Araştırma Makalesi

Anayasallık Denetiminde İstisnai Bir Örnek: Sovyetler Birliği Anayasal Gözetim Komitesi

Cilt: 8 Sayı: 3 31 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Anayasallık Denetiminde İstisnai Bir Örnek: Sovyetler Birliği Anayasal Gözetim Komitesi

Öz

Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nde cari olan kuvvetler birliği anlayışı, yasama faaliyetine katılan siyasi aktörler tarafından gerçekleştirilen siyasi denetim dışında bir denetime uzun yıllar geçit vermemişti. Birliği ayağa kaldırmak amacıyla girişilen 1988 Anayasa Reformu, parlamenter demokrasi ve sosyalist bir hukuk devleti inşasını gaye edinmiş; bu gaye anayasanın üstünlüğünün müeyyidesi olacak bir denetim mekanizması kurulmasını elzem kılmıştı. Anayasallık denetimine ilişkin birçok seçeneğin masaya yatırıldığı yoğun tartışmaların neticesinde Anayasal Gözetim Komitesi kurulmuştu. Bir yargı organı olarak nitelendirilemeyecek, ancak saf bir siyasi organ görüntüsünden de oldukça uzak olan Komite, üyelerinin profilleri ve sahip oldukları güvencelerin yanı sıra yargısal olan inceleme usulü ile anayasallık denetiminin istisnai bir örneğini oluşturuyordu. Kural olarak normun uygulamasını askıya alabilen, iptal yetkisi bulunmayan Komitenin temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği yönündeki tespiti normun geçersizliği sonucunu doğuruyordu. Çok zor bir dönemde varlık bulan Komite, kucağında bulduğu süregiden ağır hak ve özgürlük sorunlarına çözüm bulmaya çalışmış; büyük çoğunluğunu re’sen harekete geçerek verdiği bir dizi önemli karara imza atmıştı. Sovyetler Birliğinin dağıldığını kabul ederek kendini fesheden Komite, çok kısa süren ömrünü kuşatan çetin politik koşullara karşın etkili olmaya gayret göstermişti.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Anayurt, Ömer. Anayasa Hukuku: Genel Kısım (Temel İlkeler, Kavram ve Kurumlar). Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
  2. Barthélemy, Joseph / Duez, Paul. Traité de droit constitutionnel (éd. 1933). Economica, Paris, 1985.
  3. Blankenagel, Alexander. “Toward Constitutionalism in Russia.” East European Constitutional Review, C. 1, 1992, s. 25-28.
  4. Bowring, Bill. “Russia and Human Rights: Incompatible Opposites?”. Goettingen J. Int’l L., C. 1, S. 2, 2009, s. 33-54.
  5. Brovkin, Vladimir N. “The Politics of Constitutional Reform: The New Power Structure and the Role of the Party.” Cornell Int’l LJ, C. 23, S. 2, 1990, s. 323-339.
  6. Brzezinski, Mark F. “Toward ‘Constitutionalism’ in Russia: the Russian Constitutional Court.” International & Comparative Law Quarterly, C. 42, S. 3, 1993, s. 673-690.
  7. Cohendet, Marie-Anne. Droit constitutionnel. Montchrestien, Paris, 2011.
  8. Csink, Lóránt / Schanda, Balázs. “The Constitutional Court.” The Basic (Fundamental) Law of Hungary: A Commentary of the New Hungarian Constitution, Ed. András Zs. Varga, András Patyi, Balázs Schanda, Clarus Press, Dublin, 2015, s. 185-196.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Hukuk ve Beşeri Bilimler, Hukuk (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

16 Ekim 2025

Kabul Tarihi

24 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 8 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Değerli, Y. S. (2025). Anayasallık Denetiminde İstisnai Bir Örnek: Sovyetler Birliği Anayasal Gözetim Komitesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 8(3), 1264-1302. https://izlik.org/JA85WC58YC
AMA
1.Değerli YS. Anayasallık Denetiminde İstisnai Bir Örnek: Sovyetler Birliği Anayasal Gözetim Komitesi. NEÜHFD. 2025;8(3):1264-1302. https://izlik.org/JA85WC58YC
Chicago
Değerli, Yavuz Selim. 2025. “Anayasallık Denetiminde İstisnai Bir Örnek: Sovyetler Birliği Anayasal Gözetim Komitesi”. Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 8 (3): 1264-1302. https://izlik.org/JA85WC58YC.
EndNote
Değerli YS (01 Aralık 2025) Anayasallık Denetiminde İstisnai Bir Örnek: Sovyetler Birliği Anayasal Gözetim Komitesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 8 3 1264–1302.
IEEE
[1]Y. S. Değerli, “Anayasallık Denetiminde İstisnai Bir Örnek: Sovyetler Birliği Anayasal Gözetim Komitesi”, NEÜHFD, c. 8, sy 3, ss. 1264–1302, Ara. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA85WC58YC
ISNAD
Değerli, Yavuz Selim. “Anayasallık Denetiminde İstisnai Bir Örnek: Sovyetler Birliği Anayasal Gözetim Komitesi”. Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 8/3 (01 Aralık 2025): 1264-1302. https://izlik.org/JA85WC58YC.
JAMA
1.Değerli YS. Anayasallık Denetiminde İstisnai Bir Örnek: Sovyetler Birliği Anayasal Gözetim Komitesi. NEÜHFD. 2025;8:1264–1302.
MLA
Değerli, Yavuz Selim. “Anayasallık Denetiminde İstisnai Bir Örnek: Sovyetler Birliği Anayasal Gözetim Komitesi”. Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, c. 8, sy 3, Aralık 2025, ss. 1264-02, https://izlik.org/JA85WC58YC.
Vancouver
1.Yavuz Selim Değerli. Anayasallık Denetiminde İstisnai Bir Örnek: Sovyetler Birliği Anayasal Gözetim Komitesi. NEÜHFD [Internet]. 01 Aralık 2025;8(3):1264-302. Erişim adresi: https://izlik.org/JA85WC58YC

17742

Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.