IRAK'TA YAŞAYAN FEYLİ KÜRTLERİ ÜZERİNE BİR ANALİZ

Öz

Bu çalışmanın amacı Irak’ta yaşayan Feyli Kürtlerinin sosyo-politik durumu ve 20. yüzyılda gerçekleştirdikleri zorunlu göçleri araştırmaktır. Araştırmanın temel sorusu “Feyli Kürtlerin Irak devletinin kuruluşundan itibaren sosyal ve siyasal durumları nasıl şekillenmiştir. Ayrıca Feyli Kürtlerin bu dönemde maruz kaldığı göçlerin arka planındaki sosyo-politik gerekçeler nelerdir?” gibi belirlenmiştir. Bu soruya bağlı olarak alan yazın okuması yapılıp elde edilen veriler arasında bağlar kurularak Feyli Kürtlerin tarihsel, toplumsal ve siyasal yaşamına yönelik genel bir değerlendirme yapılmıştır. Yapılan alan yazın okumasında Feyli Kürtleri üzerine yapılan akademik çalışmaların çok az olduğu görülmüştür. Bu bağlamda Irak’ta yaşayan bu etnik ve dinî grubun üzerinde akademik bir çalışmanın yapılması önem arz etmektedir. Yapılan çalışmada Feyli Kürtlerin Irak devletinin kuruluşundan itibaren eşit vatandaşlık temelinde rahat yaşama imkânlarının olmadığı ve bu insan topluluğunun etnik ve dinî kimliklerinden dolayı göçe tabi tutulduğu anlaşılmıştır. 2003’te Baas Partisinin yönetimine son verildikten sonra, İran’a göç ettirilirmiş Feyli Kürtlerin bir kısmı Irak’a dönmüşlerdir. Feyli Kürtlerinin günümüzde hem Kürt Bölgesel yönetiminden hem de Irak merkezi devletinden temel beklentileri dinî ve etnik aidiyetlerine bağlı olarak eşit vatandaşlık temelinde yaşamaktır.

Anahtar Kelimeler

• Feyli Kürtler
• Irak
• din
• etnik yapı
• göç..

An Analysis on Fayli Kurds Living in Iraq

Öz

This study examines the socio-political experiences of the Fayli Kurds in Iraq, with a particular focus on their forced migrations during the 20th century. The primary research question explores: How have the social and political conditions of the Fayli Kurds evolved since the establishment of the Iraqi state, and what socio-political factors have driven their forced migrations during this period? Through an extensive review of the available literature and analysis of historical and contemporary data, this study provides a comprehensive overview of the Fayli Kurds’ historical, social, and political realities. Despite the limited academic attention given to this ethnic and religious minority, the findings reveal systemic discrimination and marginalization faced by the Fayli Kurds, depriving them of equal citizenship rights since Iraq’s founding. These challenges were compounded by mass displacements, particularly under the Ba’ath regime, when many Fayli Kurds were exiled to Iran. Post-2003, following the fall of the Ba’ath Party, some displaced Fayli Kurds returned to Iraq. However, their primary demand remains the establishment of equal citizenship, with recognition of their ethnic and religious identities by both the Iraqi central government and the Kurdish Regional Government.

Anahtar Kelimeler

• Fayli Kurds
• Iraq
• Religion
• Ethnicity
• Migration.

Kaynakça

1. a) Books, Theses and Articles Abdullah, T.A.J.( 2006). Dictatorship, Imperialism and Chaos: Iraq since 1989. New York: Zed Books.
2. Ahmad, M. (2014). From Blueprınt To Genocıde? An Analysis of Iraq’s Sequenced Crimes of Genocide Committed Against the Kurds of Iraq. Unpublished Ph.D Thesis, Exeter University Arap and İslamic Studies.
3. Al Barak, F. (1985). Jewish and Iranian Schools in Iraq. University of California Press.
4. Aslanlı, S. (2023). Yâresanîler: Menşe'leri, İnançları ve Başka Fırkalarla Benzerlikleri. Unpublished Master’s Thesis. Hakkari Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, YÖK Tez Merkezi.
5. Barzani, M. (2006). Barzani ve Kürt Ulusal Kurtuluş Hareketi I (V. İnce, Çev.), Doz Publishing.
6. Barzani, M. (2021). Tarihe Not (2. Cilt) (İ. Yalın Çev.). İstanbul: Avesta Publishing.
7. Baştürk, L., Torlak, F., Ziya, S., Akkaya, G. N., Küçükkeleş, M., Demir, Z. S. (2013). Irak Siyasetini Anlama Kılavuzu (I). Ankara: SETA Publishing.
8. Bayrak, M. (ed.) (2014). Êzidi - Kızılbaş - Yaresan Kürtler (Belgelerle Kürdistan’da Gizli Dinler). Ankara: Özge Publishing.

9. Bendi, E. (2012). Bahdinan Anfal (A. M. Sa’eed ve L. Asihy (trans.). Duhok: Khaney Publications.
10. Bilgin, M.S. (1990). Barzani. Fırat Publishing.
11. Bitlisi, Ş. (2018). Şerefname: Kürt Tarihi (1. Cilt) (A. Yegin Çev.), Nûbihar Publishing.
12. Bruinessen, V. M. (1994). Genocide of Kurds. Israel W. Charney (ed.), The Widening Circle of Genocide [= Genocide: A Critical Bibliographic Review, vol 3]. New Brunswick, NY: Transaction Publishers, pp. 165-191.
13. Bruinessen, V. M. (2018). Faylis, Kurds and Lurs: Ambiguity on the frontier of Iran and Iraq An overview of the literatüre. Third International Conference on Faylee Kurds, Brussels.
14. Derrida, J. (1982). Margins of Philosophy (A. Bass, Çev.). Chicago: University of Chicago Press.
15. Ebû Zehra, M. (2018). İslam’da İtikadi, Siyasi ve Fıkhi Mezhepler Tarihi. (S. Kaya, Çev.). Çelik Publishing.
16. Edmonds, C. J. (2003). Kürtler, Türkler ve Araplar: Kuzey Doğu Irak'ta Siyaset, Seyahat ve İnceleme. (S. Şengül ve S. R. Şengül, Trans.). İstanbul: Avesta Publishing.
17. Eskander, S. B. (2006). Fayli Kurds of Baghdad and the Ba`ath Regime (F. A. Jabar and H. Dawod, Ed.). The Kurds: Nationalism and Politics, London: Saqi.
18. Faylee, A. N. (2012). Al Failyon, History and Destructive Citizenship. Erbil: Aras Publishers.
19. Feyli el-Alevi, Z. C. (2009). Tarihu’l el-Kurdi’l el-Feyliyyiyûn ve Afâku’l-Mûstaqbel. Gılgamış Feyli Kürt Araştırmaları Merkezi Publishing. (The original of this book is Arabic, the referenced places have been translated with the translation program.).
20. Feyli, A., Numani, Ş. M. (2020). El Filliyyun İbadetu Şahben ve viladetu Qadiyye. Bağdat: Şebeketü Tahalüfi'l-akalliti'l- İrakiyye. (This work is in Arabic and has been translated into English with the help of a translation program).
21. Foucault, M. (1972). The Archaeology of Knowledge (A. M. Sheridan Smith, Trans.). Pantheon Books.
22. Gökcan, Ö. (2014). Ortadoğu’da Bir Kürt Topluluğu: Feyliler. Alternatif Politika, 6(3), 359-383.
23. Izady, M. R. (2007). Bir El Kitabı: Kürtler. (C. Atilla, Trans.). Doz Publishing.
24. Karaca, İ. (2020). Ehl-i Haklar’da Toplumsal İlişkiler. Asya Studies-Academic Social Studies /Akademik Sosyal Araştırmalar, 4 (Special Issue), 51-55.
25. Khdir, S. O. (2018). Kuzey Irak Kürtleri ile Irak Hükümetlerinin İlişkileri (1958-1975). Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi.
26. Kılınç, Z. A. (2023). İbn Haldun’da Erdemli Yönetim Olarak Dini Siyasetin İmkânsızlığı. Sakarya İktisat Dergisi, 12(4), 463-478.
27. Korkmaz, E. (2023). Irak’tan Türkiye’ye Kürt Göçü: Naratif Bir Okuma. (F. Keskin, Ed.). Platanus Publishing.
28. McDowall, D. (2007). A Modern History of the Kurds. New York, NY: I.B. Tauris. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://tirsik.net/pirtukxane/David%20McDowall%20-%20A%20Modern%20History%20of%20the%20Kurds.pdf
29. Minorsky, V. (1988). Kürtler. Weşananên Helepçe Publishing.
30. Morad, M. (2005). The Situation of Kurds in Iraq and Turkey: current trends and prospects (P. G. Kreyenbroek and S. Sperl, Ed.). The Kurds: A Contemporar Overview, inside (pp. 90-104). Taylor & Francis e-Library.
31. Nakash, Y. (2006). Reaching for Power: The Shi'a in the Modern Arab World. New Jersey: Princeton University Press.
32. Parolin, G. P. (2009). Citizenship in the Arab World: Kin, Religion and Nation-State, Amsterdam: Amsterdam University Press.
33. Salih, K. (2022). Demographic Engineering, the Forcible Deportation of the Kurds in Iraq, and the Question of Ethnic Cleansing and Genocide. State Crime Journal, 11(2),188-208. 10.13169/statecrime.11.2.0188.
34. Salloum, S. (2013). Minorities in Iraq: Memory, Identity, Challenges, Baghdad: Masarat Foundation.
35. Sunar, E. (2007). Barzandan Bağdat’a Kürtler. İstanbul: Doz Yayunları.
36. Şinnavi, F. (1997). İslam Ümmetinin Yetimleri: Kürtler. R. Perçin (Çev.), Şura Yayınları.
37. Yıldırım, K. (2024). Feyli Kürtler: Her Yönüyle Feyli Kürtler ve Feylice. Avesta Yayınları.
38. Zeki Beg, M. E. (2018). Kürtler ve Kürdistan Tarihi (11. Baskı, V. İnce, M. Dag, R. Adak, Ş. Asla, Çev., S. Çevik, Ed.), Nûbihar Publishing.
39. Talabany, N. (2007). Who Owns Kirkuk? The Kurdish Case. Middle East Quarterly, 14(1). https://www.meforum.org/middle-east-quarterly/who-owns-kirkuk-the-kurdish-case
40. Tucker, J. (2014), Exploring Statelessness in Iran. Tilburg: Tilburg University Press.
41. Türkiye Diyanet Vakfı (TDV) İslam Ansiklopedisi (2004). Mezhep Maddesi (526-532), Cilt: 29. https://islamansiklopedisi.org.tr/mezhep
42. b) Newspaper News Altaş, G. (2021, August 19). Feyli Kürtler 2 bedel ödüyor: “Yasalarda hak sahibiyiz, pratikte yokuz”. İndepended Türkçe, https://www.indyturk.com/node/401331/haber/feyli-k%C3%BCrtler-2-bedel-%C3%B6d%C3%BCyor-yasalarda-hak-sahibiyiz-pratikte-yokuz
43. Başkan Barzani: Feyli Kürtler Kürdistan halkının ayrılmaz bir parçasıdır. (2023, May 2). Kurdistan24 Gazetesi, https://www.kurdistan24.net/tr/story/488782
44. Fadıl en-Neşmi (2021, September 22). Azna kampındaki Feyli Kürtler’in Irak ve İran arasındaki vatandaşlık mücadelesi. Şarkul Asvat, https://turkish.aawsat.com/home/article/3202871/azna-kamp%C4%B1ndaki-%E2%80%98feyli-k%C3%BCrtler%E2%80%99-irak-ve-i%CC%87ran-aras%C4%B1ndaki-vatanda%C5%9Fl%C4%B1k-m%C3%BCcadelesi
45. Salah, S. (2023, September 1). The Feyli Kurds in Iraq: A Geopolitical Crisis with Complex Identity Consequences. Centre Français de Recherche Sur Irak (CFRI), https://eismena.com/en/article/the-feyli-kurds-in-iraq-a-geopolitical-crisis-with-complex-identity-consequences-2023-12-01
46. Jafar, M. (2016). Iraqi Faylee Kurds and their Role in the Iraqi Kurdish National Movement. Faylee. Org, Available online at: http://www.faylee.org/english/studies/doc3.php. (erişim: 13 May 2024).
47. Jafar, M. (no date). Fayli Kurds and their role in the Iraqi Kurdish national movement. http://faylee.org/articles/doc111.htm (Acces: 16 May 2024)
48. Neçirvan Barzani: Feyli Kürtlere karşı etnik temizlik yapıldı. (2023, April 4). Kurdistan24 Gazetesi, https://www.kurdistan24.net/tr/story/488039.
49. Irak, büyük katliam ve ayrımcılığa maruz kalan Feyli Kürtlerin haklarını geri veriyor. (2022, May 31). Rudaw Gazetesi, https://www.rudaw.net/turkish/kurdistan/310520224