ve Emre Ünal. “Avrupa Birliği Adalet Divanı Kararı Işığında, Türk İş Hukuku’nda Çalışma Sürelerinin Kayıt Altına Alınması”. Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, c. 7, sy. 1, 2024, ss. 44-71.
20. Hüseyinli, Tahire. Uluslararası Sözleşmeler Işığında Kadın İstihdamı. Eğitim Yayınevi, Konya, 2024.
21. İsmayılov, İbrahim. Kollektivnyy dogovor v Azerbaijdane. Monografiya. Baku, Azernesr, 1967.
22. Kaplan, Tuncay Şenyen E. “Belirli Süreli İş Sözleşmesinin Haksız Feshi, Hüküm ve Sonuçları.” Sicil İş Hukuku Dergisi, 2016, ss. 17–33.
23. Muradova, Sevda. “Əməyin Ödənilməsinin Müqavilə Tənzimlənməsi Metodu.” Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, Fəlsəfə və Hüquq İnstitutu, Elmi Əsərlər-Beynəlxalq Elmi-Nəzəri Jurnal, C. 1, S. 22, 2014.
24. Mülayim, Baki Oğuz. “İş Sözleşmesine Disiplin Kurulu Kararı ile Son Verilmesi.” Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S. 46, 2021, ss. 327–354.
25. Nazlı, Seçkin. “İş Sözleşmesinin İşverence Feshinde Fesih Sebebinin Terditli Olarak İleri Sürülmesi.” İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 5, S. 2, 2018, ss. 269–292.
26. Orucov, Memmed. İş Vaxtının Tenzimlenmesi. Qanun Neşriyyatı, Bakı, 2008.
27. Özkaraca, Ercüment. İşyeri Devri Devirden Önce Doğan Borçlardan Sorumluluk Karar İncelemesi. Çalışma ve Toplum Dergisi, S. 20, 2009, ss. 131–161. Özkaraca, Ercüment. Yeni İş Arama İzninin Süresi ve İspatı. Sicil İş Hukuku Dergisi, S. 20, 2010, ss. 102–110.
28. Qasımov, Alış. “Əmək Müqaviləsinin İşçi Tərəfindən Ləğv Edilməsi.” Qanun, S. 1, Bakı, 2012, ss. 41–51.
29. Qasımov, Alış. Emek Qanunu. Letterpres Yayınevi, Bakı, 2016. Qasımov, Alış/ Ceferov, Zahid/ Ekberli, Ülker/ Şiriyev, Elxan. Azerbaycan Respublikasının və Rusiya Federasiyasının Qanunvericiliyi Üzrə Əmək Müqaviləsi (Müqayisəli-Hüquqi Təhlil). Monoqrafiya, Hüquq Yayın Evi, Bakı, 2020.
30. Qasımov, Alış/ Ekberli, Ülker/ Eliyeva, Feride/ Aslanova, Feride/ Hüseynli, Vasif/ Esedov, Sefder. Emek Hüquq Münasibetleri. Monoqrafiya, Hüquq Yayın Evi, Bakı, 2022.
31. Qasımov, Alış/ Kazımov, Tahir/ Nağıyev, Emin/ Paşayev, Araz/ Paşalı, Şehriyar/ Hesenli, Elibey. İşçinin maddi məsuliyyətinin hüquqi tənzimlənməsi. Monoqrafiya, Hüquq Yayın Evi, Bakı, 2023. (İşçinin maddi mesuliyyeti).
32. Qurbanov, Sadiq/ Qasımov, Alış/ Ceferov, Zahid/ Ekberli, Ülker/ Adıgözelov, Dilaver/ Hüseynli, Vasif. Emek Münasibetlerinin Hüquqi Tənzimlənməsi Metodları. Monoqrafiya, Hüquq Yayın Evi, Bakı, 2022.
33. Sultanov, Mehman. “Əmək Müqaviləsinin Xitamı – Bəzi Nəzəri Aspektlər və Təcrübə,” Azərbaycan Hüquq İslahatları Mərkəzi (AHİM), 30 Avqust 2013, https://lawreform.az/index.php? module=news&name=view&id=940&lang=az, Erişim: 05.02.2025.
34. Sümer, Haluk Hadi. İş Hukuku Uygulamaları. 6. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara, 2016.
35. Süzek, Sarper. İş Hukuku. 11. Baskı, İstanbul, 2015.
36. Süzek, Sarper. “İşyerinin Devri ve Hukukî Sonuçları.” Dokuz Eylül Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 15, Özel Sayı, 2013, ss. 311–330.
37. Şakar, Müjdat. İş Hukuku Uygulaması. 12. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul, 2018.
38. Taşkent, Savaş. “Geçerli Sebep Bağlamında Belirli İlkeler.” Sicil İş Hukuku Dergisi, S. 21, 2011, ss. 15–24.
39. Tunçomağ, Kenan/ Centel, Tankut. İş Hukukunun Esasları. 6. Baskı, İstanbul, 2013.
40. Urhanoğlu, İştar. Türk Hukukunda Yıllık Ücretli İzin. Ankara, 2020.
41. Uşan, M. Fatih. “4857 Sayılı İş Yasasının 22. Maddesi Çerçevesinde Değişiklik Feshi, Çalışma Şartlarında Esaslı Değişiklik ve Uygulama Sorunları.” Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 9, 2007, ss. 211–271.
42. Uşan, Muhammet Fatih. “Azerbaycan Hukukunda İş Sözleşmesinin (Emek Mukavelesinin) Temel Özellikleri (Türk Hukukuyla Karşılaştırmalı Olarak).” Kamu İş ve İktisat Dergisi, C. 8, S. 3, 2005, ss. 17–51.
43. Uşan, Muhammet Fatih. İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku. 5. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
44. Гусов, К. Н./ Толкунова, В. Н.. Трудовое право России: Учебник. Москва: Проспект, 2006.
45. Орловский Ю.П. (ред.). Словарь по трудовому праву. Москва: БЕК, 1998.