The Development of Disaster Policies in the World and in Türkiye and the Institutional Dimension of Disaster Governance in Türkiye: AFAD

Öz

Due to its geographical location, geological structure, and climatic characteristics, Türkiye is exposed to various disasters, primarily earthquakes, but also forest fires, floods, landslides, and avalanches. These disasters occur in different regions of the country and cause significant loss of life and property. Disaster governance refers to a multi-dimensional and holistic approach that includes stakeholders in the process of preventing disasters, mitigating their effects, responding to disasters that have occurred, and recovery processes. The aim of this study is to examine the development of disaster policies in the world and in Türkiye, and the role of AFAD, the main actor in disaster governance in Türkiye. In this context, the study first examines policy documents that have been influential in the development of disaster policies worldwide. Under this heading, “The Yokohama Strategy Document”, “The Hyogo Action Plan” and “The Sendai Action Plan” are examined. Subsequently, the development of disaster policies and legislation in Türkiye was examined under four headings: Before 1944, between 1944-1958, between 1958-1999, and after 1999. The final section of the study addresses disaster governance and its actors in Türkiye, as well as the institutional dimension of disaster governance, namely AFAD. The study was conducted using a qualitative methodology. The study concludes that while there are some shortcomings in disaster governance in Türkiye, significant progress has been made over time.

Anahtar Kelimeler

• Disaster
• Disaster policies
• Disaster governance
• AFAD

Etik Beyan

This study is derived from the doctoral thesis entitled "The Development of Disaster Policies and Disaster Governance in Türkiye: Citizen Perception," prepared in 2025 under the supervision of Prof. Dr. Erhan Örselli.

Dünyada ve Türkiye'de Afet Politikalarının Gelişimi ile Türkiye'de Afet Yönetişiminin Kurumsal Boyutu: AFAD

Öz

Türkiye, coğrafi konumu, jeolojik yapısı ve iklim özellikleri nedeniyle başta depremler olmak üzere, orman yangınları, sel, heyelan ve çığ gibi çeşitli afetlere maruz kalmaktadır. Bu afetler, ülkenin farklı bölgelerinde meydana gelmekte ve önemli düzeyde can ve mal kaybına neden olmaktadır. Afet yönetişimi, paydaşları da sürece dahil ederek afetlerin oluşumunun önlenmesi, etkilerinin azaltılması, meydana gelen afetlere müdahale edilmesi ve iyileştirme süreçlerini içeren çok boyutlu ve bütüncül bir yaklaşımı ifade etmektedir. Çalışmanın amacı dünyada ve Türkiye’de afet politikalarının gelişimi ile Türkiye’de afet yönetişiminin baş aktörü AFAD’ın afet yönetişimindeki rolünün incelenmesidir. Bu bağlamda çalışmada öncelikle dünyada afet politikalarının gelişiminde etkili olan politika belgeleri ele alınmıştır. Bu başlık altında “Yokohama Strateji Belgesi”, “Hyogo Eylem Planı” ve “Sendai Eylem Planı” incelenmiştir. Sonrasında Türkiye’de afet politikalarının ve afet mevzuatının gelişimi “1944 öncesi, 1944-1958 arası, 1958-1999 arası ve 1999 sonrası” olarak dört başlıkta irdelenmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise Türkiye’de afet yönetişimi ve aktörleri ile afet yönetişiminin kurumsal boyutu AFAD ele alınmıştır. Çalışma nitel bir yöntemle oluşturulmuştur. Çalışmada Türkiye’de afet yönetişimi bazı eksiklikler olmakla birlikte zaman içerisinde önemli mesafeler kat edildiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Afet
• Afet politikaları
• Afet yönetişimi
• AFAD

Etik Beyan

Bu çalışma, 2025 yılında Prof. Dr. Erhan Örselli danışmanlığında hazırlanan “Türkiye'de Afet Politikalarının Gelişimi ve Afet Yönetişimi: Vatandaş Algısı” başlıklı doktora tezinden üretilmiştir.

Kaynakça

1. AFAD (2018). Türkiye’de afet yönetimi ve doğa kaynaklı afet istatistikleri, AFAD.
2. AFAD (2019). Türkiye deprem tehlike haritası. AFAD.
3. Akduman, Ö. (2024). Türk afet mevzuatının bütünleşik afet yönetimi açısından incelenmesi, İdealkent, 16(45), 1753-1784.
4. Akyıl, L. (2023). Afet yönetiminin tarihsel gelişimi, içinde H. Şengün, Ö. Önder & M. Yaman (Eds). Afet yönetimi ve politikaları (29-57), Ekin Basım Yayın Dağıtım.
5. Balta, G. K., Mengü, E. & Yaman, Ö. M. (2024). 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerde sosyal sivil örgütlenmesi ve işleyişi. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 15(1-Deprem Özel Sayısı), 261-291.
6. Ceren, A. (2022). Afet yönetişimi. içinde M. A. Özer (Eds.), Baştan Sona Yönetişim (1-33), Gazi Kitabevi.
7. Çakı, F. (2020). Afet yönetişiminde sivil toplum ve güven algıları. Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi, 6(12), 1-45.
8. Duruel, M. (2023). Afetlerde göçmen olmak: 6 Şubat depremi Hatay örneği. Mukaddime, 14(2), 227-255.

9. Erbaydar, N. P., Onal, E. İ. & Kaya, E. (2021). Analysis of gender sensitivity of Turkey’s disaster legislation to create a disaster-resilient society. The Tohoku Journal of Experimental Medicine, 254, 261-266.
10. Ergünay, O. (2014). Afet yönetimi: Genel ilkeler, tanımlar, kavramlar. Acil ve Afet Dergisi, 2(4), 29-92.
11. Eriksen, C., Kirschner, J., Simon, G. L., O’Grady, N., Uyttewaal, K., Lüthi, S., Prior, T., Zeffiri, F., Emmenegger, R., Ay, D., Chmutina, K., Raju, E. & Grove, K. (2025). From rigidity traps towards reparative disaster governance and management. International Journal of Disaster Risk Reduction, 125, 1-16.
12. Genç, F. N. (2021). Afet yönetimi. Nobel Akademik Yayıncılık.
13. Göksoy Sevinçli, B. (2023). Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. içinde Y. Özkaya, K. Demirci, V. Erat, A. Duran (Eds.), Afet Ansiklopedisi (15-16), Nobel Kitabevi.
14. Hermansson, H. M. L. (2016). Disaster management collaboration in Turkey: Assessing progress and challenges of hybrid network governance. Public Administration, 94(2), 333-349.
15. https://anabilgi.anadolu.edu.tr/, 2024.
16. https://www.afad.gov.tr/, 2023
17. https://www.afad.gov.tr/, 2024.
18. https://www.afad.gov.tr/stratejik-planlar, 2024.
19. https://www.mevzuat.gov.tr/, 2024.
20. İTÜ Afet Yönetim Merkezi (2002). Ulusal acil durum yönetimi modeli geliştirilmesi projesi. İTÜ Press.
21. Kadıoğlu, M. (2008). Modern bütünleşik afet yönetiminin temel ilkeleri, içinde M. Kadıoğlu & E. Özdemir (Eds.) Afet zararlarını azaltmanın temel ilkeleri (1-34), JİCA Türkiye Ofisi.
22. Keleş, R. (2018). Kentsel politikalar ve afet yönetimi ilişkisi. içinde H. Şengün, S. G. M. Yıldız & B. Tercan (Eds.), Türkiye’nin afet yönetimi sosyal siyasal ve yönetim boyutuyla, Palme Yayınevi.
23. Kızıldere, D. (2025). Earthquake disaster-induced urban policies: paradoxes and challenges in Turkey. Urban Research & Practice, 18(1), 130-141.
24. Özdemir, A. (2023). Afet yönetiminde belediyelerin rolü. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(2), 828-839.
25. Özer, Y. E. (2017). Afet konusundaki algı ve yerel aktörlerin sorumlulukları. Sayıştay Dergisi, 106, 1-34.
26. Özkan, O. & Uzun, A. (2025). ‘The democratic touch of disasters’: The perception of non-governmental organizations in public institutions in the context of disaster governance. International Journal of Disaster Risk Reduction, 125, 1-24.
27. Özkaya, Y. (2016). Bütünleşik afet yönetimi sürecinde başarı göstergesi olarak yoksulluk. içinde Z. T. Karaman & A. Altay (Eds.) Bütünleşik afet yönetimi (201-220), İlkem.
28. Özmen, B. (2024). Yerel yönetimler ve kentsel dirençlilik. içinde M. Tün (Eds.), Tehlikeler ve Afet Dirençli Kentler (123-139), Özgür Yayınları.
29. Sancakdar, O. (2016). Afet mevzuatı ve afet hukukuna giriş. içinde Z. T. Karaman & A. Altay (Eds.) Bütünleşik afet yönetimi (37-75), İlkem.
30. Sunar, S. (2023). Türkiye’de mülki idare amirliği sisteminde afetleri yönetebilmenin hukukî çerçevesi. Dumlupınar Üniversitesi İİBF Dergisi, 11, 136-143.
31. T.C. Kalkınma Bakanlığı Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018) (2014). Afet yönetiminde etkinlik. Özel ihtisas komisyonu raporu, Kalkınma Bakanlığı Yayınları.
32. TAMP (Türkiye Afet Müdahale Planı) (2026, Ocak 25). https://www.afad.gov.tr/turkiye-afet-mudahale-plani.
33. Taşdemir, İ. (2023). Türkiye’de afet yönetimi ve sivil toplum kuruluşları: Mevcut durum ve öneriler, İlke Analiz Raporu 11.
34. Tezer, A. (2021). Sürdürülebilirlik ve kentsel dayanıklılıkta çoklu tehlike analizi ve bütünleşik ekolojik planlama. İTÜ Vakfı Dergisi, 86, 35-42.
35. Tümtürk, M. M. (2020). Afet risklerinin azaltılması ile ilgili mevzuatın değerlendirilmesi. (Yüksek Lisans Tezi, Hacı Bayram Veli Üniversitesi).
36. Uzunçıbuk, L. (2005). Yerleşim yerlerinde afet ve risk yönetimi. (Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi).
37. Varol, N. & Kırıkkaya, E. B. (2017). Afetler karşısında toplum dirençliliği. Dirençlilik Dergisi, 1(1), 1-9.
38. Walia, A. (2020). Sustainable development goals and national disaster mitigation fund, disaster management for 2030 agenda of the SDG, V.K. Malhotra, R. Lalitha S. Fernando & N. P. Haran (Eds.), Palgrave Macmillan.
39. Yavaş, H. (2005). Doğal afetler yönüyle belediyelerde kriz yönetimi. Orion Yayınevi.
40. Yıldız, A. & Görür, N. (2026). From scientific foresight to risk governance: reflections on earthquake resilience and the 2023 Türkiye disaster. Journal of Risk Research, 29(1), 6-13.
41. Yılmaz, A. (2005). Türk kamu yönetiminin sorun alanlarından biri olarak afet yönetimi. Pegem Yayıncılık.